Bfrq mhFn 'c dMgfkfrIaF nUM sjf dyx vflf kfnUMn hI nhIN hY

bI[aYs[ iZwlo

N
pihlI nvMbr hY hr sfl dI qrF idwlI dMigaF dy dosLIaF leI sjfvF dI mMg ho rhI hY.
sMsd dy dovF sdnF nMU sMboDn kridaF sfbkf rfsLtrpqI zf[ klFm sfihb ny ikhf sI ik iPrkU ihMsf nfl inptx leI nvF kfnUMn bxfieaf jfvygf. pRDFn mMqrI vI aijhf kfnUMn bxfAux bfry kihMdy af rhy hn. pr bxygf kdoN? ieh rwb hI jfxdf hY.sDfrx POjdfrI kfnUMnF nfl dMigaF dy aprfDIaF nUM sjLf nhIN huMdI. dosLI adflqF ivcoN ‘sLwk dI ibnHF’ ‘qy ‘bfiewjLq brI’ ho jFdy hn. dlcsp gwl ieh hY ik ipCly swT sflF ivwc dMigaF ivwc hjfrF lok mfry gey hn,sYkVy aOrqF dy blfqkfr hoey qy kroVF rupY dI jfiedfq qbfh hoeI qy kdI koeI dMgfkfrI PfsI lwgdf nhIN vyiKaf. pIVq lok iensfP leI qrsdy rhy pr iksy ny ieh nhIN soicaf ik sfzy kol qF dMgfkfrIaF nUM sjf dvfAux vflf kfnUMn hI nhIN. dMgy sDrx kqlF nfloN vwKry huMdy hn.ienHF leI sbUq jtfAuxy asFn nhIN huMdy.KfsqOr qy jdoN sbMDq sLihrF 'c srkfrF hI dMgy krvfAux vfilaF dIaF hox. hux loV hY ik dosLI qy hI ieh ijMmyvfrI pfeI jfvy ik Auh sfbq kry ik Auh byksUr hY.
hux qwk dy sfry dosLI idwlI dMigaF ivcoN brI ho cuwky hn. isrP 13 ivakqIaF nUM mfmUlI ijhIaF sjfvF hoeIaF.gujrfq ivwc bYst bykrI kys dy 21 dMgfkfrI brI hox qy dysL Br ivwc kurlfht mwc igaf sI.pihlF 1947 ivc vI lwKF lokI mfry gey pr iksy df kuJ nhIN ivgiVaf . kfrn kI hY? sfzy mOjUdf POjdfrI kfnUMnF hyT dMgfkfrIaF nUM sjLf hoxI asMBv hI hY. ikAN ik dMgy sDrx kqlF nfloN vwKry huMdy hn.ijnHF leI ‘rwqI Br vI sLwk dI guMjfiesL nf hovy’ vflf PfrmUlf nhIN lfgU hoxf cfhIdf.
sfzf POjdfrI kfnUMn mMg krdf hY ik muljLmF dy nF aYPL afeIL afrL ivc hoxy cfhIdy hn. kI ieh sMBv hY ik dMgfkfrIaF dI BIV dI koeI gvfh pihcfx krky AunHF dy nF prcy ivc drj krvfey. pr jy koeI pihcfx kr vI lvy qF, awgy irport ilKxf pulIs df kMm hY qy pulIs srkfrI hukmF anusfr cwldI hY. idwlI qy gujrfq ivwc puils srkfrI sLih qy jF qF Kud BIVF nfl rl geI jF pIVq ivakqIaF dI koeI mwdq nhIN kIqI.aijhI puls TIk irport ikvyN ilKygI?s so muljLmF dy nF aYPL afeIL afrL ivc nf hox kfrn awDf kys qF ieQy hI Auwz igaf. dosLI ipwCoN JUTy Psfey kih ky brI ho jFdy hn.awj kwlH qF aijhf ansr mUMh Zk ky kfrf krdf hY. dUjf nukqf sfzf gvfeI kfnUMn (1872) kihMdf hY gvfh ieh dwsy ik iks ny llkfrf mfiraf, iks ny tfier gl ivc pfieaf, iks ny qyl pfieaf qy iks ny qIlI lfeI, iks ny aWg lfeI, iks ny Curf mfiraf?hr dosLI vwloM kIqf igaf jurm csLmdId gvfh vwloN ibaFn kIqf jfvy.iek vI glq ibafnI nfl dosLI ‘sLwk dI ibnHf’ ‘qy brI ho jFdy hn. iPr agFh gwl qurdI hY ik kI post mfrtm hoieaf sI (dMigaF dy post mfrtm kOx krfAuNdf hY) jy nhIN hoieaf qF imRqk dI mOq sLwkI hY. dosLI iPr brI. agFh khfxI qurdI hY ik kI zfktrI irport qy gvfh dI gvfhI imldI hY? jy zfktrI mOq Curf vwijaf dwsdI hY qy gvfh lfTIaF nfl kuwt ky mfiraf kihMdy hn qF iPr ‘khfxI iPr sLwkI hY’. jy vkIl qy muljm kys nUM lmkfAux ‘qy hI qur pYx qF kys purfxf hox kfrn adflq kihMdI hY ik hux “ieMny sflF bfad dosLI nUM jylH Byjxf” byiensfPI hY, rihm krn dI loV hY. jy muljLm gYrhfjLr ho jfvy qF iPr kys ltk jFdf hY, ikAuNik muljLm dI hfjLrI jLrUrI hY. adflq nUM muljLm nUM BgOVf krfr idMidaF sflF lMG jFdy hn qy jdoN acfnk muljLm pRgt ho jfvy qF iPr sfrI khfxI muwZoN sLurU hovygI. AudoN qwk pysLIaF Bugq cuwky gvfh qy mudweI Kud hI Qwk ky Gry bYT jFdy hn. jy zfktr pYsy lY ky, gvfh pYsy lY ky jF mudweIaF dIaF DmkIaF qoN zr ky aqy koeI vkIl ‘byeImfnI’ krky kys df BwTf ibTf dyvy qF dosLI iPr brI. jy gvfhF ny dosLIaF dI sLnfKq TIk smyN nhIN kIqI(bhuqy dMgfkfrIaF dI huMdI hI nhIN) qF vI dosLI brI. jy solF sfl dI Aumr df ivgiVaf dMgfkfrI vIh afdmIaF nUM mfr dyvy qF vI sjLf koeI nhIN. Aus nUM suDfr Gr Byj ky cMgf mnuwK bxn df mOkf dyx df kfnUMn hY.jy cfr dosLIaF ny dMgf pIVq kuwt ky mfr idwqf pr zfktrI irport kihMdI hY ik mOq isrP isr dI swt nfl hoeI qy isr vflI swt bfry gvfhF ny iksy dosLI dy kIqy vfr bfry nhIN iliKaf, ies kfrn ‘sLwk dI ibnHf’ ‘qy sfry hI brI. sfzf kfnUMn ieh nhIN kihMdf ik mfiraf qF sfiraF ny hI sI. vIh sfl ltky kys ivc jy sfry gvfhF ny ieMn ibMn ieko ijhI khfxI nhIN dwsI qF gvfh sLwkI hn. dosLI Pyr brI. AuproN jy dMgfkfrI dosLIaF nUM vwKo vwKry jurmF leI do, cfr, Cy, ds (kuwl bfeI) sfl dI sjLf ho jfvy qF ieh sfrIaF sjLfvF iekwTIaF cwlx df kfnUMn hY. XfnI vwzI sjLf ds sfl. Aus ivcoN vI awDI kwtxI huMdI hY. AuproN nvIN srkfr bxn dI KusLI ivc, iksy sQfpnf idvs dI KusLI ivc, afjLfdI dI vrHy gMZ jF jublI dI KusLI ivc sfl do sflF dIaF muafPIaF imldIaF hI rihMdIaF hn. mqlb inkldf hY isPr. miksy Bly vyly gvfhF dI JUTI gvfhI qy jfalI iqafr kIqy sbUqF kfrn koeI bygunfh PFsI cVH igaf sI. AudoN qoN hI sfzy kfnUMn aqy adflqF dI aMqr afqmf kMb AuwTI. inaF sLfsqr dI ieh iPlfsPI bxf leI geI ik iksy bygunfh nUM Cwzx leI sO gunfhgfrF nUM brI kr dyvo. iehI iensfP hY. ikAuN ik bygunfh nUM sjf dyxI Gor pfp hY. pr hux aprfD krn dy nvyN nvyN ZMg qrIky inwkl afey hn. Kfs qOr ‘qy dMgfkfrIaF nUM AuksfAux vfly isafsqdFn bhuq clfk aqy byeImfn lok huMdy hn. hux Dfrnf ieh hoxI cfhIdI hY ik iek byksUr nUM jy Cwzxf pvy qF bysLwk Cwz idAu, pr sO gunfhgfrF nUM vI nfl hI Cwzxf mudweI iDr nfl srfsr byiensfPI hovygI.sDfrx kqlF nfloN dMgy PsfdF ivwc mfry gey lokF leI sfdf POjdfrI kfnUMn inrfrQk hY. kys dI khfxI jo rwpt smyN ilKI jFdI hY aksr mnGVq huMdI hY, ikAuN ik kfnUMn df iZwz Brn leI sbUq GVxy pYNdy hn. dMgfkfrIaF nfl nijwTx leI nvF kfnUMn bxfAux dI loV hY,vrnf dMgfkfrIaF dy ieMJ hI brI huMdy rihx qoN jn sDfrx df kfnUMn aqy inaf pfilkf ivwcoN ivsLvfs AuwT jfvygf aqy aijhI siQqI kfnUMn nUM afpxy hwQ ivwc lYx leI mjLbUr krdI hY aqy bdly dI Bfvnf nUM jnm idMdI hY. idwlI qy gujrfq dMigaF ipwCoN anykF nOjvFn bdly dI BvnF nfl hI aWqvfdI bxy sn. dMgf kfrIaF leI vwKrf kfnUMn bnfAux dI loV hY qF jo pIVq ivakqIaF nUM iensfP iml sky. mOjUdf PojdfrI kfnUMnF nfl dosLIaF nUM sjf dvfAuxI lwgBwg asMBv hI hY.
 

***********************

 

 

iswDf kIrqn pRsfrn

vIzIAu

afprysLn nIlf qfrf

sMq jrnYl isMG jI

sLRI hrmMidr sfihb qy hmlf (1984)

BfeI qyijMdr isMG jI

kfkfr, dsqfr qy rihq

   

afzIAu inqnym

jpu jI sfihb

jfpu sfihb

qvY pRsfid svwXf

copeI sfihb

afnMd sfihb

rihrfsu sfihb

kIrqn soihlf

suKmnI sfihb

ismrn

sMq jrnYl isMG jI