|
lokqMqr
df pRvcn aqy aiBafs bhuq qyjLI nfl awgy vwD rhy hn|
‘aYnsfeIklopIzIaf birtYinkf’ dI snfqnI pRIBfsLf anusfr lokqMqr ‘lokF
df rfj’ hY aqy 'aYnsfeIklopIzIaf amYrIkfnf' dI nv-snfqnI aqy
bhu-igxqI df pwK lYx vflI pRIBfsLf anusfr lok rfj “sLfisq pRoV
mnuwKF dI bhuigxqI df afjLfdfnf qOr ’qy sMmqI dyxf” hY| hux lokqMqr
df pRvcn jF ies bfry ivcfr vtFdrf ies qoN awgy 'bhu-DunI' vwl vwD
igaf hY| ies df arQ hY ik hux lokqMqr Aus pRbMD ƒ ikhf jFdf hY ijs
ivc lokF dIaF suqMqr DunIaF jF afvfjLF afpxI bhu-pwKqf aqy ivroD ivc
pRkfsL kr rhIaF hox| ies pRbMD ivc swiBaqf df ipCokV ieMnf pwkf
huMdf hY ik ieh afvfjLF sihjy hI afpxy-afp ƒ pwkf kr lYNdIaF hn aqy
iek dUjy qoN pRBfivq vI kr lYNdIaF hn| ies pRbMD ivc Gwt-igxqI vflI
guMJl jF bhu-igxqI vflI guMJl dI axhoNd huMdI hY| smfj dy sB mYNbr
iek dUjy ƒ kihx suxn aqy BfeIcfry ƒ awgy lY jfx leI hI Auqsuk huMdy
hn| ieh gwl ies qrHF vI khI jf skdI hY ik pRmfixk lokqMqr pr jF
ivlwKx dI cyqnqf duafly kMm krdf hY| ieh pr jF dUjy ƒ nf hI jjLb krn
leI iqafr krdf hY aqy nf hI AunqI jF pRPuwlqf leI jjLb krn ƒ jLrUrI
smJdf hY sgoN dUjy ƒ svIkfr krn aqy Aus qoN pRBfivq hox ƒ iek lokrfj
ivc, awgy jfx leI shfieqf smiJaf jFdf hY|
vIhvIN sdI
dy dUjy awD ivc soc kfPI bdlI hY| ivsLysL kr ky 1960 qoN ipCoN
vIaqnfm dI jMg, PrFs ivc ividafrQIaF df pRotYst, amrIkf ivc kfilaF
dI lihr, PlsqInIaF qy XhUdIaF dI svY-sQfpqI, ienHF sB GtnfvF ny
pihlF vFg sFJ dy nukiqaF ƒ lwBx dI QF, ivlwKxqf Auqy jLor vDf idwqf
hY| ikAuNik hux ieh pqf lwg igaf hY ik 'sFJ' dy dfrsLink vsqrF ipCy
iek sLfsk vrg dI rfjnIqk iewCf CupI hoeI ho skdI hY ijs df mMqv dUjy
ƒ jjLb krnf jF Aus dI ivlwKxqf CuzfAuNdf hovy|
qwQ ieh hY
ik ivlwKxqf aqy ies dI pRPuwlqf leI pCfx Auqy bl df afrMB Aus vyly
hI ho igaf sI jdoN lYinn ny stfiln ƒ rUs ivc kOmI pRsLn bfry iek lyK
ilKx ƒ afiKaf sI| ienklfb qoN ipCoN lYinn ny sovIaq gxrfjF ƒ kOmF dy
GrF vjoN sMgiTq kIqf| Aus dI dlIl ieh sI ik afpxy ivlwKx soc pRbMDF
aqy swiBafcfrF ivc pRPuwlq ho ky ieh kOmF iek nvyN bhu kOmI mnuwK dI
isrjxf krngIaF| Aus df qjLrbf aDUrf rih igaf ikAuNik Aus ny BivwK
leI gOrv rwKx vflI afpxI Xojnf ivc iek glqI kIqI| Auh glqI Aus df
ieh ivsLvfsL sI ik kOmI ivlwKxqf df Bfv iek ‘burjUaf’ Bfv hI sI jo
insLcy hI imwt jfvygf aqy ieh kyNdr muKI kimAUinst pfrtI nfl sihjy
hI cwl skygf| pr kOmI ivlwKxqf dy inafieN aqy ivcfr-pRbMD 'qy aDfirq
kimAUinst pfrtI ny awgoN jF ipCoN iek idn tkrfAuxf hI sI|
ipCly smyN
ivc XUrpI aqy amrIkI pUMjIvfdI pRbMDF ivc kfPI lck afeI hY| ieh
pRbMD afpxy ies kwtVpMQI ivsLvfs ivcoN awgy inkly hn ik ivkfs kyvl
nvIn kfZ, sMgTn, mfrkIt sLkqIaF ƒ qIbr krn aqy mukfblf vDfAux nfl hI
sMBv hY| hux ieh ‘lck’ aqy ‘sQfnk’ aMsLF aqy socF ƒ vI snfqnI
pUMjIvfdI ZMgF nfl joV ky pRbMD ƒ nvyN sFcy ivc Zflx leI iqafr ho
gey hn| ies df arQ ieh hY ik kyns df mfzl qyjLI nfl bdl irhf hY| hux
ieh XkIn bx irhf hY ik BUgol aqy ieiqhfs qoN pRBfivq soc-pRbMD aqy 'sQfnk'
rMg vfly mfzl pRbMD ƒ vwD kfrgr bxfAux ivc shfiek huMdy hn| kuJ
afriQk aqy rfjnIqk rwdo-bdl jF muwK Dfrf dI soc ivc ivcfrDfrk
qbdIlIaF, pfsy Auqy pey awz ivkfs kr rhy Aup-iKwiqaF dI sLkqI ƒ nfl
lYx ivc mdd kr skdIaF hn| aijhy Aup-iKwiqaF ivc mOjUd ivsLysLIkrx pr
awzry ikrdfr vflI kMm-sLkqI ƒ vrq skx ivc hI hux jpfnI pUMjIvfd dI
kfmXfbI smJI jf rhI hY|
sMKyp ivc
iksy pRbMD df pqn, bcfAu jf qrwkI hux ies gwl Auqy inrBr hY ik Auh
dUjy dI ivlwKxqf ƒ iks hwd qk pCfx ky nfl lY skdf hY| ieh ivlwKxqf
aqy hsqI aMqr-inrBr jF vtFdry Auqy aDfirq jLrUr hY pr pUry qOr 'qy
dUjy Auqy jIvq nhIN| ieh gwl iek ivakqI, sMG, swiBafcfrk jF iKwqy sB
bfry swc hY| ies qrHF mnoivigafnk, swiBafcfrk aqy BOiqk jF srIrk
iKwqy jo BUgoilk, ieiqhfsk aqy kudrqI acfr vfly hn, kfPI hd qk sQfeI
hn Gwto-Gwt aglI vwzI qbdIlI vfprn qk| ieh gwl afeInstfeIn aqy mfrks
dy ivcfrF ƒ joVn nfl vwD spwsLt ho jFdI hY aqy cMgI qrHF smJI jf
skdI hY|
ijAuN-ijAuN
mukfblf vwD irhf hY aqy lokF dy vwD amIr hox aqy jIvn ƒ bhuqy pwKF
qoN sMqoK dyx vflf bxfAux dI iewCf pRbl ho rhI hY, hr pRbMD qyjLI
nfl qrwkI krn vfsqy mjLbUr ho irhf hY| hr pRbMD df rfj-vrg vI afpxI
pRBuqf kfiem rwKx aqy ivkfs ƒ iqwKf krn leI kfhl ivc hY| Kfs krky
AunHF ivkisq ho rhy dysLF ivc ijnHF ny ajy bhuqf pYNzf qYa krnf hY,
sLfsk vrg ies kfhl ivc byinXmF aqy byikrk vI ho irhf hY aqy dUjy dI
ivlwKxqf ƒ ivkfs dy nF Auqy drV ky awgy jfxf cfhuMdf hY|
mnuwKI
aiDkfr sMgTnF ny awj ies siQqI ivc kMm krnf hY ijQy ivlwKxqf ƒ
iekvfdI aqy kfhl ivc kMm kr rhy rfj dy hmly qoN bcfAuxf vwzf pRsLn
hY| sB mukqI lihrF jo smkflI svY-cyqnqf qoN pRBfivq hn, ies ivlwKxqf
ƒ Kqm krn vfly iewkvfd ivruwD kIqy gey sMgiTq jqn hn BfvyN keI vfr
ienHF lihrF dy mMqv kuJ DMudly hI ikAuN nf njLr afAux| jo rfj,
afDuink bxfAux vflIaF sLkqIaF ƒ ibnF iksy BivwKpwKI idsLf aqy
swiBafcfrk hoNd muwKI mfmilaF ƒ ivcfrn qoN ibnf KuwlH dy idMdy hn,
Auh ivlwKx kOmIaqF aqy kOmF ivc iqwKf pRqIkrm aqy axsurwiKaf dI
Bfvnf jgfAuNdy hn| iPr ies siQqI ƒ nijwTx leI rfj vwloN jd
ivlwKxqf-cyqn lihrF ivruwD POjI qfkq dI vrqoN huMdI hY qF mfmlf hor
guMJldfr bx jFdf hY| ies nfl lokF ivc ‘mwuK-Dfrf’ nfloN tuwtx dI
ibrqI, icMqf aqy KUnKrfbf vwDdy hn|
ies siQqI
ivc TIk kMm krn leI iek mnuwKI aiDkfr sMgTn ƒ iek pRqIkrm lihr aqy
mukqI lihr ivc Prk krnf pvygf| pRqIkrm lihr rfj dI iksy ijLafdqI jF
lfprvfhI kfrn pYdf huMdI hY| ijvyN mMzl kimsLn dIaF isPfrsLF aqy
AunHF ƒ lfgU krn bfry cwlI ividafrQI lihr jF iksy nIqI jF ibwl bfry
ipCly smyN-smyN isr cwlIaF ikrqI aqy iksfn lihrF| pr mukqI lihr Auh
hY jo rfj ivrwuD ies leI cwldI hY ik Auh AunHF ivlwKxqfvF ƒ Kqm kr
irhf hY jo swiBafcfrk aqy jfqIgq (nslI) aMqrF nfl sbMDq hn| jF AunHF
swiBafcfrk aqy kOmI smUhF dIaF lihrF jo smJdy hn ik pRDfn rfj vrg
vloN AunHF ƒ luwitaf aqy axcfhI pRBuqf df isLkfr bxfieaf jf irhf hY|
iek mnuwKI aiDkfr sMgTn ny iek pRqIkrm lihr nfl kyvl hmdrdI ijqfAuxI
huMdI hY, ieh iDafn ivc rwK ky ik lihr df guwsf rfj dI iks ijLafdqI
aqy lfpRvfhI ivruwD hY, Aus dI pRikrqI kI hY aqy rfj dI mnuwKI
aiDkfrF bfry smwucI pRvfh ikMnI ku pRmfixk hY| pr aiDkfr sMgTn ny
iek mukqI lihr nfl hmdrdI qoN awgy jf ky afpxy afp ƒ joVnf huMdf hY,
Aus dy anuBv ivc sLfml hoxf huMdf hY|
iek mukqI
lihr nfl juVn jF Aus dy anuBv ivc sLfml hox df arQ Aus dy hwk ivc
pujLIsLn lYxf hY, lihr dy lokF qoN jo afjLfdIaF aqy aiDkfr Kohy gey
hn AunHF ƒ sfhmxy ilafAuxf hY| ies mMqv leI irportF ilKxIaF, mIitMgF
ƒ sMboDn krnf, lihr dy krmIaF ƒ imlvrqn dyxf ies ikRaf df ihwsf hn|
pr nfl hI aiDkfr sMgTn dI ieh vI ijLMmyvfrI bxdI hY ik mukqI lihr dy
lokF ƒ ivroDI iDr dy mnuwKI aiDkfrF bfry vI sucyq rwKy| jy mukqI
lihr vwloN koeI ijLafdqI hoeI hY jF sMBv hY, Aus vwl vI iDafn idvfey|
sfry ivsLv
ivc hI rfj qx jFdy hn jdoN mnuwKI aiDkfr sMgTn afpxy-afp ƒ mukqI
lihrF nfl joV lYNdy hn- AunHF dy anuBv ivc sLfml ho jFdy hn| iek
qfjLI imsfl Bfrq dy pRDfn mMqrI aqy kuJ POjI jrnYlF vwloN AunHF
mnuwKI aiDkfr sMgTnF dI alocnf hY ijnHF ny jMmU aqy ksLmIr aqy pMjfb
dy KfVkU aqy hor lokF Auqy rfj dy dmn, AunHF ƒ gLYr-kfƒnI qOr 'qy
ihrfsq ivc rwKx aqy mOq dy Gft Auqfrn ivruwD avfjL AuTfeI hY|
iek rfj leI,
mnuwKI aiDkfr sMgTn dI alocnf krn df kuJ hwk hY jy sMgTn afpxy-afp ƒ
iek pRqIkrm lihr nfl joV lYNdf hY, Auh pRqIkrm-lihr jo iksy aijhy
kdm ivruwD hY ijs df sbMD rfj ivc rih rhI iksy kOm jF lokF dIaF
afjLfdIaF ƒ pwkf krn leI iksy ivroDI iDr Auqy hmly nfl hY| pr rfj
vwloN alocnf dI koeI quk nhIN jy aiDkfr sMgTn AunHF mukqI leI lV rhy
lokF nfl juV irhf hY ijnHF qoN afjLfdIaF Koh leIaF geIaF hn|
iksy lihr
dy mukqI qwq bfry inrxf krn leI mnuwKI aiDkfr sMgTn ƒ XU[aYn[ dy
dsqfvyjLF dI aspwsLtqf qoN awgy lMGxf pvygf| imsfl dy qOr ’qy 10
dsMbr 1948 ƒ pRvfx hoieaf “mnuwKI aiDkfrF sbMDI ivsLv aYlfnnfmf”
muZly “mnuwKI aiDkfrF” df aqy sB iesqrIaF, aqy mrdF aqy
CotIaF-vwzIaF kOmF dy 'brfbr aiDkfrF' df ijLkr krdf hY| ieh ijLkr
inrpyK hY, siQqI aqy pRsMg qoN mukq| ikAuNik ies dsqfvyjL df pRvcn
AunIvIN sdI dy kOmF nfl sbMDq pYrfzfeIm qoN pRBfivq hY, ies leI ies
ivc AunHF kOmIaqF, swiBafcfrk sMgTnF afid df ijLkr nhIN jo kOmF bxn
leI jUJ rhIaF hn| pr jo “isvl aqy rfjsI aiDkfrF bfry aMqrrfsLtrI
sMmqInfmf” 23 mfrc 1976 ƒ aml ivc ilaFdf igaf Aus ivc spwsLt ikhf
igaf hY ik “sB lokF ƒ afqm-inrxy df aiDkfr hY| Aus aiDkfr nfl Auh
afpxy rfjsI, afriQk, smfijk aqy swiBafcfrk ivkfs ƒ awgy qor skdy hn|”
ieQy ‘sB lok’ sLbd ivc iek arQ jLrUr hY ijs ƒ AunHF lokF nfl joiVaf
jf skdf hY jo ajy kOmF nhIN hn pr bxn leI jUJ rhy hn aqy ies vfsqy
sfmrfjI aqy dbfAU jUly ƒ lfhux leI lwgy hoey hn|
bhuqy dysLF
dIaF vrqmfn BUgoilk hwdF mnmfnI nfl insLicq kIqIaF hoeIaF hn| ijnHF
kol ieiqhfs ivc qfkq sI, AunHF ny ieh mnmfnI kIqI| ieiqhfsk cyqnqf
dy vDx nfl ieh hwdF nvyN isirEN insLicq krnIaF pYxgIaF| iek mnuwKI
aiDkfr sMgTn ƒ nvIaF BUgoilk hwdF leI lV rhy lokF sbMDI afpxf inrxf
lYxf hovygf| ies sbMDI cwlI lihr bfry koeI pRmfixk inrxf kfPI kMm
qoN ipCoN hI ilaf jf skdf hY| ieh kMm mnuwK ivigafnI, BfsLfeI,
prfBfsLfeI aqy ieiqhfsk pRikrqI vflf hovygf| ies kMm qoN ipCoN ley
inrxy nfl jy aiDkfr sMgTn ƒ iksy rfj df ivroD krky mukqI lihr df
smrQn krnf pYNdf hY qF Auh jfiejL hY ikAuNik ieh smrQn AunHF lokF
nfl sbMDq hovygf ijnHF ƒ afpxy aiDkfrF qoN vFiJaF kIqf igaf hY|
ieh XU[aYn[
dy dsqfvyjL 'kOm' dy sMklp nfl sbMDq soc-sMgTn (pYrfzfeIm) nfl juVy
hoey qF hn hI pr ieh arsqU aqy kFt dI socDfrf qoN vI mukq nhIN hn|
ies socDfrf anusfr hr ivakqI iek sMgiTq afqm (sbjYkt) hY| Aus df iek
aMqrIv mMqv hY jo Aus ny pRfpq krnf hY| jy asIN mnuwK bfry ies qrHF
dI soc ƒ svIkfr krIey ijs anusfr mnuwK sQfeI, sMgiTq aqy pRfsrIrk
iekfeI hY qF dbfAux vfly aqy dwby jfx vfly pRfDIn aqy pRfDIn krn
vfly ivc koeI Prk nhIN kIqf jf skdf| ieh Prk smJx leI ies pRvcn ivc
do hor sLbd sLfml krny pYxgy| ‘inrpyK’ aqy ‘sfpyK’ jF pRsMigq|
Audfhrx dy qOr ’qy jy asIN khIey ik BfsLx aqy krm dI afjLfdI mnuwKI
pRPuwlqf leI aihm hY qF ies aiDkfr ƒ pRsMg-mukq nhIN kIqf jf skdf|
ijs pRsMg ivc ieh aiDkfr mMigaf jf irhf hY Aus ƒ vI vyKxf jLrUrI hY|
jy aiDkfr mMgx vflI pfrtI dbfAU hY aqy ies rfhIN afpxI pRBuqf hI
kfiem rwKxf cfhuMdI hY qF ies aiDkfr Auqy sgoN rok lfAuxI pvygI| iek
mMgy jf rhy aiDkfr ƒ smrQn dyxf qF hI bxdf hY jy dUjy dI smfj
ihqYsLI aqy shfiek sMmqI sMBv hovy|
dUjy sLbdF
ivc smuwcy inaF aqy sMquln bfry ivcfr ƒ aiDkfrF nfloN qoiVaf nhIN jf
skdf| pr ijQy iek mMgy jf rhy aiDkfr nfl iek ieiqhfs df idwqf hoieaf
asMquln TIk ho skdf hY| Aus dI aiDkfr sMgTnF ƒ bhfdrI nfl iDr pflxI
cfhIdI hY ienHF sMgTnF ƒ afpxy inrxy aqy pujIsLn iek aijhI cyqnqf
ivc lYxy bxdy hn, ijs ƒ “ey iQAUrI aOP jsits” df krqf jOhn rfls
“ivcfrvfdI sMquln” afKdf hY| pr iksy rfj ƒ ieh iejfjLq nhIN dyxI
cfhIdI ik Auh “sMquln” df arQ KVoHq ƒ hI mMny aqy pRgqIsLIl,
ivcfrvfdI sMquln dI inMidaf krvfeI jfvy| ienHF arQF ivc 'sMquln' iek
inaF df sLbd hY qfkq Kyz df nhIN|
mnuwKI
aiDkfr sMgTnF leI iek hor JgVy vflf mslf hY, ihMsf : Auh srIrk sLkqI
jo iek luwty hoey aiDkfrF ƒ vfps lYx leI jF mnuwKI aqy ieiqhfsk qOr
’qy jfiejL pr nf imly aiDkfr ƒ kfiem krn leI vrqI jFdI hY| ijvyN
pRolqfrI lokF (ikrqIaF aqy kfimaF) dy hwk jo pUMjIvfd dy afAux qoN
pihlF hoNd ivc hI nhIN afey sn| afm qOr 'qy AunHF sfry sMgTnF dI rfj
vloN alocnf huMdI hY jo ihMsf vrqx vflIaF lihrF df smrQn krdy hn|
afdrsLk qF iehI hY ik iek mukqI-lKisLq jF isvl lihr afpxy dfeIey
Auqy guPqgU aqy aihMsk sfDnF rfhIN phMucy| pr Aus rfj df mukfblf
ikvyN kIqf jfvy jo puils aqy POj dI sLkqI nfl cldf hY aqy mukqI lihr
ƒ rokx leI sMgiTq ihMsf vrqxoN guryj nhIN krdf, ikAuNik rfj dy sLfsk
afpxy lotU aqy sOVy ihwqF kfrn Kohy hoey aiDkfr vfps nhIN krnf
cfhuMdy? ies siQqI ivc mnuwKI aiDkfr sMgTnF kol mukqI-lKisLq ihMsf
df smrQn krn qoN ibnF hor koeI rfh nhIN|
ieiqhfs ny
ajy pihly gFDIvfdI aihMsk rfj ƒ jnm nhIN idwqf| gFDI dy afpxy dysL
df rfj awj ivsLv dy bhu-ihMsk rfjF ivcoN iewk hY| ieh afpxI puils
aqy POj sLkqI lok-ipRX lihrF ƒ Kqm krn leI vrqdf hY qF ik ies nfl
sLfskF dI imafd ƒ vDfieaf jf sky| Auh sLfsk jo afpxy-rfj ƒ kfiem
rwKx leI afpxy smrQk kwuJ AudXog pirvfrF aqy purfxy jfgIrdfrI twbrF
dy ihwqF aqy pUMjI ƒ surwiKaq krdy hn|
pRoPYsr
AupyNdr bKsLI (idwlI XUnIvristI dy vrqmfn vfeIs cFslr) pRiswD kfƒn
sLfsqrI hn, afpxy iek inbMD “mnuwKI aiDkfrF qoN mnuwKI hoNd dy
aiDkfr qwk” ivc kihMdy hn: “mnuwKI aiDkfrF df pRvcn jo ies ivcfr
Auqy aDfirq hY ik ihMsf iksy vI aiDkfrF dy mfzl dy ivruwD hY, ies
ieiqhfsk swc ƒ kdy hI mMndf hY ik nvyN aiDkfrF dI isrjxf ihMsf nfl
hI huMdI hY|” ies leI mnuwKI aiDkfr sMgTnF ƒ jy ieh lwgy ik aiDkfrF
dI vfpsI jF isrjnf rfj dI sMgiTq ihMsf ƒ ihMsf rfhIN rokx nfl hI ho
skdI hY qF ies siQqI ivc ihMsf ƒ ibnF duicwqI dy smrQn dyx qoN ibnF
hor koeI cfrf nhIN| pr ies df ieh arQ nhIN ik aijhy smrQn vyly ieh
sMgTn AuWpr dwsy hoey “ivcfrvfdI sMquln” aqy dUijaF pRqI sih jF
brfbr inaF ƒ awKoN Auhly kr dyx|
Aupr pRgt
kIqy ivcfrF ƒ hor spwsLt krn leI hux asIN jMmU-ksLmIr aqy pMjfb dIaF
kys AudfhrnF lY skdy hF| jMmU-ksLmIr lihr lok-ipRX hY| ieh muslmfnF
qk sImq rihx dy bfvjUd iek jn-AuBfr hY| ies AuBfr df muwK kfrn BfrqI
rfj dI ies iKwqy pRqI asMquilq phuMc hY| ksLmIrIaF ƒ suiswiKaq krn
aqy AudXogIkrn kr ky AunHF dI afriQkqf ƒ svY-inrBr bxf ky agly pVfa
Auqy jfx dI QF BfrqI rfj dy sLfskF ny ies ƒ inrBr bxfieaf hY| kuJ
hwd qk ies df kfrn ienHF lokF ivc aivsLvfs aqy kuJ hwd qk rfj dy
nvyN sfihbF df ies iKwqy ƒ iek ssqI mjLdUrI aqy syvf vfly 'mOj Gr'
vjoN hI dyKxf hY| ies siQqI ivc lokF ny awgoN ipCoN ivdroh krnf hI
sI| ies iKwqy dy ihMdU vI ies inrBr afriQkqf qoN pRBfvq hn pr
ikAuNik Auh kyNdr nfl iek Drm-aDfirq sbMD bxf bYTy hn, ies leI AunHF
ny ies siQqI dI pRmfixk smJ leI afpxy-afp ƒ asmrQ kr ilaf hY|
ies lihr
ivc vwKvfdI aMsLF aqy ienHF dy Dfrimk Bfv dy bfvjUd ies df afDfr rfj
vloN kIqI geI afriQk aqy swiBafcfrk lfprvfhI aqy iKwqy ƒ afpxIaF
kOmI BfvnfvF ƒ pRPuwlq nf krn dI afigaf dyx Auqy hY| iek hor kfrn jo
ies dy nfl hI juiVaf hoieaf hY : ieQoN dIaF cuxIaF hoeIaF srkfrF ƒ
pwKpfqI aqy byasUly ZMg nfl zyg ky aqy coxF ivc gVbV kr ky iKwqy ƒ
rfjnIqk qOr 'qy vws ivc krn df Xqn krnf| iek mnuwKI aiDkfr sMgTn leI
ies siQqI dI guMJldfr bxqr ƒ smJxf jLrUrI hY| ies lihr dy pRmfixk
mukqI qwq df pwK pUrn aqy BfrqI rfj dI alocnf krn dy nfl hI iek
mnuwKI aiDkfr sMgTn leI ieh vI lfjLmI hY ik Auh lihr dy asMquln df
vI ijLkr kry jo musilm sQfnkqfvfd aqy ihMdU kyNdrvfd nfl Aupijaf hY|
ksLmIrIaF leI Xog aqy BrpUrqf vflf rfh aijhy sMXukq ksLmIrI kOmvfd
leI kMm krnf hY ijs dI afpxI ivlwKx sugMD hovy| jy ies rfh Auqy
ksLmIrI muslmfn iekwly rih gey jF kr idwqy gey qF ksLmIrI kOmvfd dy
pUrn numfieMdy AuhI rih jfxgy| iksy vI aklmMd rfj ƒ ksLmIrI muslmfnF
ƒ kOm dy aiDkfr dyxy pYxgy| BfvyN Auh PYzrl jF knPYzrl ZFcy ivc hI
ikAuN nf hox|
pMjfb iek
hor ikRafvMq iKwqf hY jo sUJ-bUJ vflI smJ dI mMg krdf hY| mOjUdf
qxfE aqy iswK nOjvfnF dI hiQafrbMd lihr hoNd ivc afAux dy keI kfrn
hn| pMjfb ƒ muwK qOr 'qy KyqIbfVI df rfj rwKx dI nIqI, kyNdrvfdI
pUMjIvfdI mfzl ijs ny iewk-muKI aqy lotU sMsQfvF sQfpq kIqIaF hn,
Coty iksfn dI afriQkqf ivc inrMqr afeI kmjLorI, iswKF dI swiBafcfrk
aqy rfjnIqk idRsLtI jo arQcfry rfjnIqI aqy nYiqkqf ƒ sMgiTq rUp ivc
dyKdI hY, rfjDfnI, pfxI aqy pUMjI lfAux bfry pMjfb nfl ainaF, bilAU
stfr AuprysLn, 1984 ivc iswKF df vwzy pwDr ’qy kIqf sMGfr aqy ies
leI dosLIaF ƒ sjLf nf dy skxf| ienHF sB kfrnF qoN Auqy iek hor kfrn
hY vMz qoN pihlF kFgrs df iswKF nfl kIqf ieh iekrfr ik AunHF ƒ iek
iKwqf idwqf jfvygf ijs ivc Auh “afjLfdI” dI rosLnI mfx skx, kyNdr 'qy
rfj krn vfly sB gruwpF ivc ieh pCfnx dI asmrQf ik iswK hI BivwKmuKI
pMjfbI kOmvfd dy numfieMdy hn| iswK idRsLtI aqy pMjfbI idRsLtI ivc
koeI aMqr nhIN| iswK hI muwK qOr 'qy ies iKwqy dy ieiqhfs ƒ awgy
clfAux vfly aqy ies dy isrjxhfr hn| ikAuNik pMjfbI ihMdU kuJ
ieiqhfsk aqy swiBafcfrk kfrnF vjoN pMjfbIaq vwloN muwK moV igaf hY,
iswKF Auqy hI pMjfbI kOmvfd dI lIzrisLp sMBflx dI ijLMmyvfrI afeI hY|
ieiqhfsk siQqI df hfx krn aqy iswK idRsLtI ƒ BivwK-muKI idRsLtI
svIkfr krn dI QF pMjfbI ihMdU ny muwK qOr ’qy ihMdU kyNdr nfl nfqf
joVI rwKx df inrxf ilaf hoieaf hY|
pMjfbI
kOmvfd ƒ pMjfb dy bRihmMzI idRsLtI vfly aqy ivqkrf nf krn vfly mhfn
pMjfbI iswK gurUaF dI idRsLtI anusfr awgy lY jfx dI ijLMmyvfrI iswKF
kol hI rih geI hY| AunHF df sMgrfm sLfvnvfdI jF iPrkfpRsq nhIN hY
ijvyN kyNdrvfdI mIzIaf vwloN pysL kIqf jFdf hY, ieh “kOmvfdI” hY jy
ies sLbd ƒ “sovIaq” arQF ivc smiJaf jfvy jo arQ AunHF dy nvyN
pRbMD-suqMqr rfjF dI knPYzrysLn-ivc vI svIikRq hn| pMjfb pRqI kfPI
pwDrF Auqy sMvydnsLIl ho ky iswKF nfl iek sbwuD smJ bxfAux dI QF,
afjLfdI imlx smyN ies qIjI iDr dy iKwqeI-kOmvfd ƒ mMnx dI QF, BfrqI
rfj ny ienHF ƒ puils aqy POj dI qfkq nfl nijwTx dI Tfx ky lgBg awz
hox bfry soc ivc pf idwqf hY| AunHF df ieh ivsLvfs bx irhf hY ik Auh
byikrk qfkq vfly BfrqI rfj dy ‘gLulfm’ hn aqy hux AunHF leI mukq
hoxf bxdf hY| iek mnuwKI aiDkfr sMgTn kol, jo ienHF pycIdf kfrxF ƒ
smJdf hY, pMjfb dI iswK pRDfn hiQafrbMd lihr dy pRmfixk mukqI qwq
nfl juVn qoN ibnF koeI rfh nhIN, pr nfl hI aiDkfr sMgTn ƒ kOmI mukqI
dy afsLy dy ivruwD jfx vflIaF GtnfvF aqy ikirafvF dI alocnf vI krnI
hovygI|
******************
|