Kflsf pMQ nUM sfjx df mnorQ

kFz - 3

lyKk - bfbf blvIr isMG sMDU

 

iswK ieiqhfs ies gwl df gvfh hY ik afjfdI psMd kOmF dy hOsly, kYdF, duwKF, ksLtF, BfrI musLiklF musIbqF dy sMgtF, GwlU GfiraF sUlIaF, PFsIaF, aqy qsIhy GrF dIaF kfl koTVIaF ivwc Julfey jfx vfly awiqafcfrF dy mfrU alsyitaF plsyieaF nfl kdI vI psq nhI huMdy. ikAuik komI afjfdI dy pRvfinaF ny afjfdI dy sLMGrsL ivwc sLfml hox dy smy qO hI sIs Auwpr kfPn sjf rwiKaf hUMdf hY. Ies krky hI qF afkfsL CUMhdy hoey brPfnI phfV, qyj quMd quPfn qy sLIq hvfvf dy vroly, ryq QfilaF dI awg AugwlCdI hoeI qpsL, jMglF, bIaf bfnF dyjfn lyvf Kqry, smuMdrF qy dirafvF dIaF JKVIlIaF lihrF, aqy dusLmx qfkqF dy KUNn Kvfr dl, jwdo jihd afjfdI dy JMzf brdfrF dy, kurbfnI dy jjLby, qy AuhnF dI pRcMz qy qyjLgfm qor nUM zwkf nhI lgf skdy huMdy. ikAuLik komI afjfdI df mfrg qy mMijl, AuhnF nUM, ijLMdgI qO ikqy vwD ipafry huMdy ny. Kflsf jI, Kflsf pMQ dy puriKaF, sLhIdF ny, iehnF sfrIaF gwlF nUM, afpxI afqmF qy ipMzy Auwpr, imsflI rUp ‘c jIAu ky, qy hMzf ky vKfieaf hY. Kflsf jI, aTfrvI sdI dy dor ivwc, Kflsf rfj dI pRfpqI sQfpqI leI, lgfqfr rUp ivwc jUJ rhI iswK kom, jdO isrP hjfrF dI igxqI ivwc hI bfkI rih geI sI, qF Kflsf rfj dI mMijLl vwl nUM jfdF rfsqf, Auws smy vI kdI by roxk nhI sI hoieaf. hux qF qusI do kVoV dI igxqI nUM pfr kr cuwky ho Kflsf jI.

 

iksy ivdvfn df kQn hY Kflsf jI, “ik ijs ijs DrqI Auwpr, hwk qy afjfdI dI Kfqr, afpxf srbwq qwk kurbfn kr dyx vfly mrjIviVaF-mujfihdF dIaF sLhIdI pYVF peIaF huMdIaF nyL, Aus DrqI nUM Blf Bfg ikvyL nhI lwgxgy. AuhnF sLhIdF mujfihdF dy pYr icMnF nfl, muhwbq krn vflI kom Auwpr qF, gulFmI df prCFvF vI pY nhI skdf huMdf. Jykr iPr vI Auh kom gulfm rihMdI hY, qF smJo, ik Ausdf afpxy puriKaF- sLhIdF dy afdrsLF AdysLF, aqy AuhnF vlO pfeIaF hoeIaF sLhIdI pYVF nfl, ajy iesLk kwcf hY. Kflsf jI, qusI hr sfl ivsfKI vfly idn, sRI afnMdpur sfihb jI dI pivwqr DrqI Auwpr, aqy Kflsf pMQ aMdr ivafpk pwDr Auwpr, Kflsf pMQ df sfjnF idvs, bVy hI jLOsL jLjby qy AuqsLfh nfl mnfAuLMdy ho. ies swc nUM pCfxo Kflsf jI, ik sRI afnMdpus sfihb dIaF idsLfvF vwl, dUr- dUr qwk, ivsLfl pwDr qy PYly hoey mYdfnI qy phfVI ielfikaF df smuwcf vfqfvrn, afp nUM awj vI Bfrq aMdr, AudY qO lY ky asq qwk, Kflsf rfj kfiem krn df sLMdysL dy irhf hY. sRI kIrq pur sfihb aqy afnMd pur sfihb dy ajLmqF Bry ieqhfsk gurDfmF nfl, idws hwidaF qO pfr ivsLfl pwDr qy, dUr-dUr qwk  juVI horI srjLmIn, Auh DrqI hY Kflsf jI, ijs nUM smy smy Auwpr, mIrI pIrI dy mflk sRI guru hirgoibMd sfihb qO lY ky, dsm ipqf guru goibMd  isMG jI qwk pMj guru sfihbfn dI crn Coh pRfpq hY.

 

Aus smyL, guru sfihbfnF vlO, afpxy afpxy jIvn kfl dorfn, guru nfnk ivcfrDfrf dI rosLnI ivwc, jo ivsLfl pwDr Auwpr, prcfr dory arMBy jFdy sn, AuhnF dy afdrsL qy kRFqIkfrI pRBfv ny, jn-sfDfrn vrg dy kokF dI mfniskqf nUM, iek pRcMz, qyjwsvI qy aijwq sLkqI df rUp dy idwqf sI.

 

Kflsf jI, iesy hI DrqI qO dsLmysL ipqf guru goibMd isMG jI ny, smuwcy iswK jgq nUM, iewk rwb dI jLfq qO ibnF, hor iksy nUM vI afpxf iesLt krky nf mMnx, aqy ihMdUaF bfhmxF dy cOh vrxF dy njrIey nUM afpxy idl idmfg qy ikrdfr  cO hUMj kUc ky bfhr suwt dyx df hukm idwqf sI. 

 

ieh hI Auh srjLmIn hY, ijwQy dsm ipqf jI ny bfhmxvfd dy JMzf brdfr qy mfnvqf doKI, aqy iswK isDFq dy kwtV dusLmx, ihMdU phfVI rfijaF nfl, koeI pMjI sflF dorfn, bfrF jMgF lVIaF qy AuhnF Auwpr ijwq pRfpq kIqI. ieh hI Auh ajLIMm qy pivwqr DrqI hY, ijs nUM Kflsf pMQ dI sfjnF smy, QF QF Auwpr, vfhu vfhu goibMd isMG, afpy gur cylf , aqy ‘pIvhu pfhul KMzyDfr, hoie jnm suhylf’, aqy ‘rfj krygf Kflsf’ qy ‘sfsLqrn ky aDIn hY rfj’ dy boilaF jYkfiraF dIaF gUMjF gVgwjF suxn df BrpUr avsr pRfpq hoieaf hY, aqy ieh DrqI, amr atwl rUp ivwc, KflsfeI sLkqI df sroq bx geI.

 

ieh hI kRFqIkfrI sMGrsL, qy kurbfnI dI cqyg, Auh ieqhfsk srjLmIn hY, ijs nUM prvr ivCoVf, cmkor dI gVI, mfCIvfVy dy jMgl, srhMd dIaF nIhF, aqy hor bysLmfr, sbr, sLukr, isdk, isrV qy azolqf qy mMijLr aqy sUrvIrqf dy jjLby nfl srsLfr kfrnfmy vyKx df avsr pRfpq hoieaf hY.

 

Kflsf jI, afp nfl ieh kuwJ iewk gwlF ies krky sFJIaF krnIaF peIaF nyL, ikAuik awj anMdpur sfihb, aqy idws hwidaF qO pfr qwk PYlI hoeI srjLmIn df jrLf jrLf afp sfhmxy ies hkIkq nUM Kohl irhf hY, ‘ik Kflsf jI, qusI koeI afm ijhI hsqI dy mfilk nhI ho’. qusI qF srbMs dfnI, dsmysL ipqf guru goiBMd isMG jI dy spUq ho. ies leI qusI hux iewk vfr iPr, sUrvIrqf df husn  bx ky inwKro, aqy Kflsf pMQ dy komI JMzy, kysrI insLfn sfihb dI Cqr Cfieaf hyT Drm, smfj aqy rfjsI pRBU-swqf dy Kyqr ivwc, rosLn qy blbfn rUp ivwc ikrdfr inBfAux df rfh mlo. gulfmI nUM sB qO vwzI KrfbI qy lfhxq smJo. afpxy komI dusLmx , bfhmxvfd dy JMzf brdfrF, qy AuhnF dy bfhmxI sfmrfj leI, lohy dy cxy bx jfAu. sMsfr Br dy lokF dIaF njrF ivwc, dXfvfn rihMdy hoey vI, Kflsf pMQ dy dusLmxf, vYrIaF leI dusLt dmn iswD hovo. Drm, smfj, rfjnIqI, ivwidaf ivkfs qy ijLmydfrI dy Kyqr ivwc Xog qy blvfb agvfeI nUM hI mfnqf idAu, qy kbUl kro. iswK kom dI eykqf  qy ajfdI nUM sdIvI rUp ivwc, kfiem dfiem rwKx leI, jykr afpxf sB kuwJ nCfvr vI krnF pY jfvy, qF ies ivwc afpxy DMn Bfg smJo. XkIn kro, ik iPr, Kflsf pMQ dIaF BivwK dIaF pIhVIaF , afp nUM Xfd krn smy, bVf hI gorv mihsUs krngIaF. Kflsf jI iPr rwb quhfzf hovygf qy qusI rwb dy hovogy, sB dI qrF iBMnqf, vKryvF, dueI, duaYq, AUc nIc qy ivqkry Kqm ho jfxgy. ieh jIvn PyrI, srv pwKI rUp ivwc sPl ho jfvygI.’ Kflsf jI ieh hokf, mnuwKqf dy JMzf brdfrF df hokf hY. ieh hokf, smy smy Auwpr Kflsf rfj dI pRfpqI sQfpqI leI, jUJdy qy sLhId huMdy rhy, Kflsf pMQ dy sB Coty vwzy anuafeIaF df hokf hY. ieh hokf, rxjIq ngfry Auwpr, lwgy zgy qO pYdf hox vflIaF gUjF gVgwjF df hokf hY. ieh hokf, Kflsf pMQ nUM sfjx dy mnorQ dI, kRFqIkfrI BfvnF df hokf hY. ieh hokf, mfnv kilafx leI kIqI geI, guru nfnk Gr dI lMmI jdO jihd qy jfn joKO BrI Gflxf dI aMqr afqmF df hokf hY. ieh hokf, Bgq rvIdfs jI dy, ‘bygm purf shur ko nfAu’, sLbd ivcly rwbI qy kilafxkfrI qswvr df hokf hY. ieh hokf, ‘sLfsLqrn ky aDIn hY rfj’ dy KflsfeI boly jYkfry df hokf hY. Kflsf jI, jdO hI qusF, ies hoky dI BfvnF nUM, KflsfeI jlvy nfl apxf ilaf , qF Aus idn iPr, guru goibMd isMG jI dy sMklp  ty tIcy anusfr, Bfrq aMdr, mIrI pIrI dy pRqIk, kysrI insLfn sfihbF  df avwC hI bol bflf kfiem ho ik rhygf.

 

aYsI hflq ivwc iPr afp dI jIvn PyrI, rihMdI dunIaF qwk, srv pwKI rUp ivwc sPl ho jfvygI.

 

******************

 

 

iswDf kIrqn pRsfrn

vIzIAu

afprysLn nIlf qfrf

sMq jrnYl isMG jI

sLRI hrmMidr sfihb qy hmlf (1984)

BfeI qyijMdr isMG jI

kfkfr, dsqfr qy rihq

   

afzIAu inqnym

jpu jI sfihb

jfpu sfihb

qvY pRsfid svwXf

copeI sfihb

afnMd sfihb

rihrfsu sfihb

kIrqn soihlf

suKmnI sfihb

ismrn

sMq jrnYl isMG jI