sRI gurU gRMQ sfihb df iewkvIN sdI ivwc mhwqv

 

bIqIaF do sdIaF dy ivigafnk ivkfs, Aus dy smivwQ bdldy ÌlsÌy, pUrb dI hIx-Bfvnf, pwCm dI bsqIvfdI srdfrI aqy pdfrQ qk sIimq soc ny mnuwK ƒ bycYnI, nÌrq, ÉUn, ÉUn-Érfbf, KudgrËI qy inrfÈf ivrsy ivwc idwqI hY. ies dOrfn inqÈy ny ‘rwb mr cuwkf hY` df aYlfn kIqf hY qy mfrks ny rwb dI hoNd Auqy pRÈn-icMnH lf ky mnuwKI dI sfrI gqIivDI ƒ afriQkqf Auqy kyNidRq kIqf hY. zfrivn dy ivkfsvfd ny rwb dI hoNd ƒ apRMsigk bxfieaf hY qy Prfiez ny mnuwKI vrqfrf avcyqn-mn nfl joV ky lflsfvF dI iqRpqI dy rfh qoiraf hY. sfrqr ny muwKI hoNd dI inrfrQkqf qy Aus dy krmF dI arQhIxqf dI gwl kr ky inrfÈf dy hnyry sMGxy kIqy hn. kmfl ieh hY ik vIhvIN sdI dy sMktF dI iÈKr Auqy ilEqfrd ny qrk-afDfirq afDuinkqf aqy pUMjIvfd smfjvfdI mhF-ibrqFqF dy aMq dI gwl kr ky AuWqr-afDuinkqf dI ijs Audfr-soc ƒ mnuwK ƒ roÈn BivwK dy Ëfmn vjoN pyÈ kIqf hY Aus df inrUpx sRI gurU gRMQ sfihb ivwc ñôúô eI[ ivwc kr idwqf igaf sI.  bodrIlfrd anusfr sfeIpur Xuwg dy sMcfr-sfDnF ny XQfrQ dy iewk nvyN rUp hfeIpur-rIaYltI ƒ jnm idwqf hY ijs ny XQfrQ nfl mnuwKI irÈqy ƒ burI qrHF qoV-BMn idwqf hY. sovIaq rUp dy ivÈv-idRÈ qoN pfsy hox nfl amrIkI srdfrI vfly iewk-DruvI dy nF AuWqy ieiqhfs qy ivcfrDfrf dy aMq df mrsIaf pVH irhf hY. ÈuwD munfPy AuWqy kyNidRq sMsfrIkrn dI mfr hyT hr kdr-kImq issk rhI hY. sfry pfsy aivÈvfs, ainaF, dmn, ihMsf qy afqMkvfd df bolbflf hY. brUd dy Zyr AuWqy bYTI dunIaF suK-suivDfvF hfsl krn dI aMnHI dOV ivwc pfAux, pfxI, DrqI qy pulfV qwk pRdUiÈq kr cuwkI hY. swqf dy ivcfrDfrf dI qfxf-bfxf mnuwKI qn mn hI nhIN, dyh ivwc vihMdy rsfiexF Auqy vI afpxI sUÉm iebfrq ilK ky Aus ƒ pUrI qrHF Êulfm bxf cuwkf hY. iesy sMqfp krky mnuwK aMdr afËfdI dI jIvn-sMgIq dI nvIN iebfrq kyvl sRI gurU gRMQ sfihb qoN hI iml skdI hY. ivÈvfÈ, sihhoNd, sFJIvflqf qy svwC vfqfvrn vfly KuÈhfl bhu-DurvI sMsfr isrjx dy smrwQ sRI gurU gRMQ sfihb dIaF dfrÈink, ivigafn qy ivcfrDfrf sMBfvnfvF asIN ajy qwk jgq-jlMdy awgy nhIN rwK sky. iewkIvIN sdI ivwc sRI gurU gRMQ sfihb dy mhwqv ƒ ivÈv sfhmxy pRgt kr ky iesƒ afpxf gurU mMnx vfly iswK ‘jY jY kfru sgl BU mMzl Aujl drbfr` dy aiDkfrI bx skdy hn. gorzn zrfeIvn anusfr icMqnÈIl mnuwKI pYNqI qoN pMjfh hËfr vrHy pihlF hoNd ivwc afieaf. siBafcfr qy sMsikRq df sfrf ivkfs iesy dOrfn hoieaf. vIhvIN sdI dy iqMny pRmuwK icMqk jy[ aYWP[ bRfAUn, aYrnflz tfienbI qy afsvlz spYNglr mMndy hn ik ajoky ivÈv-icMnq bfry qrk, sMvfd ivÈlyÈx qy ivigafn dIaF lBqF df Bfr cuwkx dy smrwQ ho igaf sI nf ik vihmF-BrmF jF ÊYr-ivigafnk soc dy hnyiraF ivwc Btk irhf sI. sRI gurU gRMQ sfihb dy pRkfÈk dy smyN qwk ieh siQqI pYdf ho cuwkI sI. sfry vwzy sMgiTq Drm AudoN qwk Xfqrf krky afpxy smyN dy Dfrimk icMqkF nfl sMvfd rcfAuNdy hoey nvyN Xuwg dy Drm-gRMQ dy sMkln df bIj bIijaf hY ijs ƒ sRI gurU arjn dyv jI ny (gurU) afid gRMQ sfihb vjoN rUpmfn kIqf.  mUul rUp ivwc BfvyN ieh iswKF df Drm-gRMQ hY, pRMqU ies df mhwqv srb-dyÈI qy srb-kflI hY. ieh sMpUrn siq dy afpxy kol hox jF jIvn-lkÈ dI pRfpqI df iewko-iewk mfrg hox df dfavf nhIN krdf. ies anusfr iviBMn mfrg afpo-afpxy smyN-sQfn dy cOKty ivwc prm-qwq dy vyÈ jF pRgt rUp hn. ‘nfnk krqy ky kyqy vys.` iviBMn dyvI-dyviqaF qy pYÊMbrF dy nF AuWqy vMzI mnuwKqf ƒ iek akfl purK nfl joV ky ieh sMdyÈ idMdf hY ik ieh sfry qy sfrf bRihmMzI psfrf iksy iewk dI rcnf hY. Auh smyN df hI nhIN sQfn df vI isrjk hY. Auh AudoN qF sI hI jdoN kfl (juwg) arMB hoey, Auh AudoN vI sI jdoN juwg arMB nhIN sn hoey. ‘afid suc jugfid scu` aqy ‘kIaf idnsu sB rfqI` dy ies inKyVy nfl prm-hsqI aqy Aus df srUp mnuwK, ieiqhfs dy sikRaf BfgIdfr bxy hn. ies anusfr krqf siq hY qy Aus dI rcnf vI siq. ‘mUl siq siq Auqipq` aqy ‘afip siq kIaf pRBU siq`. ieh sMsfr ƒ asiQr qF mMndf hY pRMqU asiq mMn ky ies ƒ iqafgx dy rfh nhIN qordf. mnuwK ies DrqI AuWqy iksy gunfh dI sËf vjoN nhIN afieaf sgoN mnuwK jIvn Drm kmfvx qy pRBU-imlx df avsr hY. ‘goibMd imlx kI` ‘brIaf` hY. ‘ijnI afqmu cIinaf prmfqmu soeI `qy ‘ivx gum kIqy Bgiq n hoie` ijhy mhFvfk iesy dy lKfiek hn. afpf-cInx nfl mnuwK afpxy asly ƒ pCfx ky akfl purK vFg inrBAu-inrvYr ho ky hwk-swc leI jUJ mrn dy rfh pY skdf hY. sRI gurU gRMQ sfihb anusfr mnuwK iewk pfsy prmfqmf df aMÈ hY qy dUjy pfsy smfj df ihwsf. ieh dohF pihlUaF dy sMquln vflf jl ivwc kml vFg inrlyp jIvn jIx aqy ‘hsMidaf KylMidaf pYnMidaf KfvMidaf ivcy hovY mukiq` df sMdyÈ idMdf hY. ieh DOly bld AuWqy DrqI itky hox jF bRihmMz dI iksy inÈicq smyN, inÈicq avDI ivwc isrjnf dI aivigafnk Dfrnf nhIN pyÈ krdf sgoN ‘jf krqf isrTI kAu sfjy afpy jfxY soeI` kih ky ies ivvfd ƒ Kqm kr ky ies psfry dI anykF vfr isrjxf qy nfÈ dI gwl krdf hY. ‘keI vfr prisE pfsfr` qy ‘Kuly sMkocY qAu nfnk eykY` ijhy mhFvfk iehI dwsdy hn. krqy dy psfry df aMd pfAux df dfavf mUrKqf qoN vwD kuJ nhIN. ‘eyhu aMqu nf jfxY koie. kyqy ieMd cMd sUr kyqy, kyqy mMzl dys, agMm agMm asMK loa, pfqflf pfqfl lK afgfsf afgfs, DrqI horu prY horu horu` ijhy sMkyq sRI gurU gRMQ sfihb dI ivigafnk idRÈtI ƒ kfprnIks qy glYlIE qoN agFh stIPn hfikMg dIaF nvInqm lwBqF dy anurUp iswD krdy hn. sRI gurU gRMQ sfihb ivwc jfq-pfq Drm ƒ nËr aMdfË kr ky óö bfxIkfrF dI rcnf sMkilq kIqI geI hY. hr koeI prm-isq ƒ afpxy hI ichnk nfl Xfd krdf hY. ‘bilhfrI jfAu jyqy qyry nfv hY` kih ky ieh sB ƒ iewko ijMnf siqkfr idMdf hY. iksy ƒ Drm pirvrqn leI mjbUr nhIN krdf. hr iewk ƒ afpxy Drm df sfr pCfxn leI afKdf hY aqy krmkFz ƒ nkfrdf hY. cMgy ihMdU bxo qy BfvyN cMgy muslmfn jF kuJ hor, gwl qF prfieaf hwk mfrn dI QF, hwk-hlfl dI kmfeI kr ky Aus ƒ vMz ky KFdy hoey krqy dI sfjI isRÈtI dy hr jIa ivwc krqy ƒ svIkfrn dI hY. sRI gurU gRMQ sfihb dUjy dI gwl suxdy hoey sMvfd AuWqy bl idMdf hY. ‘hku prfieaf nfnkf Ausu sUar Ausu gfie`, ‘Gfil Kfie ikCu hQhu dyie..`, ‘jb lgu dunIaf rhIaY nfnk ikCu suxIaY khIaY` qy ‘joiq joiq hY soie` ijhy mhFvfk Auk isDFqF AuWqy bl idMdy awj dy Xuwg ivwc sMvfd isrjdy hoey dUjy dI hoNd svIkfrnI isKfAuNdy hn. ikrq kr ky Aus df Pl vMz ky Kfx df, ies df pRbMD svY-iewCq rUhfnI afDfrF AuWqy KVHf hY. dUsry ƒ afpxI icMqn-ivDI qy jIvn-ivhfr cuxn dI KuwlH ieh gRMQ aqy ies dy isrjk isDFq qy ivvhfr dovyN pwDrF AuWqy svIkfrdy hn. ieh jnyAU dy krmkFz ƒ inrfrQk mMndf hY qy sRI gurU nfnk dyv jI ƒ pihnx dI afËfdI leI ‘iqlk jMvÍ rfKf pRB qf kf` anusfr sRI gurU qyg bhfdr sfihb jI afpxI jfn vfr idMdy hn. ivakqIgq afËfdI qy dUjy dI hoNd vI svIikRqI dy aijhy suwcy pRiqmfnF kfrn ieh iewkIvIN sdf df srb-sFJf Drm-gRMQ bxn dI sMBfvnf rwKdf hY. ieh srbwd df Blf mMgdy hoey iksy vI qrIky nfl jgq-jlMdy dy kÈtF dy invfrn leI duafr krdf hY:

jgqu jlMdf riK lY afpxI ikrpf Dfir..

ijqu duafrY AubrY iqqY lYhu Aubfir.. (pMnf øõó)

 

ies df AudyÈ aijhI ivvsQf hY ijwQy, ‘pY koie n iksY rvfxdf. sB suKflI vuTIaf iehu hoaf hlymI rfjU jIAu` hovy. ‘sBy sfJIvfl sdfienI qUM iksY n idsih bfhrf jIAu` hovy. sRI gurU gRMQ sfihb anusfr iBMnqf Aus akfl purK df srgux rUp hY. ‘nfnf rUp nfnf jf ky rMg`. ‘psirE afip hoie anq qrMg`. iBMnqf kudrqI vrqfrf hY qy ieksfrqf ÊYr-kudrqI. srmfeydfrI pRbMD afpxy suafrQ qy luwt ƒ surwiKaq krn leI iviBMn iekfeIaF dI suqMqrqf Kor ky nYiqkqf-ivhUxf sMsfrIkrn Qopxf cfhuMdf hY ijs ivwc sihhoNd jF iBMnqf leI QF nhIN. ieh sMjm ivhUxy Kpq siBafcfrk df psfrf hY. smfjvfdI mfzl ivwc vI dUjy leI spys nhIN. ies spys dI ivvsQf kr ky sMjmI jIvn-jFc nfl ÊYr mnuwKI sMsfrIkrn ƒ nYiqk sMquln dyx vflf sRI gurU gRMQ sfihb hI awj mnuwK df mukqI-dfqf bx skdf hY. ‘pvxu gurU pfxI ipqf mfqf Driq mhqu` df ies df sMdyÈ hI aMnHy Kpq siBafcfr qy idÈf-ivhUxI jIvn-ÈYlI ƒ pRdUÈx dy dYNq qooN bcf ky Drq-suhfvI ƒ brbfdI qoN bcf skdf hY. ies df kfivk qy sMgIqk pRvcn vihMdf diraf hY jo aiDafqmvfd dIaF isKrF qoN inkilaf hY. ies diraf dy jIvn-dfqy jl ƒ ivÈfl bRihmMz dy hr jIv qwk phuMcfAux sfzf PrË hY.

 

************************

 

 

iswDf kIrqn pRsfrn

vIzIAu

afprysLn nIlf qfrf

sMq jrnYl isMG jI

sLRI hrmMidr sfihb qy hmlf (1984)

BfeI qyijMdr isMG jI

kfkfr, dsqfr qy rihq

   

afzIAu inqnym

jpu jI sfihb

jfpu sfihb

qvY pRsfid svwXf

copeI sfihb

afnMd sfihb

rihrfsu sfihb

kIrqn soihlf

suKmnI sfihb

ismrn

sMq jrnYl isMG jI