|
iswK mslf ajy kfiem hY| ies df sdIvI
hwl nhIN lwiBaf igaf| ies qoN mukrnf BfrqI lokqMqr aqy pMjfb leI
durBfgf iswD hovygf| sMKyp ivc, ieh mslf ies pRsLn df AuWqr lwBx nfl
sbMDq hY, kI iswK BfrqI lokqMqr ivc afpxI afjLfd aqy ivlwKx hsqI
kfiem rwK skdy hn? ies kfrj leI iknHF sMsQfvF aqy aiBafsF dI loV hY?
rfj dI sMrcnf jF cirwqr iks pRkfr df hovy?
ies sbMD ivc sB qoN pihlF
ies gwl df PYslf krn dI loV hY ik afjLfd aqy ivlwKx iswK hsqI kI hY?
kI ieh Gwt igxqI dI hY, kOm dI hY, jF kOmIaq dI hY? koeI Gwt igxqI
jF Dfrimk BfeIcfrf ibnF kuJ sLrqF pUrIaF krn dy kOm jF kOmIaq nhIN
huMdf| kyvl Aup kOm hI ho skdf hY| iswK kyvl Gwt igxqI jF Dfrimk
BfeIcfrf nhIN hn| jy stfiln dIaF kOm dI hsqI bfry dwsIaF ivsLysLqfvF
ƒ mMn ilaf jfvy qF iswK ivlwKx kOm hn| Auh ivsLysLqfvF hn: inrMqr,
sQfeI sMgq, sFJI BfsLf, ivlwKx ielfkf, afriQk nfqfdfrI aqy smUihk
cirwqr, rfjnIqk afjLfdI jF pRBUswqf, sMpMnqf (sOvrntI) stfiln dy
“kOmI pRsLn bfry pYNPilt” ivc rfjnIqk afjLfdI jF pRBUswqf sMpMnqf dI
ivsLysLqf ƒ iswKF dy pRsMg ivc vwKry ZMg nfl smJx dI loV hY| ies
sbMD ivc stfiln dy pYrokfr bxnf jLrUrI nhIN| kuJ mOilkqf vrqx dI loV
hY| jdoN 1699 eIsvI ivc ‘KLflsf’ sfijaf igaf, gurU goibMd isMG jI dy
drbfrI kvI sYnfpq ny afpxy gRMQ ‘sRI gurU sLoBf’ ivc iliKaf hY, gurU
sfihb ny “vfihgurU kf KLflsf” afiKaf ikAuNik Kflsf dI sLkl vI
vfihgurU nfl imldI hY, ieh bVI mhwqvpUrn Dfrnf hY| gurU goibMd isMG
jI ny ‘KLflsf’ ƒ iswDf vfihgurU nfl joiVaf| KLflsy dI afjLfdI ƒ styt
hfsl krn nfl nhIN sbMDq kIqf| jy ‘vfihgurU’ sLbd ƒ TIk smiJaf jfvy
qF ies arQ afsLcrX df gurU hoxf hY| hYrfn krn leI ivlwKxqf aqy
ivsmfd ijs df BrpUr ijLkr gurU nfnk dyv jI ny ‘afsf kI vfr’ ivwc aqy
gurU arjn dyv jI ny ‘suKmnI sfihb’ ivc kIqf hY, vfihgurU AunHF df
gurU hY| lgBg sB gurU sfihbfn ny vfih, ivsmfd aqy ijLMdgI dI
vMn-suvMnqf ƒ afpxI bfxI df ivsLf bxfieaf hY|
KLflsf afpxI afjLfdI,
ivsmfd aqy ivlwKxqf dy cyqMn inXm-vfihgurU-qoN lYNdf hY| Kflsy dI
afjLfdI df sbMD iewk ajLfd styt hox qk sImq nhIN| afDuink arQF vflI
styt jy KLflsy kol nf hovy jF Kuws jfvy qF vI KLflsf afjLfd hY,
ikAuNik iswK, Kflsf ivrfsq dy mflk hn, Aus dy anuafeI hn, ies leI
ienHF dI afjLfdI ƒ stflnI jF ‘afDuink’ rfjnIqk afjLfdI dy arQF ivc
nhIN smJxf cfhIdf| ijnHF dI cyqnqf stflnI jF pwCmI afDuinkqf dy
isDFq nfl bxI hY, AunHF leI afjLfdI df ieh sMklp gRihx krnf aOKf hY
pr ieh iswK mOilkqf hY| kwul kfienfq aqy ies dy gurU inXm nfl irsLqf
joV ky afjLfdI df isDFq aqy aiBafs sfjxf, ivsLv dI kuwl vMn-suvMnqf
pRqI vcnbwD hoxf hY| sB kOmF, kOmIaqF, dilqF, soisLq iesqrIaF aqy
ivnfsL kIqI jf rhI kudrq pRqI afpxI jfgrqI aqy iek jwutqf pRgt krnf
hY| XUrp ivc ‘gRIn’ lihr dy sMcflk ies iekmuwTqf ƒ TIk smJxgy|
iswK afjLfdI jF KLflseI
afjLfdI kfienfqI afjLfdI hY jo styt dy hox jF nF hox Auqy inrBr nhIN|
iesy Dfrnf aDIn KLflsy dI srb-AuWc sMsQf 'akfl qKLq sfihb' afjLfd hY
aqy pMjy qKLqF dy jQydfr afjLfd hn| Auh iksy hor rfjnIqk sMivDfn
pRqI ijLMmyvfr nhIN smJy jFdy| jy KLflsy dI ies kfienfqI afjLfdI ƒ
mMn ilaf jfvy qF iswK iewk vwKrI kOm hn| kyvl iek BfeIcfrf, kOmIaq,
Drm jF Aup kOm nhIN| kfienfqI afjLfdI koeI hvfeI sMklp nhIN, ies dy
mugLl rfj smyN pUry do sO sfl Aus vyly dy dilq vrgF ƒ mugLleI aqy
bRfhmxI pRBUqf qoN mukq kIqf| nqIjy vjoN iswK ienklfb vfpiraf|
BfrqI lokqMqr ivc pMjfb dI
iewk ivsLysL siQqI hY| ies ivc KLflsf ivrfsq dy mflk iswK iek vwKrI
kOm vI hn aqy pMjfbI kOm df ihwsf aqy iesdf mohrI dsqf (aYvF mfrd)
vI| kuJ lok ies Dfrnf bfry ikMqU pRMqU kr skdy hn ik ieh ikvyN ho
skdf hY? iswK iek ivlwKx kOm vI hn aqy pMjfbI kOm df ihwsf vI| pr
iehI pMjfb dI ivsLysLqf aqy ieiqhfsk mOilkqf hY jo Kfs iDafn mMgdI
hY|
kfienfqI afjLfdI nfl
pirBfsLq iswK kOm df iewk hor ivsLysL pihlU ieh hY ik ies df pUMjI (kYpItl)
bfry sMklp inafrf hY| pRcwlq kOmvfd kfPI hwd qk AunIvIN sdI dy XUrpI
smfjF dI Aupj hY| AunHF df vwzf lKsL afpxy vfDU srmfey ƒ ivdysLF ivc
lf ky nPf Kwtxf sI| ies mMqv leI AunHF ƒ afps ivc vI mukfblf krnf
ipaf| ies mukfbly ivc pUMjI Auqy kfbjL vrg ny lokF ƒ lfmbwD aqy
iekjwut rwKxf sI qF ik jy ies mukfbly ivc jMg vI lVnI pey lok nfl
hox| kOmvfd pUMjI vDfAux aqy mukfblf krn leI pYdf hoeI loV sI| ies
qrHF ijs pUMjI ny kOm dy sMklp ƒ Ausfiraf Auh nPf, mukfblf qy ‘vfDU
kImq’ nfl juVI hoeI sI|
‘sRI gurU gRMQ sfihb’ ivc
ijs pUMjI df ijLkr afAuNdf hY Auh vfihgurU afp hY| jy ies ƒ afriQk
arQF ivc Zfilaf jfvy qF ies df Bfv ieh hY ik pUMjI ƒ jIvn ivc
afsLcrX aqy ivsmfd AuqpMn krn vfly Aucyry inXm vfihgurU nfloN nhIN
qoiVaf jf skdf| iesy ƒ “sfbiq pUMjI” afiKaf igaf hY| kyvl nPf mfrkIt
mukfbly nfl sbMDq vsqF dy Auqpfdn nfl vDfeI pUMjI jIvn dy ivsmfd aqy
vMn suvMnqf nfloN tuwtI hoeI hY| pUMjI df iswK sMklp, sMXukq pUMjI
df hY, jF ieAuN kih lAu ik jIvn dy isrjnfqmk sroqF nfl juVI pUMjI df
hY| aijhI pUMjI, pUMjIvfdI aqy smfjvfdI pUMjI nfloN vwKrI hY ikAuNik
Auh ivsmfdI aqy vMn-suvMnI kudrq AuWqy sfmrfjI pRkfr dI ijwq hfsl
krn qoN AupjI pUMjI hY| hr sfmrfjI jF bsqIvfdI ijwq KUnKfr huMdI hY,
ieh gwl sfƒ vfltr bYNjfmn cMgI qrHF dws cuwkf hY| sfbq aqy ivsmfdI
pUMjI df sMklp bhuq inafrf hY| ies nfl iswK kOmI pirpyK juiVaf
hoieaf hY| ieh vwKrI gwl hY ik aijhI ivlwKx soc ƒ ajy iswKF ny afp
vI nhIN smiJaf| AunHF dI pRqIinwD aKvfAux vflI akflI pfrtI ies qoN
kohF dUr hY| kuJ akflI lIzr jo pUMjI iekwTI kr rhy hn, Auh iswK
pUMjI dy sMklp ivc nhIN afAuNdI| Auh kyvl munfPy, mukfbly, mfrkIt
aqy loB nfl juVI lotU pUMjI hI hY|
“sRI gurU gRMQ sfihb” ivcoN
jo iswK jF KflsfeI kOmI pirpyK bxdf hY, Aus ƒ aiBafs ivc ilafAux aqy
surwiKaq krn leI pihlF qF Bfrq ƒ iek bhu-kOmI knPYzrysLn bxfAuxf
pvygf ijs leI sivtjLrlYNz, rUsI sMgTn aqy amrIkf qoN iswiKaf jf skdf
hY| knPYzrysLn ivc pihl kOmI rfjF ƒ, AunHF dI ivlwKxqf aqy pRDfn
mwuidaF ƒ idwqI jFdI hY, kyNdr ƒ nhIN| kyNdr AuhI bxdf hY jo kOmI
rfj bnfAux| BfrqI Aup mhFdIp leI bhu-kOmI sMivDfn isrjxf pvygf ijs
ivc pUMjI dy vwKry sMklp vflI kOm vI vwD Pwul sky| Aus dIaF rfjnIqk
aqy afriQk sMsQfvF vI iBMn ho skx|
Bfrq dIaF rfjnIqk pfrtIaF ƒ
cfhIdf hY ik Auh iswK kOm dI ivlwKxqf aqy pMjfb dI ivsLysL kOmI
siQqI ƒ KuwlH idlI nfl smJx| lokqMqr dy brqfnvI-XUrpI, iek kOmI mfzl
ƒ iqafgx dI loV hY| kFgrs pfrtI ny ipClIaF lok sBf coxF leI bxfey
mYnIPYsto ivc 'Gwt igxqIaF' dI ibhqrI df ijLkr kIqf hY, pr BfrqI Aup
mhFdIp dy bhu-kOmI XQfrQ ƒ nhIN mMinaf| jdoN qk ieh XQfrQ nhIN
mMinaf jFdf, ksLmIr df mslf aqy AuWqr-pUrbI iKwiqaF dIaF smwisafvF ƒ
vI hwl nhIN kIqf jf skdf|
BfrqI jnqf pfrtI df ihMdUqvI
eyjMzf qF spwsLt qOr ’qy iek kOmI hY aqy BfrqI kOmF dIaF ivlwKx
pRiqBfvF df insLyD hY| ies eyjMzy dy lfgU hox nfl dbfAu aqy ihMsf hI
vDxgy| jo kuJ gujrfq ivc vfpiraf Auh ies gwl df pRmfx hY| ihMdUqvI
eyjMzf, sLFqI aqy ivkfs df eyjMzf nhIN| ies nfl BivwK ivc iswKF df,
kOm aqy ivlwKx hsqI vjoN, ivnfsL hox dI sMBfvnf hY|
iswK dI “awzrI pCfx” bfry,
afpxy ipCly cox mYnIPYsto ivc kyvl ismrnjIq isMG mfn dy akflI dl ny
ijLkr kIqf hY, pr ies ƒ mnvfAux leI kI sMsQk rfjnIqk aqy afriQk
qbdIlIaF dI loV hY, Aus bfry koeI cyqnf jfihr nhIN kIqI| bfdl akflI
dl ny afpxy mYnIPYsto ivc kyvl iswKF ƒ “siqkfr” duafAux dI gwl kIqI
hY| ieh “siqkfr” iknHF rfjnIqk AuWdmF nfl iml skdf hY, ies bfry nf
hI koeI cyqMn hY nf hI vcnbwDqf| bI[jy[pI[ dy ipClwg bxn nfl ieh
“siqkfr” nhIN duafieaf jf skdf|
BfrqI rfjnIqk pfrtIaF leI
gMBIrqf nfl ivcfrn vflI gwl ieh hY ik BfrqI Aup mhFdIp dIaF ivlwKx
kOmF iksy iek kOm dI pRBuqf aDIn nhIN vwD Puwl skdIaF| kFgrs ny
afjLfdI qoN ipCoN jo brqfnvI-XUrpI-iek-kOmI mfzl Bfrq Auqy lfgU kIqf,
Auh bdlI hoeI siQqI leI Xog nhIN| afjLfdI lYx vfsqy ijs iewkjuwtqf
dI loV sI Auh mMqv Aus mfzl nfl pUrf ho igaf| Aus qoN ipCoN Aus mfzl
dI loV nhIN| afjLfd kOmF afpxIaF rfjnIqk sMsQfvF aqy sMrcnfvF afpxI
pRiqBf dy ivkfs leI bdldIaF rihMdIaF hn| rUsI sMgTn dI vwzI imsfl
sfzy sfhmxy hY|
iswK kOm dI afpxI pCfx aqy
pMjfbI kOm dy mohrI dsqy vjoN pCfx kfiem rwKxI aqy ies leI Xog
sMsQfvF bxfAuxIaF mnuwK ihqYsLI ivsLv idRsLtIkox qoN vI mhwqvpUrn
AuWdm hoxgy| ikAuNik ijvyN AuWpr ivafiKaf kIqI hY ies smyN ivsLv dy
dovyN pRbMD, pUMjIvfd aqy smfjvfd afpxIaF sMBfvnfvF dy aKIr Auqy hn|
Auh iek dUjy dy aiBafs qoN vI iswK rhy hn, ieh cMgI gwl hY| pr Auh
munfPy, sUd, mfrkIt aqy vsqF dy Aucycy Auqpfdn nfl AupjI jIvn dy mUl
sroqF qoN tuwtI pUMjI nfl bhuq dUr nhIN jf skdy| ies smyN Aus qIjy
bdl dI loV hY ijs kol pUMjI df vwKrf aqy aiBafsXog sMklp hovy| Auh
“sRI gurU gMRQ sfihb” dy icMqn ivc mOjUd hY| ieh kuwl mnuwKqf ƒ
idwqf qohPf hY| ies icMqn dy ikRafvMq vfirs iswK aqy smuwcy pMjfbI
hn| ieh bhuq vwzI aqy gOrvsLIl gwl hY ik sfzf ieh gRMQ qIjy bdl leI
muwZlI soc dyx dI sMBfvnf nfl BrpUr hY|
ies soc ƒ ivkisq krnf iswK
icMqkF dI ijLMmyvfrI hY jo AunHF ny nhIN inBfeI, iswK ihwqF dI
numfieMdgI krn vflIaF rfjnIqk pfrtIaF ny “sRI gurU gRMQ sfihb” ƒ
afsry vjoN jF iswK votrF ƒ nfl lfAux leI ivAuNq vjoN vriqaf hY, pr
ies gRMQ dI ivlwKxqf aqy qIjf bdl dyx dI sMBfvnf ƒ nhIN gOilaf|
******************
|