srihMd df nF suxidaF hI pMjfb dy ieiqhfs df iek lhU-iBwijaf kFz sfzy
iËhn `c AuWBr afAuNdf hY. srihMd dI 'ÉUnI dIvfr` sfzI cyqnf df ivhVf
mwl KloNdI hY-Coty sfihbËfidaF ƒ sUbf srihMd vwloN iËMdf dIvfr `c
icxvfey jfx df idRÈ iekdm sfzIaF awKF sfhmxy af jFdf hY. isr isjdy
`c Juk jFdf hY.[[[ iPr ies duKFq qoN Aupijaf drd, jo sfƒ
pIVHI-dr-pIVHI ivrfsq `c imldf hY, iek lMmf hfAukf bx ky ihwk ƒ
cIrdf hoieaf bfhr inkl jFdf hY. ies qoN bfd awKF sfhmxy qsvIr
AuWBrdI hY bfbf bMdf isMG bhfdr aqy nfl hI Gmsfx vfprn lwgdf hY. ies
Gmsfx `c sfkf srihMd df muwK doÈI sUbydfr vËIr ÉF mfiraf jFdf hY aqy
srihMd dI 'iewt nfl iewt KVkdI` pRqIq huMdI hY. gwl kI, bMdf bhfdr
vwloN srihMd dI 'iewt nfl iewt KVkfAux` dI Gtnf aqy sfkf srihMd df
afps `c bVf nyVlf qy atuwt irÈqf hY ikAuNik sfkf srihMd dy pRqIkrm
vjoN hI bMdf bhfdr, sUbf srihMd ƒ lohy df suhfgf bx ky twkiraf aqy
Aus ƒ BoieM `c imlf idwqf. iksy kvIÈr ny ÉUb ikhf hY : ''bMdf lohy
df suhfgf sUibaf, qyrI dyvygf Eie alK mukf.`` pRiswD AurdU Èfier
awlHf Xfr ÉF jogI vI srihMd dI ijwq ƒ sfkf srihMd df hI iswDf
pRqIkrm dwsdf hY.
iÈar mulfhËf ÌurmfE :
'jogI jI` ies (sfkf srihMd) ky bfd hUeI QoVI dyr QI.
bsqI srihMd Èihr kI, eINtoN kf Zyr QI.
drasl, Coty ÈihbËfidaF dI Èhfdq dI idl-kMbfAU Gtnf ny iswK mfniskqf
`qy zUMGf pwC mfiraf. byÈwk gurU goibMd isMG azol rhy, pr AunHF ny
doÈI ƒ Aus dy pfp dI sËf dyx df inÈcf kr ilaf sI. AuWDr, iswKF dy
mnF aMdr vI smyN dI hkUmq ivruwD guwsy qy nÌrq dI awg BVk AuWTI sI.
mOkf imlidaF hI, gurU sfihb ny iswKF dI rihnumfeI krn leI 3 sqMbr,
1708 ƒ nMdyV ivKy bVy nftkI ZMg nfl bMdf bhfdr dI cox kIqI. gurUu
sfihb ny bMdf bhfdr (AudoN mfDo dfs) ƒ aMimRq Ckf ky, 'bhfdur` df
iÉqfb dy ky, pMj ipafiraF dI agvfeI hyT pMjfb vwl kUc krn df hukm
idwqf. bMdf bhfdr akqUbr, 1708 dy afs-pfs pMjfb leI rvfnf hoieaf.
idwlI phuMcx qwk Aus nfl kyvl igxqI dy isMG sn. idwlI twpidaF hI,
gurU sfihb dy hukmnfimaF aqy bMdf bhfdr dI cuMbkI iKwc kfrn mflvf
Kyqr dy ilqfVy hoey hl-vfhk vwzI igxqI `c Aus dy JMzy hyT iekwTy ho
gey. ''CyqI hI pYdl sYinkF dI igxqI 8,900 ho geI aqy aMq 40,000 qwk
phuMc geI.``-zf[ gokl cMd nfrMg. GoV-svfr sYinkF dI igxqI bfry
muhMmd kfsm ilKdf hY ik ''QoVHy arsy dOrfn hI bMdf bhfdr dI kmfn hyT
4,000 GoV-svfr iekwTy ho gey.`` bMdf bhfdr df isdk, joÈ, hOslf qy
gqI byimsfl sI. Auh ijwDr ƒ vI ho quiraf, rsqf bxdf igaf. sonIpq,
kYQl, smfxf, GuVfm, Tskf, musqÌfbfd, kpUrI, sZOrf qy bnUuV ƒ Ìiqh
krn AuprMq iswK afpxy muwK inÈfny-srihMd `qy Ëordfr hwlf bolx leI
kcIcIaF lYx lwgy. KrV qy bnUuV ivckfr iswKF df iek ÈkqIÈflI jQf, jo
kIrqpur vwloN ijwqF pRfpq krdf af irhf sI, bMdf bhfdr dy dl nfl af
rilaf. iswKF dy hOsly hor bulMd ho gey aqy sUbf srihMd nfl Aucycy
qOr `qy iswJx leI AunHF ny cwpVicVI df mYdfn af mwilaf. pr bMdf
bhfdr leI iek iemiqhfn dI GVI sI. hux Auh iek ÈkqIÈflI ÌOj nfl
sfhmixEN twkr lY irhf sI, ijs dI kmFz iek suliJaf hoieaf pTfx jrnYl
sUbydfr vËIr ÉF kr irhf sI. sUbydfr vËIr ÉF lgBg 20 hËfr pYdl/GoV-svfr
sYinkF, vwzI igxqI `c qopF qy hfQI lY ky iswKF dy quÌfn ƒ rokx leI
awgy viDaf. bhuq sfrIaF jMgF dy jyqU vËIr ÉF ny iek pfsy qopF bIV
idwqIaF, dUjy pfsy kMD vFg hfQI KVHy kr idwqy, qIjy pfsy nvfbF dI
ÌOj KVHI kr idwqI aqy cOQy pfsy afpxy afly-duafly CotIaF qopF bIV ky,
afp gfËIaF dy ivckfr iek AuWcy hfQI AuWqy cVH igaf. gOrqlb hY ik
bMdf bhfdr kol nf koeI qopKfnf sI aqy nf hI hfQI sn, iewQoN qwk ik
cMgy GoVy vI kfÌI igxqI `c nhIN sn. isMGF kol kyvl lMby nyËy, qIr
aqy qlvfrF hI sn, pr isdk AunHF dy hwzI ricaf hoieaf sI. 12 meI,
1710 ƒ srihMd qoN 12 koh dI ivwQ `qy cwpVicVI dy mYdfn `c iek ÌYslf
kuMnXuwD hoieaf. jMg dy pihly pVfa `c ÈfhI ÌOjF df pwlVf BfrI irhf.
bfËI jFdI vyK ky, inrlwg bYTf bMdf bhfdr Jwt afpxI sYnF dIaF
mUhrlIaF kqfrF `c af igaf. pRiswD ieiqhfskfr sohx isMG anusfr-''qd
bMdf bhfdr AuWiTaf, ijvyN BuwKf Èyr afpxI guÌf `coN inkilaf hovy aqy
ibjlI vFg vYrI dI sYnf `qy tuwt ipaf.`` ÉUn-zolHvIN lVfeI `c sUbydfr
vËIr ÉF mfiraf igaf. Aus dI mOq ikvyN qy iks hwQoN hoeI, ies bfry
ieiqhfskfrF `c zUMGy mqByd hn. 14 meI, 1710 ƒ iswK, jyqUuaF dI Èkl
`c srihMd `c dfÉl hoey. ÈfhI amIrF ƒ luwitaf igaf aqy doÈIaF df
aijhf hfl kIqf ik Ëulm krn vflIaF pIVHIaF ƒ sdf Xfd rhygf. srihMd `qy
kfbË ho jfx AuprMq bMdf bhfdr ny afpxy iek isrkwZ jrnYl BfeI bfj
isMG ƒ srihMd df sUbydfr inXukq kIqf. ies qrHF iswK rfj dI sQfpnf df
muwZ bMinHaf aqy swq sO sflF qoN pey gulfmI dy jUly ƒ pMjfb dy gloN
lfhux dI ÈurUafq kIqI. pr iswK smfj qy ieiqhfskfrF ny bfbf bMdf isMG
bhfdr nfl iensfÌ nhIN kIqf. iswK smfj pqf nhIN ikhVy roisaF ƒ PVI
bYTf hY? ik iqMn sdIaF lMG jfx AuprMq vI Auh bMdf bhfdr dIaF
pRfpqIaF ƒ pUrI mfnqf nhIN dy irhf. ''ho skdf hY mrXfdf BMg krn vflI
gwl swcI hovy. mrXfdf dI rfKI krnI vI bxdI hY.`` ieho ijhy roisaF ƒ
sdf leI pwly bMnHxf TIk nhIN[[[ bMdf bhfdr iswKI df QMmH
sI.``-gulËfr isMG sMDU. pr ieh sMqoK dyx dI gwl hY ik mOjUdf dOr dy
keI ivdvfnF ny afpxIaF qfËf ilKqF duafrf bMdf bhfdr bfry AusfrU qy
hF-pwKI soc df psfrf kIqf hY. ies sbMD `c zf[ suKidafl isMG, kuldIp
Btnfgr afeI ey aYWs, mnohr isMG cFdlf sfbkf afeI ey aYWs aqy blvMq
isMG bhoVU dy nF iËkrXog hn. ienHF sqrF df lyKk vI afpxIaF quwC
ijhIaF ilKqF duafrf bMdf bhfdr bfry pRcwlq Êlq-ÌihmIaF ƒU dUr krn
leI ipCly lgBg do dhfikaF qoN XqnÈIl hY. myrIaF ilKqF ƒ BrvF huMgfrf
AudoN imilaf jdoN ÈRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI ny hr sfl 12 meI ƒ
srihMd ivKy 'srihMd Ìiqh idvs` mnfAux df XfdgfrI ÌYslf ilaf .