sMq iBMzrFvfilaF dy afÉrI Cy idn


drbfr sfihb AuWpr Bfrq srkfr vwloN boly gey POjI hmly ƒ hoieaF do mhIny bIq cuwky sn pr iswK jgq aMdr PYlI hoeI dihÈq qy aPrfqPrI df mfhOl ajy vI isÉrF ƒ CUh irhf sI. pMjfb dy iswK arbF KrbF rupieaF dI ËmIn-jfiedfd, afpxy mhfn isDFq, aËIm ivrsy, Èfndfr ieiqhfs aqy afpxI ies jnm BUmI dy jwdI puÈqI rUp ivc mflk qy vfrs huMdy hoey vI awj afpxy afp ƒ bybws lfcfr qy ÊulfmI vflI hflq ivc iGry qy Psy hoey mihsUs kr rhy sn. pMjfb dy lgpg bfrF hËfr ipMzF, ksibaF qy ÈihrF ivc vsdy lwKF iswKF ƒ ajy vI ies qrHF jfp irhf sI ik ijvy iksy afdmKor qy idRMdfsIrq ibdysI DfVvIaF dy Ëfbr lÈkr ny AuhnF AuWpr lgfqfr Dfvf bol rwiKaf hovy aqy Auh afpxy isr AuWpr jbr Ëulm dy JwKV qy mOq dy PirÈqy ƒ JUlidaF qy mMzlfAuNidaF hoieaF pRqwK vyK rhy hox. hËfrF iswK nOjuvfn qy aMimRqDfrI isMG ajy vI BfrqI POj dy CfipaF aqy AusdIaF golIaF dI buCfV qoN bcx leI GroN byGr ho KyqF, JuwgIaF, JfVIaF, dUr nyVy dy luwkF, Zfhy kMiZaF aqy inwkIaF motIaF TfhrF vflIaF QfvF AuWpr zwko-zoly KFdy aqy ieDr AuWDr Btkdy hoey pnfh Bfldy iPrdy sn. pMjfb Br ivc iswKF dI dunIaF aMdr mwcI hoeI ies prlo dy aflm ivc mYN vI jUn mhIny dIaF qpdIaF BKdIaF lUaF, sVdIaF bldIaF DuwpF aqy gËb Zfh rhy humws dIaF mfrF ƒ Jwldf aqy KyqF, rkVF, ryqly itwibaF aqy kwsIaF nfilaF dIaF jUhF gfhuMdf qy QF-QF AuWpr TfhrF Bfldf hoieaF pMjfb dy nfl lwgdy[[[[[[[[[[[sUby dy iek ivkoilqry ijhy ipMz[[[[[[[[[[[[[[[[[[[afpxy iek dosq[[[[[[[[ dy zyry ivc kuJ smyN qwk gupqvfs krn dy iKafl qy mnorQ nfl jf puwjf sF. mYƒ afpxy dosq df drvfËF KVkfieaF BfvyN kuJ hÌqy ho gey sn aqy Ausdy kol mYƒ hr qrHF dI surwiKaf qy suK arfm vI sI pr iesdy bfvjUd myrf ijsm idno idn mFdf pYNdf qy inZfl huMdf jf irhf sI aqy ipMzy AuWpr cMigafiVaF vFg AuWT afeI ipwq idno idn ivgVdI qurI jf rhI sI. asl ivc aOjVy rfhF dy lMmy qy ibKVy pYNizaF, Jony vflIaF pYlIaF dy vwtF bMinaF aqy PslF dy huwsV aqy jUn mhIny dIaF awg lvytIaF DuwpF qy lUaF dI lgfqfr mfr ny hux af ky afpxf rMg qy asr ivKfAuxf ÈurU kr idwqf sI ijs krky myry srIr AuWpr inkl afey CfilaF qy PlUihaF dI jln kfrn myrf ijsm myry afpxy leI iek afjfb bixaf hoieaf sI. hwQF pYrF dIaF qlIaF qy qflU `coN awg inkldI hoeI mihsUs huMdI sI. awKF ivc cMigafVy Br gey jfpdy sn. ijsm dy rom rom `coN AuWT rhy sfV dy kfrn myrf afpxI cmVI qy hQylIaF dy mfs aqy isr dI KoprI ƒ noc ky prHF vgfh mfrn ƒ idl krdf sI. CfilaF aqy PlUihaF dy kfrn JulsI hoeI cmVI dI AuqlI prq qoN suwky sVy hoey mfs dy iClikaF ƒ aYvyN mfVf ijhf KrUMzn dy nfl hI Auh ies qrHF AuWcVn lwg jFdy sn ijvyN iksy aOV mfrI qy qpÈ JlUsI hoeI ËmIn dy DvFKy hoey Auprly ql qoN pypVIaF aqy KypV lwQ rhy huMdy hn. aYsI hflq ivc jdoN kdI mYN iekwl ivc bYTf afpxy hI iKaflF dy smuMdr ivc AuWqiraf hoieaf huMdf sF qF Aus smyN myry aMdr aksr AuhnF sfrIaF GtnfvF vfikafq qy dfsqfnF df qswvr bVy iqwKy vyg ivc jfg pYNdf ijnHF ƒ mYN sRI hirmMdr sfihb kMplYks dy aMdr qy aMimRqsr Èihr aqy pMjfb dy vwK-vwK BfgF ivc vfpridaF hoieaF awKIN vyiKaf qy ipMzy hMzfieaf sI aqy ies sB kuwJ ƒ awKIN vyKx qy ipMzy hMzfAux vfly isMGF, isMGxIaF aqy ËuMmyvfr aqy BrosyXog ivakqIaF dI ËbfnI afpxy kMnI suixaF qy iPr afpxy anuBv dI ksvwtI AuWpr bVy zUMGy mn nfl priKaf, jficaf qy ivcfiraf sI. kdI-kdI qF mYN ies hflq ivc bYTf hoieaf ieh soc ky bVf hI hYrfn huMdf qy ascrj rih jFdf sF ik mYN 6 jUn 1984 vfly idn svyr BKx qoN ipCoN jykr drbfr sfihb kMplYks dy aMdr qy bfhr sB pfsy mwcI hoeI qbfhI qy bfrUdI awg dy JwKVF BFbVF aqy tYNkF, qopF, mÈIngMnf qy POj dy sMGxy Gyry `coN bc ky bfhr inkl igaf sF qF ikvyN? drasl mYƒ ieh vfikaf afpxy afp ivc iek rwbI cmqkfr qy kudrqI ikRÈmyN qoN Gwt nhIN sI lgdf. -- myry sfhmxy hux vI jdoN kMplYks `coN bfhr inklx smyN df idRÈ Xfd bx ky af KloNdf hY qF mYƒ ieh gl pUrn eImfndfrI qy scfeI nfl mnoN krky mMnxI pYNdI hY ik AuhnF hflqF ivc AuQoN bfhr inklx ivc nf qF myrI koeI isafxp jF dlyrI sI qy nf hI iksy qrHF dI koeI cqurfeI hI sI sgoN ieh qF iek rwbI kOqk sI jo mYƒ Aus smyN kMplYks ivc iGrIaF hoeIaF bIbIaF dI ieËq ƒ POjIaF hwQoN bcfAux df iek vsIlf jF bhfnf bxf ky afpxI AuNgly lf ky AuQoN bfhr kwZ ilafieaf sI. smuMdrI hfl qy gurU nfnk invfs dy ipCly pfsy smuwcy kMplYks dy pUrb vwl ƒ pYNdI bfg vflI glI dy iek iswK pirvfr dI pnfh (ihÌfËq) ivc bIbIaF ƒ ibTfAux qoN kuwJ smF bfad jd mYN Ausy hI Gr dI qIjI mMjl AuWpr pYNdy iek inky ijhy cubfry `coN drbfr sfihb kMplYks vl qikaf qF Aus smyN gurU rfmdfs srF, gurU rfmdfs lMgr, smuMdrI hfl qy gurU nfnk invfs dIaF CqF AuWpr cfr cuPyry mÈIngMnF bIVI, kfrbfeInf qfxI, styngMnF sMBflI aqy hor asly bfrUd nfl lYs POj hI POj idws rhI sI. aYsI siQqI ivc ijs smyN mYN bIbIaF ƒ afpxy Gr ivc pnfh dyx vfly pirvfr dy iswK nOjuvfnF, bËurgF qy mfeIaF bIbIaF vloN idwqI geI slfh qy sihXog dy nqIjy vjoN kMDF, koiTaF dI afV mwldf aqy CwqF bnyry plFgdf qy twpdf hoieaf cONk prfgdfs vwl ƒ inkldI iek lMmI glI vl ƒ syD mwlI jf irhf sF qF Aus smyN Èihr aMdr ipCly cONh idnF qoN lwgy hoey kriPAU ivc iqMn vjy Èfm qoN lY ky pMj vjy Èfm qwk do GMty leI iZwl dyx df srkfrI qOr `qy aYlfn ho cuwkf sI. jdoN mYN glI dy lokF ivc rl jfx AuprMq AuhnF dI hI BIV ivc gvfc ky cONk prfgdfs dy nËdIk jf inkilaf qF Aus smyN cONk vl pYNdy sB glI bËfrF `coN lokF df hV vwK-vwK lihrF AuCflidaF qy vihx dy rUp ivc ies qrHF Aumzdf quiraf jf irhf sI ik ijvyN iksy JIl jF diraf dy bMn ƒ acncyq rUp ivc iksy Ëbrdsq BUcflI Jtky nfl QF-QF qoN drfVF af geIaF hox. ies pfsy vwl dy glI muhwilaF qy bËfrF vwloN lihr-dr-lihr rUp ivc drbfr sfihb vwl ƒ awgy vwD rhI BIV dy vihx ivc jo iek Kfs gwl vyKx ivc af rhI sI Auh ieh sI ik Aus ivc iswK hI iswK nËr af rhy sn qy Auh vI hwd drjy qwk gm ivc zuwby qy cuwp ivc gvfcy hoey aqy awKF ivc iksy zfhZy guwsy qy roh dI lflI qy drd ivMny KfmoÈ awQrUaF df diraf sFBI jFdy hoey. aMimRqsr Èihr aMdr lfey kriPAU ivc do GMty dI idwqI geI iZwl dy bfvjUd sRI drbfr sfihb kMplYks dy aMdr POjI aYkÈn ajy vI iBafnk rUp ivc jfrI sI aqy kMplYks dy smuwcy afly duafly ivc POj ny dihÈq df ivKfvf krn pwKoN ieMqhf kr rwKI sI aqy QF-QF AuWpr bVf hI sKq qy dihÈqnfk Gyrf pfieaf hoieaf sI. aYsy hflfq ivc ijs pfsy vwl vI nËr jFdI sI AuWDr hI hiQafrbMd POjI iswKF AuWpr kihr Bry guwsy df pRgtfvf krdy hoey idws rhy sn. jdoN ik cuwp dy zUMGy sfgr ivc lwQy-AuWqry hoey iswKF df hV sB pfisaF vloN byiDafn ho ky drbfr sfihb vwl ƒ ruK krI quiraf af irhf sI. --------- pr iswKF dI ies sMGxI BIV dIaF lihrF jdoN hI drbfr sfihb kMplYks vwl awgy vDdIaF qF AuhnF ƒ awgoN ihMdU POjIaF dy awq kTor qy ax-mnuwKI vqIry qy hwd drjy qwk dIaF gfhlF aqy iswK gurU sfihbfn dI Èfn dy iKlfP bol kubol aqy sMq iBMzrFvfilaF dI jfq ivruwD GtIaF qoN GtIaF gwlF, Kflsf pMQ dI dsqfr aqy sRI sfihb qy KflsfeI srUp dI afn Èfn dy sbMD ivc gMdy qoN gMdy lPjF-ÈbdF dI mfr df sfhmxf krnf pYNdf. kriPAU Kuwlx dy nfl hI jd mYN cONk prfgdfs dy bËfr ivc kdm rwiKaf sI qF Aus smyN iswK BIV dy vihMdy hoey diraf qoN ielfvf ijs idRÈ ny myrf iDafn afpxy vwl iKwicaf Auh do iswK gwBrUaF dIaF lfÈF sn, jo bËfr dy iek pfsy ijhy krky DrqI AuWpr cOPfl peIaF hoeIaF sn. ienHF dohF lfÈF `coN iek lfÈ aMimRqDfrI isMG dI sI aqy Ausdy gfqry pfeI hoeI sRI sfihb AusdI DOx duafilAuN ipCFh vwl ƒ plm ky gMdI nflI ivc peI hoeI sI aqy Ausdy suhxy suinhrI kwky kys Ausdy qFby vFg BKdy jvfn ichry qoN dI moVf Kf ky iKwlrvyN ijhy rUp ivc Ausy hI nflI dy Kloqy hoey gMdy pfxI ivc Jflr vFg qr rhy sn. ies qrHF dUjy isMG dI lfÈ jo afpxy hI qfËy zuwlHy hoey ÉUn nfl lyQU pyQU hoeI peI sI, bËfr dy iek pfsy ijhy krky DrqI `qy ivCI hoeI sI aqy Ausdy nËdIk hI isr vfly pfsy do ihMdU POjI afpxy aftomYitk hiQafrF dy blboqy ies qrHF qxy arQfq afkVy Kloqy sn ijvyN Auh iksy hor iÈkfr Aupr Jptx dy ierfdy nfl pYNqVf mwl rhy hox. ihMdU POjIaF df vqIrf hwd drjy qwk df krUr hox krky BYaBIq krn vflf sI. AuhnF dIaF nËrF ivc ijQy aMqf df kihr mcl irhf sI AuQy hr isK pRqI nPrq qy guwsy dI jvflf bldI BKdI hoeI sfÌ idKfeI dy rhI sI. ihMdU POjI, iswKF dI BIV vwl vyK vyK ky gjbnfk hwd qwk dy guwsy nfl afpxy pYr bfr bfr DrqI `qy ptk rhy sn aqy guwsy qy nPrq nfl BvF qfx qfx ky kcIcIaF vwt rhy sn, Auh POjI kdI kdI afpxy POjI bUtF qy svYcflk hiQafrF dI mfr hyT ivCIaF hoeIaF lfÈF AuWpr Quwk dyNdy aqy jdoN hI koeI iswK AuQy peIaF hoeIaF lfÈF vl jrf ku vI itkfvIaF nËrF nfl vyKdf qF AuhnF POjIaF dy guwsy df pfrf pYr `qy hI isKr qwk puwj jFdf aqy iesdy nfl hI Aus AuWpr mfvF, BYxF aqy DIaF dIaF gfhlF df rfbf Cwz dyNdy. cONk prfgdfs ivc kdm rwKx AuWpr myrf ruK sulqfnivMz gyt vwl ƒ jFdy bËfr vl ho igaf sI. aYsI hflq ivc jd mYN pulIs dI nËr qoN bcx dy iKafl nfl glIaF bËfrF ƒ kwCdF hoieaF afpxy hI iDafn ivc BIV `coN dI lMGdf quiraf jf irhf sF qF Aus smyN mYƒ iswK bhuigxqI vfly muhwilaF ivc sB pfsy iek ajIb ijhf aflm ivKfeI dy irhf sI. aYsf aflm (sMsfr) ijs ivcoN pQrfey ichiraF, aQrU vhf vhf KuÈk hoeIaF awKF, zUMGI Audfs cuwp df iÈkfr hoey vjUd, murJfey hoey ichiraF `coN bfhr vwl ƒ Jfk irhf mËbUr qy lfcfr roh, bMd muwTIaF ivc Biraf hoieaf guwsf, idl ihlf dyx vflI iswK bwicaF aqy aOrqF dI cIK-pukfr aqy Bfrq srkfr qy ihMdU sfmrfj pRqI nÌrq qy guwsy dy imly july pRBfv dy idRÈ idKfeI dy rhy sn.
 

************************

 

iswDf kIrqn pRsfrn

vIzIAu

afprysLn nIlf qfrf

sMq jrnYl isMG jI

sLRI hrmMidr sfihb qy hmlf (1984)

BfeI qyijMdr isMG jI

kfkfr, dsqfr qy rihq

   

afzIAu inqnym

jpu jI sfihb

jfpu sfihb

qvY pRsfid svwXf

copeI sfihb

afnMd sfihb

rihrfsu sfihb

kIrqn soihlf

suKmnI sfihb

ismrn

sMq jrnYl isMG jI