sRI nnkfxf sfihb jf ky kI dyiKaf suixaf?

hrbIr isMG BMvr


isWK afpxy gurU sfihbfn, sRI gurU gRMQ sfihb aqy gurduafiraF nfl bhuq hI ËËbfqI qOr ’qy juVy hoey hn. gurduafry isWKI jIvn dy somy hn. dUjy DrmF dy Dfrimk asQfnF vFg ieh kyvl pUjf pfT dy asQfn hI nhIN, sgoN isWKF dy Dfrimk, smfijk, rfjnIqk, ividak aqy siBafcfrk srgrmIaF dy kyNdr vI hn. pRisWD isWK ivdvfn BfeI kfhn isMG nfBf ny “mhfn koÈ” ivWc gurduafry dI pirBfÈf ies qrHF kIqI hY, “isWKF df gurduafrf ividafrQIaF leI skUl, afqm-jigafsf vfilaF leI igafn AupdyÈk, afcfrIaf, rogIaF leI ÈÌfKfnf, BuiKaF leI anpUrnf, iesqrI jfqI dI pWq rWKx leI lohmeI durg aqy musfÌrF leI ivÈrfm df asQfn hY.”
Auh gurduafry gurDfm qF isWKF leI aiq hI pfvn, mhWqvpUrn qy siqkfrXog hn jo gurU-sfihbfn dy jIvn-kfl nfl juVy hoey hn. sRI nnkfxf sfihb ivKy sRI gurU nfnk dyv jI dy jnm asQfn vfly gurduafry smyq sfry gurduafry bhuq hI pUjnIk, siqkfrXog qy mhWqvpUrn hn. agsq, 1947 ivWc dyÈ dI aBfgI vMz kfrn sRI nnkfxf sfihb aqy hor anykF ieiqhfsk gurduafiraF nUM pMQ qoN ivCoiVaf igaf, ijs dy KulHy drÈn dIdfry aqy syvf sMBfl leI Auh hr roË ardfs krdy hn. dyÈ vMz ipWCoN ihMdusqfn qy pfiksqfn srkfr ivckfr hoey iek smJOqy anusfr isWK sRI gurU nfnk dyv jI dy pRkfÈ idvs, ivsfKI, sRI gurU arjn dyv jI dy ÈhIdI purb aqy mhfrfjf rxjIq isMG dI brsI smyN afpxy ienHF gurDfmF dI Xfqrf leI pfiksqfn jf skdy hn aqy jf rhy hn.
aYqvfr 26 sqMbr nUM ieMglYNz qoN clfeI jf rhI iek pMjfbI vYbfeIt Auqy “nnkfxf sfihb” ’c ÈrfrqI lokF vloN isWKF dIaF dukfnF dI BMnqoV qy BfrI nuksfn bfry Kbr pVHI. ieh Kbr jlMDr qoN Cpx vfly iek pMjfbI aÉbfr dy pihly pMny qy vI CpI, ieh Kbr pVH ky isWK jgq dy ihrdy vlUMDry gey. ÈRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dI pRDfn bIbI jgIr kOr jI ny ies mMdBfgI Gtnf dI Ëordfr ÈbdF ivc inKyDI kIqI aqy pfiksqfn srkfr qoN GWt igxqI isWKF dy jfn mfl qy gurDfmF dI surWiKaf XkInI bxfey jfx dI mMg kIqI. AunHF ies gWl qy hor vI duWK pRgt kIqf ik ieh Èrmnfk Gtnf Aus smyN vfprI hY jdoN donF dyÈF dy pRmuWK lIzr inAUXfrk ivKy afpsI sbMD suDfrx leI gWlbfq kr rhy sn. ies Gtnf df prCfvF suDr rhy sbMDF Auqy pY skdf hY.
bIbI jI iek vÌd lY ky nvIN idWlI jf ky pfiksqfn dy hfeI kimÈnr nUM iml ky iek mYmorMzm dy ky vI afey. AunHF nnkfxf sfihb dI Gtnf bfry jfxkfrI hfisl krn aqy siQqI df Ëfiejf lYx leI iek vÌd Byjx dI afigaf mMgI. pfiksqfn srkfr ny vÌd Byjx dI afigaf dy idWqI. ÈRomxI kmytI dI pRDfn bIbI jgIr kOr ny jo vÌd (zYlIgyÈn) nfmËd kIqf, Aus ivc jnrl skWqr jQydfr suKdyv isMG BOr jo vÌd dy lIzr vI bxfey gey sn, aMiqRMg kmytI dy mYNbr sR[joigMdr isMG jI pMjrQ, skWqr sR[dlmyG isMG, dfs (hrbIr isMG BMvr, mIzIaf slfhkfr), suprvfeIËr gurduafrf gËt sR[rfm isMG aqy PotogRfPr sR[hrbMs isMG Èfiml kIqy gey. kuJ pWqrkfrF ny vI nfl jfxf sI, pr kyvl iek pWqrkfr hI jf sikaf.
sWcKMz sRI drbfr sfihb, sRI aMimRqsr mWQf tyk ky ieh vÌd 8 akqUbr nUM svyry pfiksqfn leI rvfnf hoieaf. vfhgf srhWd rfhIN pfiksqfn dfKl hox qy vkP borz dy aYzIÈnl skWqr jnfb ieËhfr-Aul-hsn, izptI aYzminstrytr sRI sXWd PrfË aWbfs, pfiksqfn gurduafrf pRbMDk kmytI dy mYNbr sR[rvyl isMG, sR[msqfn isMG aqy sR[ibÈn isMG ny svfgq kIqf. AunHF vPd dy mYNbrF nUM dWisaf ik nnkfxf sfihb dI Gtnf kuJ ÈrfrqI aMsrF ny krvfeI sI, ijnHF nUM sKqI nfl inpitaf jf irhf hY. AunHF ikhf ik AuQy hux hflfq iblkul TIk hn.
lfhOr ivKy kuJ pWqrkfrF nfl gWlbfq kridaF srdfr BOr ny ikhf ik Auh sRI nnkfxf sfihb jf ky sfry hflfq df Ëfiejf lY ky hI kuJ afK skxgy. AunHF ikhf ik aKbfrI rIportF anusfr srkfr ny ÈrfrqI ansrF nfl sKqI nfl inpitaf hY, ijs leI asIN srkfr dy DMnvfdI hF. AunHF ny ikhf ik asIN cfhuMdy hF ik pfiksqfn ivc isWKF dy jfn mfl qy gurDfmF dI surWiKaF XkInI bxfeI jfey aqy aWgy qoN ajyhI Gtnf nf vfpry. AunHF ikhf ik pfiksqfn ivc muslmfn aqy isWK bVI iekjuWtqf nfl rih rhy hn, AunHF dy sbMD hmyÈF suKfvyN rihx.
Èfm nUM vkÌ borz pfiksqfn dy cyarmYn jnfb pIr muhMmd Kfn bMgÈ nfl 25 sqMbr dI mMdBfgI Gtnf bfry KulH ky ivcfr ivtFdrf kIqf aqy mMg kIqI ik isWKF dy jfn mfl qy gurDfmF dI surWiKaf XkInI bxfeI jfey. aWgy qoN ajyhI Gtnf nf vfpry.
ies mMdBfgI Gtnf bfry aPsos pRgt kridaF sRI bMgÈ ny ikhf ik pfiksqfn dy iek aKbfr ny glq rIporitMg krky rfeI df phfV bxf idWqf hY (Blofn out oz proportion) AunHF dWisaf ik AunF ny sbMDq pWqrkfr nUM bulf ky puWiCaf sI ik ajyhf ikAuN kIqf hY qF Aus rIportr ny mMinaf ik glqI ho geI hY. AunHF ikhf ik pfiksqfn ivWc kdI vI iPrkU Psfd nhIN hoey, ihMdU qy isWK Gt-igxqI lok pUrI qrHF surWiKaq hn. sfzf ieh ieKlfkI PrË vI hY ik hr Drm dy mqbrk iebfdqgfhF (Dfrimk sQfn) dI pUrI ihPfËq kIqI jfey.
AunHF XkIn duafieaf ik aWgy qoN aijhI Gtnf rokx leI pUry pRbMD kIqy jf rhy hn. pfiksqfn ivWc msijdF ivWc aksr bMb Dmfky huMdy rihMdy hn, koeI ÈrfrqI ansr gurduafiraF aMdr vI ajyhf bMb Dmfkf kr skdf hY ies leI PREVENTVE MEaÈURE agfAuN qOr ’qy kdm cuWky jf rhy hn. sRI nnkfxf sfihb dy gurduafiraF dI 24 GMty surWiKaf vfsqy Pors qYnfq rhygI.
vÌd ny 9 akqUbr nUM sRI nnkfxf sfihb df dOrf kIqf, isWKF dy pRqIinDF aqy ÈihrIaF nfl gWlbfq kIqI aqy sfry hflfq df ËfieËf ilaf. gurduafrf jnm asQfn ijQy sRI gurU rfmdfs jI df pRkfÈ gurpurb bVI ÈrDf aqy siqkfr nfl mnfieaf igaf, ivKy sMgqF nfl gWlbfq krky aqy sfry gurduafrf kMplYks df bhuq brIkI nfl jfieËf lY ky iek gWl spWÈt ho geI ik Gtnf vfly idn 25 sqMbr nUM BIV gurduafrf sfihb dy aMdr nhIN afeI, Aus ny mWuK pRvyÈ duafr Auqy hI pWQr mfry sn ijs dOrfn AuQy bfrIaF ’qy lWgf iek ÈIÈf tuWt igaf sI. ieQoN dy keI mohqbr isWKF nfl gWlbfq krn qy pqf lWgf ik Èrfrq krn vfly 30-35 ÈrfrqI ansr hI sn, ijnHF ny kflj aqy gurU nfnk hfeI skUl dy ividafrQIaF nUM BVkfieaf ik kflj bMd kIqf jf irhf hY aqy ieh iemfrq gurduafry nUM vfips idWqI jf rhI hY. ividafrQIaF nUM lY ky gurU nfnk kflj qoN ieh sfry iek jlUs dI Èkl ivc anfrklI bËfr vWl gey aqy AuQy ÈrfrqI ansrF ny BVkfAU qkrIrF kIqIaF. ieh qkrIr ijQy pWCmI pMjfb dI srkfr aqy vkÌ borz dy ivruWD sn, AuQy isWKF ivruD vI keI gWlF khIaF geIaF. vfpsI smyN ies BIV ny keI dukfnF ijs ivc kuJ dukfnF muslmfnF dIaF vI sn, Auqy pQrfAu kIqy, bfhr lgy borz qoV idqy. BIV ny isWKF dy GrF Auqy vI pQrfAu kIqf. sR[rvyl isMG jo pfiksqfn isWK gurduafrf pRbMDk kmytI dy mYNbr hn, dy Gr qoN pQrfAu ÈurU kIqf igaf. ies pQrfAu ivc sR[pRIqm isMG nfm df iek ivakqI jÉmI vI hoieaf, jo hux pUrI qrHF TIk hY. sQfnk sMgqF ny ieh vI dWisaf hY ik pRÈfÈn ny ies Gtnf nUM bVI gMBIrqf nfl ilaf hY aqy doÈIaF nUM igRPqfr kr ilaf igaf hY. gurU nfnk izgrI kflj dy ipRMsIpl, ijs ny ieh aPvfh PYlfeI sI ik ieh iemfrq gurduafry nUM vfips idWqI jf rhI hY aqy kflj bMd kIqf irhf hY, nUM muaWql krky nvF ipRMsIpl lgf idWqf igaf hY.
nnkfxf sfihb puils dy zI[aYs[pI[ sWeIad ÈmÈ hsn Èfh ny dWisaf ik 25 sqMbr nuM jlUs kWiZaf igaf, Auh srkfr vloN kflj nUM hor QF qbdIl krn dy PYsly ivruWD sI, isWKF BfeIcfry ivruWD nhIN. jlUs ivc kflj aqy gurU nfnk hfeI skUÜ dy ividafrQI Èfiml sn, pr jdoN Auh bfhr afey qF qfmfÈbIx vI Èfiml ho gey. ieQy kyvl 25 ku hI pulIs krmI qYnfq hn. Auh qurMq gurduafrf sfihb dy muWK gyt qy phuMc gey. BIV ny puils ’qy pQfrfE kIqf aqy gurduafrf sfihb dy muWK gyt qy vI kuJ pWQr mfry. zI[aYs[pI[ dy vI pWQr vWjy aqy do iqMn hor ispfhIaF dy mfmUlI cotF vI afeIaF. ies jlUs ny anfrklI bfËfr dy sfhmxy jf ky BVkfAU qkrIrF kIqIaF. ieh jlUs muWK ivroDI pfiksqfn pIpl pfrtI dy sQfnk lIzrF dI Auksfht dy kfrn afXoijq kIqf igaf sI. nnkfxf bfr aYsosIeyÈn dy mOjUdf pRDfn qy do sfbkf pRDfn, iek pWqrkfr aqy iek mOlvI ’qy 7 ividafrQIaF smyq keI ivakqI igRPqfr kIqy gey hn. AunHF ikhf ik koeI AunHF nUM mfr ky hI gurduafrf sfihb dy aMdr jf ky hI hmlf kr skdf hY. AunHF ikhf ik muslmfn qy isWK bVy sdBfvnf Bry mfhOl ivc rih rhy hn. zI[aYs[pI[ ny dWisaf ik aYP[afeI[afr[ drj hox qy nnkfxf bfr aYsosIeyÈn dy mOjUdf qy do sfbkf pRDfn aqy iek pWqrkfr ny rfqo rfq agfAUN ËmfnqF krvf leIaF sn. asIN zItYNnÈn afrzr lY ky AunHF nUM igRPqfr kIqf hY, AunHF dI iqMn mhIny Ëmfnq nhIN ho skdI. vPd ny sfry gurduafrf sfihbfn dy drÈn kIqy aqy bfËfr df iek cWkr vI lgfieaf. afm lokF nfl vI gWlbfq kIqI. Èihr ivc iËMdgI pUrI qrHF nfrml sI, hr ivakqI ny 25 sqMbr dI Gtnf dI Ëordfr ÈbdF ivc inKyDI kIqI qy ikhf ik keI vfrI afpxy Gr ivc vI koeI nflfiek bWcf pYdf ho jFdf hY jo pRyÈfnIaF KVHIaF krdf hY. ijnHF ÈrfrqIaF ny ieh Gtnf krvfeI Auh smfj dy doKI hn. AunHF ikhf ik ieQy rih rhy isWK sfzy Brf hn, ieh sfzy vFg pfiksqfn dy muhqbr ÈihrI hn. ienHF vWl koeI vI kYrI aWK nfl nhIN Jfk skdf.
jQydfr BOr ny kuJ pWqrkfrF nfl gWlbfq kridaF ikhf ik jdoN aKbfrF ivc ieh Kbr CpI ik BIV ny gurU nfnk dyv jI dy pfvn jnm asQfn vfly gurduafry Auqy pQrfAu kIqf hY qF isWK ËËbfqF nUM gihrI Tys phuMcI. nnkfxf sfihb ijQy sRI gurU nfnk dyv jI df jnm asQfn hY, AuQy isWKI df vI jnm asQfn hY. isWK pMQ dI pRqIinD jQybMdI ÈRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI ny ies df gMBIr noits ilaf, ÈRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dI pRDfn bIbI jgIr kOr jI ny iek vÌd lY ky nvIN idWlI jf ky pfiksqfn dy hfeI kimÈnr aqy izptI hfeI kimÈnr nfl mulfkfq kIqI. Auh Kud Aus vPd ivc Èfiml sn. bIbI jI ny iek mYmorMzm vI idqf ijs ivc GWt igxqI isWKF dy jfn mfl aqy gurDfmF dI surWiKaF XkInI bxfAux leI afiKaf igaf. gurU nfnk kflj nUM koeI hor QF dy ky ieh QF gurduafrf sfihb nUM vfips dyx dI mMg vI kIqI geI. jQydfr BOr ny ikhf ik pfiksqfn pRÈfÈn vloN cuWky gey kdmF qoN Auh pUrI qrHF sMquÈt hn. sfzI mMg hY ik aWgy qoN ajyhI Gtnf nf vfpry, isWKF dy jfn-mfl qy gurDfmF dI surWiKaf XkInI bxfeI jfey.
jdoN iek pWqrkfr ny ikhf ik ieQy kuJ hoieaf hI nhIN, ihMdosqfnI aKbfrF ny rfeI df phfV bxf idWqf hY qF jQydfr BOr ny ikhf ik jykr kuJ hoieaf hI nhIN qF ipRMsIpl nUM muaWql ikAuN kIqf igaf aqy keI ivakqI igRPqfr ikAuN kIqy gey hn, aqy pWCmI pMjfb dy muWK mMqrI cODrI prvyË ielfhI, isafsI lIzr aqy avfm ny ies Auqy “aPsos” ikAuN pRgt kIqf aqy muafÌI mMgI?
Èfm nUM ies vÌd ny vkÌ borz pfiksqfn dy cyarmYn jnfb pIr muhMmd Kfn bMgÈ nfl iPr ivcfr vtFdrf kIqf aqy GWt igxqI isWKF dy jfn mfl qy gurDfmF dI surWiKaf XkInI bxfAux leI Ëor pfieaf.
nnkfxf sfihb ivKy siQqI df jfieËf lYx ipCoN hoeI dUjI mulfkfq dOrfn jQydfr BOr ny ÈRomxI kmytI vloN svfl AuTfieaf ik 25 sqMbr nUM kWZy jlUs ivc jo srkfr ivruWD kflj dy ividafrQIaF aqy kuJ AunHF lokF vloN jo srkfr dy PYsly df ivroD kr rhy sn, bfry Kbr pfiksqfn dIaF aKbfrF ivc iek idn pihlF hI Cp geI sI, prMqU bfhroN Pors mMgvf ky ies df tfkrf krn df pRbMD nhIN kIqf igaf ijs kfrn nnkfxf sfihb dI sImq pulIs Pors nUM hflfqF nfl jUJxf ipaf. jy bfhroN hor Pors mMgvfeI huMdI qF ieh mMdBfgI Gtnf tflI jf skdI sI.
AunHF ieh svfl vI AuTfieaf ik gurduafrf sfihb dI smuWcI pRfprtI, ijs nUM EVaCUEE PROPERTY TRUÈT BOaRD (vkÌ borz) dy aDIn ilaFdf igaf hY, ieh EVaCUEE (avYikAU) pRfprtI nhIN hY, ieh gurduafrf sfihb dI pRfprtI hY aqy smuWcf isWK pMQ ies df vfirs hY. AunHF ny cyarmYn nUM ieh bynqI vI kIqI ik pfiksqfn siQq gurDfmF, ijnHF ivc roËfnf ho rhI syvf ivc gurmiq mrXfdf muqfibk kuJ KfmIaF hn, nUM dUr krn leI ÈRomxI kmytI pfiksqfn ’c rih rhy gurDfmF dy pRbMDkF leI isKlfeI kYNp lfAux aqy rihq mrXfdf dI jfxkfrI dyx leI syvf dyxI cfhuMdI hY. kuJ gurduafrf sfihbfnF dI Ksqf hflq aqy kuJ QfvF ’qy guMbdF dy kls nhIN hn, bfry jQydfr BOr afpxy kfrIgrF rfhIN syvf df ijMmF afpxy isr lYx ivc KuÈI mihsUs krygI. sRI bMgÈ ny Brosf idvfieaf ik gurduafiraF dI iek ieMc vI ËmIn ivkx nhIN idWqI jfeygI.
jQydfr BOr ny ieh svfl vI AuTfieaf ik gurduafrf sfihbfn dI kfr syvf krn smyN AunHF dI purfqnqf nUM bcf ky rWKxf bhuq ËrUrI hY. jQydfr BOr ny ÈRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dI pRDfn bIbI jgIr kOr jI qy afpxy vloN pWCmI pMjfb dy muWK mMqrI cODrI prvyË ielfhI dI Bfrq PyrI dOrfn AunHF nUM ÈRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy ahudydfrF qy aMiqMRg kmytI mYNbrF nfl mIitMg krn dI vI bynqI kIqI qF jo pfiksqfn siQq pivWqr Dfrimk asQfnF df pRbMD sucfrU ZMg nfl clfAux bfry gWlbfq kIqI jf sky. sRI bMgÈ, jo GWt igxqI mMqrfly ivc ËfieMt skWqr vI hn, ny dWisaf ik gurU nfnk kflË dI iemfrq gurduafrf sfihb nUM vfips dyx aqy kflj nUM bdlvIN QF dyx df suJf AunHF hI idWqf sI qF jo kflj vflI iemfrq vflI QF qy srF dI AusfrI kIqI jf sky. AunHF dWisaf ik sRI nnkfxf sfihb dy ivkfs df PYslf kIqf igaf hY aqy ies leI rUp ryKf iqafr krn vfsqy iek kmytI df gTn kIqf hY. ies kmytI vloN sRI nnkfxf sfihb dy ivkfs NAnkAnA Development PlAn leI jo suJfa idWqy gey, AunHF ivc lfhOr qoN nnkfxf sfihb qWk Por lyn aYkspRYs vya, nnkfxf sfihb dy suMdrIkrn (BeAutizicAtion) krn aqy iek pMj qfrf hotl bnfAux aqy 10 qoN 15 hËfr XfqrIaF leI afDuink shUlqF vflI srF bnfAux dI Xojnf hY. lfgy hI rylvy styÈn bnfAux dI vI qjvIË hY qF jo isWK XfqrI isDy ieQy afAux. ies dy aDIn hI kflj dI iemfrq KflI krvfAuxI sI. kflj dy ipRMsIpl nUM ies kmytI dI mIitMg kfrvfeI Byj ky kflj nUM afpxIaF loVF dWsx leI ikhf igaf sI, pr ipRMsIpl ny ies nUM glq ZMg nfl smJ ilaf, ijs kfrn ieh Gtnf vfprI. vkÌ borz dy aYzIÈnl skWqr jnfb ieËhfr Aul hsn ny dWisaf ik srkfr ny kflj dI iemfrq Ausfrn vfsqy do kroV rupey mnËUr kIqy hn. sRI bMgÈ ny dWisaf ik ik pfiksqfn dy gurDfmF dI jfiedfd dI kfPI afmdnI hY aqy AunHF pfs kfPI PMz hn. ies leI srF afid dI AusfrI qy gurDfmF dI syvf sMBfl leI pYsy dI kmI nhIN.AunHF ny dWisaf ik pfiksqfnI isWKF dy hr bWcy nUM pihlI jmfq qoN izgrI kflj qWk ividaf leI vjIPf imlygf. AunHF ieh vI dWisaf ik donF dyÈF dI jo afpsI gWlbfq cWl rhI hY, Aus ivc kuJ hor gurduafry aqy mMdr drÈnF leI KolHy jfx dI qËvIË hY. iesy qrHF ihMdosqfn ivc muslmfnF dIaF kuJ iebfdqgfhF (msijdF) iËafrq (Xfqrf) leI KolHIaF jfxgIaF. afs hY ik ies bfry donF srkfrF CyqI hI koeI PYslf kr lYxgIaF. AunHF ikhf ik vkÌ borz nUM ÈRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dI mhWqqf bfry pUrf aihsfs hY aqy pfiksqfn dy gurDfmF ivc rihq mrXfdf aqy Dfrimk syvfvF lfgU krn qy suDfr krn ihWq ÈRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy hr suJfE Auqy pUrI qrF aml krygf. jQydfr BOr ny nnkfxf sfihb ivKy isWK sMgqF, ÈihrIaF aqy puils aiDkfrIaF nfl hoeI afpxI mulfkfq df iËkr kridaF ikhf ik ies mMdBfgI Gtnf dI sBnF ny inKyDI kIqI hY, BIV df guWsf srkfr ivruWD sI, isWKF ivruWD nhIN. ieh isWK musilm qnfAu vflI gWl nhIN hY. AunHF afiKaf ik pfiksqfn ivc isWK iek bhuq hI GWt igxqI ivc hn, ies Gtnf kfrn afpxy afp nUM asurWiKaq mihsUs kr rhy hn, AunHF dI surWiKaf leI hor kdm AuTfey jfx. AunHF ikhf ik aMimRqsr qoN nnkfxf sfihb aqy krqfrpur sfihb leI jo bWs syvf ÈurU hoxI hY, Aus dy XfqrI rfq nUM gurduafrf zyhrf sfihb lfhOr Tihiraf krngy. ies leI eyQy irhfieÈ df Xog pRbMD kIqf jfey. ies smyN ieh pRbMD qsWlIbKÈ nhIN hY. ieh vPd pWCmI pMjfb dy muWK mMqrI cODrI prvyË ielfhI nUM iml nhIN sikaf. vkÌ borz ny ieh mulfkfq 8 akqUbr Èfm nUM krvfAux df pRbMD kIqf sI, pr vÌd iek idn pWCV ky phuMicaf sI. jQydfr BOr kihx lWgy ik nnkfxf sfihb jf ky sfry hflfq df jfieËf lYx AuprMq hI glbfq AupXogI hoeygI. nnkfxf sfihb qoN Èincrvfr Èfm nUM vfps afAuNidaF hI vkÌ borz dy cyarmYn qy Au~c aiDkfrIaF nfl gWlbfq kIqI. aYqvfr muWK mMqrI lfhOr qoN bfhr sn. vPd dy sInIar mYNbr jQydfr joigMdr isMG pMjrQ, mYNbr aMiqRMg kmytI dI qbIaq acfnk Krfb ho jfx kfrn ieh vPd aYqvfr vfps afieaf. bIbI jgIr kOr jI df mWuK mMqrI dy nF vflf pWqr cyarmYn nUM dy idqf,AunHF ivÈvfs duafieaf ik ieh pWqr muWK mMqrI pfs phuMc jfeygf. sRI nnkfxf sfihb jf ky vWK-vWK lokF nUM iml ky jo pRBfv gRihx kIqf Auh ies qrHF hY. gurU nfnk kflj dy ipRMsIpl vWloN kflj nUM iksy hor QF qbdIl krn dy suJfa nUM glq ZMg nfl pyÈ krn kfrx ividafrQI roh ivWc afey aqy srkfr dy ies ÌYsly ivruWD jlUs kWiZaf. muWK ivroDI pfrtI pfiksqfn pIpl pfrtI dy sQfnk lIzrF, jo vDyry krky vkIl hn, ny ividafrQIaF nUM BVkfieaf sI. pfiksqfn ivWc ies smyN musilm lIg df rfj hY, ies leI ies sfrI Gtnf nUM isafsI rMgq vI idWqI geI. BIV gurduafry aMdr nhIN geI, muWK gyt Auqy hI pQrfE kIqf, isrP ieQy hI nhI, sgoN dukfnF Auqy vI pQrfE kIqf, kuJ muslmfnF ny AunHF nUM rokxf cfihaf, qF AunHF dIaF dukfnF dI vI BMn-qoV kIqI. ies qrHF jdoN isWKF dy GrF Auqy pQrfE smyN vI ijMnHF muslmfn guaFZIaF ny bcfAux dI koiÈÈ kIqI, AunHF nfl vI ieho vrqfE kIqf igaf. ihMdosqfn aqy pfiksqfn dy afpsI sbMD suDr rhy hn. kuJ mUlvfdI aqy kWtVvfdI nhIN cfhuMdy ik ieh donoN gvFZI dyÈ iek dUjy dy nyVy afAux, ieh qWq vI ies Gtnf dy ipCy ho skdy hn. nnkfxf sfihb dI afbfdI 60-65 hËfr dy krIb hY, ijs ivWc isWKF dy lWgBWg 60 pirvfr hI rihMdy hn, ijMnHF ivcoN 3 dukfndfr hn aqy bfkI dy TykydfrI df kMm krdy hn. AunHF vÌd pfs ies gWl dI ÈlfGf kIqI ik ihMdusqfn dy isWKF ny bVI sihxÈIlqf qoN kMm ilaf hY, jykr kuJ isr iPry isWK iksy msijd Auqy pWQr mfr idMdy, qF muslmfnF ny nnkfxf sfihb dy isWKF df bhuq hI jfnI qy mflI nuksfn krnf sI. nnkfxf sfihb dIaF sMgqF ny ikhf ik Auh ies vÌd dI bVI qIbrqf nfl AuzIk kr rhy sn, ijvyN iksy aOKy smyN bfhr gey afpxy iksy vWzy vWzyry jF pirvfr dy muWKI nUM AuzIikaf jFdf hY. pfiksqfn srkfr, vkP borz aqy afm lokF nUM ÈRomxI kmytI dI mhWqqf df pqf hY. ÈRomxI kmytI dy vÌd dy afAux nfl isWKF nUM ijQy rfhq imlI hY, AuQy ÈkqI aqy hOslf imilaf hY. ies nfl isWKF df pfiksqfn ivWc mfx viDaf hY.
 

************************

 

 

iswDf kIrqn pRsfrn

vIzIAu

afprysLn nIlf qfrf

sMq jrnYl isMG jI

sLRI hrmMidr sfihb qy hmlf (1984)

BfeI qyijMdr isMG jI

kfkfr, dsqfr qy rihq

   

afzIAu inqnym

jpu jI sfihb

jfpu sfihb

qvY pRsfid svwXf

copeI sfihb

afnMd sfihb

rihrfsu sfihb

kIrqn soihlf

suKmnI sfihb

ismrn

sMq jrnYl isMG jI