sMq jrnYl isMG Kflsf iBMzrFvfilaF dI pivwqr soc aqy sLhfdq

GwlUGfrf hÌqy `qy ivÈyÈ


jrnYlF dy jrnYl sMq iBMzrFvfly PrmfAuNdy hn[[[

1[ asIN ÈhIdF df KUn ajfeIN nhIN jfx idaFgy qy sRI gurU gRMQ sfihb df apmfn hrigË nhIN shfrFgy. srkfr ny smF lY ky vI kuJ nf kIqf qF asIN sMgqF `qy kfbU nhIN pf skFgy. afs hY srkfr qy akflI dl sfƒ inaF idvfAuxgy, pr jykr iensfP nf imilaf qF asIN kuPr ivruwD XuwD ÈurU kr idaFgy qy pihlI ÈhIdI mYN idaFgf.
2[ srIrF df koeI pqf nhIN huMdf, kdoN qy ikhVy ZMg nfl iks qrHF df smF vrq jfey qy Auhdf pihlF ielfj nf hoieaf hovy qF keI vfr KlblI pYdf ho jFdI af. ijs dI cox sMgq qy bfbf Tfkur isMG jI kr dyxgy, Auh hfrygf nhIN, BfvyN lwKF nfl dy jQy vfly jQy bxf lYx. jy iek QF iml ky cwlFgy qF pUrI cVHdI klf hovygI.
3[ iek mMg myrI ËrUr pUrI kr idAu qy ardfs kro sfry qy ardfsIey dy mn ivwc gurU sfihb afp invfs krn, afp rsnf `qy bYT ky ieh bcn khf lYx ik siqgurU grIb invfË swcy pfqÈfh jI, ikRpf kro ies inkMmy `qy, ieh vI ruldf iPrdf kOm dy ivwc, iehƒ vI iksy ibly lf idAu. ies inkMmI gOrmYNt dy isr ies srIr df TIkrf Bwj jfvy. ijhVIaF gwdIaF vfsqy Xqn krny pYNdy af, Auh sdf leI tFeItf muwk jfvy qy lfl iklHy `qy kysrI inÈfn sfihb Juwl jfvy.

4[ kI ihMdI bolx vfsqy, ihMdI bolI df ielfkf lYx vfsqy, ihMdU mMdr dy nFa Aupr gwzI df nFa rKfAux vfsqy koeI ihMdU jylH igaf? jy AunHF ƒ Gry bYiTaF hI sB kuJ iml igaf qy sfƒ vwzI igxqI ivwc jylH jfx `qy vI nhIN imilaf qF iPr sfƒ socxf pvygf ik asIN afpxy hwk lYxy ikvyN af? ieh bMidaF vflf kMm nhIN ik asIN afpxy hwQ bMnH ky hI bYTy rhIey qy kuwt eI KfeI jfeIey.
5[ jdoN qwk afpF iewk QF itk ky nhIN bihMdy, iewk dUjy `qy icwkV suwtxo nhIN hwtdy, gurU gRMQ sfihb `qy pUrn Brosf nhIN rwKdy, iswKI ivwc pRpwk nhIN huMdy qy bfxI df aiBafs nhIN krdy AudoN qwk kuwt pvygI. jo siqgurU gRMQ sfihb dI byadbI krdf qy inrdoÈy isMGF df KUn pINdf qy DIaF-BYxF dI iewËq luwtdf, Auhƒ kdy vI mfÌ nhIN krnf qy jy koeI grIb bMdf gflH vI kwZ jFdf, Auhdf kdy guwsf nhIN krdf.
6[ ijs iswK df ieÈt nfl ipafr hY Auh kdy vI ieMdrf kol nhIN jFdf pr ijhdf cplI qy kursI nfl ipafr hY, Auhƒ afpF rok nhIN skdy. hr iewk nOjvfn, mfqf, bIbI qy bËurg dy ihrdy ivwc ieh gwl Gr kr jfxI cfhIdI af ik asIN gulfm hF qy afËfd hoxf.
7[ ienkuafrIaF ivwc iensfP Kflsf jI AuQy imldf hY, ijwQy koeI dlIl, vkIl qy apIl hovy. ijwQy hY eI srfsr Dwkf qy ieh inrxf kIqf ik iswKF ƒ Kqm eI krnf, AuQy iPr vkIl qy dlIl krn dI kI loV af? jdoN gurU dI byadbI krn vfly Jtkfey hoxgy, vkIl Auh Bfldy iPrngy, afpF ƒ kI loV af? ijwdyN KVk pvy, mËlUm, bIbI qy bËurg `qy vfr nhIN krnf, pr ijhVf gurU gRMQ sfihb jI dI byadbI krn vflf hY, Auhdf ilhfj nhIN krnf.
8[ jy qF pwgF isr `qy rwK ky, sfbq sUrq rih ky qy iswK vwKrI kOm khf ky, afpxy Dfrimk icMnHF sihq sMsfr ivwc ivcrnf qF iPr bwcf-bwcf, bËurg qy nOjuafn qwqpr hovy qy sIs qlI `qy rwK ky ipV `c af jfAu. ÈsqrDfrI ho ky iksy DI-BYx dI iewËq luwtxI, dukfn luwtxI aqy iksy dI byiewËqI krnI iswK leI pfp af, pr hiQafr rwK ky afpxI hoeI byiewËqI df hwk nf lYxf vI pfp af. ijwdoN ies asQfn `qy puils vwloN hmlf hoieaf qy ieh dunIaF `c imsfl bxygI ik Kfilsqfn bixaf. Aus idn ËrUr Kfilsqfn bxygf.
9[ ijhVf aMimRq Ckfvy qy afp Cikaf hovy, ijhVf afp bfxI pVHdf qy dUijaF ƒ pVHfvy, afp kQf kry qy dUijaF qoN kQf krfvy, gurU gRMQ sfihb ƒ afpxf bfpU, ipAu qy ieÈt rwKx df sFJIvfl hox dI pRyrnf dyvy, kysrI inÈfn Qwly iekwTy kry, pMQ dI zt ky hmfieq kry, siqgurU gRMQ sfihb dy lV lfvy. gOrmYNt ny Aus df nFa awqvfdI rwiKaf qy mYN vI iPr awqvfdI hF qy quhfƒ vI ieho ijhy awqvfdI bxn dI bynqI krdf hF.
10[ jd sfiraF pfisaF qoN hIly Kqm ho jfx qF Aus vyly sRI sfihb dI vrqoN krn df hwk iswK ƒ mIrI-pIrI dy mflk siqgurF ny idwqf.
11[ jdoN asIN pfKMzIaF dyhDfrIaF vwloN, mwTIaF qy mVHIaF-msfxF, kbrF qy jMzF ƒ sMDUr Buwkx vwloN qy rfjnIqI dI kursI dI ihrs vwloN afpxI ibrqI qoV ky, gurU gRMQ sfihb dy lV lf leI qF AudoN dunIaF dI koeI ÈkqI nhIN ijhVI afpF ƒ dbfa skygI. afpF ƒ mn ivwcoN ieh iKafl kwZ dyxf cfhIdf hY ik asIN iBMzrFvfly bxnf jF akflI dl dy nfl dy bxnf, sfry iswKF dy mn ivwc ieh awKr AuWkr jfxy cfhIdy af ik asIN siqgurU gRMQ sfihb jI vfly bxnf.

12[ jy afx ky koeI drbfr sfihb ƒ golIaF nfl ClxI-ClxI krnf cfhy jF ËbrdsqI isMGF ƒ mfrnf cfhy, Aus vyly iksy vI asQfn `qy koeI gurU kf iswK bYTf, AunHF sfiraF ny afpo-afpxI iËMmyvfrI sMBflxI aF, jdoN qk sYNtr dIaF lkIrF nhIN inkldIaF, cMgI qrHF nwk nhIN rgVdy, ieh morcf qwd qwk bMd nhIN hoxf.
13[ asIN nf qF Kfilsqfn dy hmfieqI aF qy nf ivroDI aF. ihMdusqfn ivwc rihxf cfhuMdy aF pr brfbr dy ÈihrI bx ky. sYNtr srkfr sfƒ dwsy nfl rwKxf ik nhIN? jy nfl rwKxf cfhuMdI aF qF sfƒ sfzy hwk dey. mMgdy hF nhIN qy ivroDqf krdy nhIN pr jy aYqkIN sYNtr ny Kfilsqfn dy idwqf qF lY lYxf, 1947 vflI glqI nhIN krnI.
14[ sfzf iksy nfl jfqI qOr `qy vYr nhIN qy nf hI iksy nfl koeI eIrKf hY pr jy sfzy Drm ƒ koeI nfs krnf cfhygf qF hwk ËrUr lYxf. jy ihMdUaF ny ies gOrmYNt dI byVI ivwc cVH ky iswKF dIaF DIaF-BYxF dI iewËq aqy iswKF dI pwg lfhuxI ÈurU kIqI iPr afpF Ausy qrHF dsmyÈ ipqf dy rfh `qy cwlFgy ijvyN ipwCy Kflsf cwldf irhf. iewko gwl cyqy rwKo ik 1947 ivwc asIN topI qy jnyAu afËfd krfieaf sI, hux asIN afpxI pwg afËfd krfAuxI aF.
15[ gurU gRMQ sfihb ivwc qF sB jfqF dy BgqF dI bfxI drj hY, pr kurfn ivwc ihMdU hI nhIN aqy gIqf ivwc muslmfn dI nhIN. drbfr sfihb ivwc qF hr koeI mwQf tyk skdf hY, pr msIq ivwc ihMdU aqy iÈvduafly ivwc muslmfn mwQf nhIN tyk skdf.
16[ ieh kihxf Cwz dyeIey ik mYN kFgrsI aF, mYN akflI aF, mYN iBMzrFvflf aF. iswK dy idmfg ivwc ieh gwl Gr kr jfxI cfhIdI hY ik mYN iswK hF qy iswK rihxf, kysF-DfrI ihMdU bx ky ihMdusqfn ivwc nhIN rihxf. jdoN qwk iswK kOm dy gl ivwcoN gulfmI nhIN lihMdI, AudoN qwk ieh sMGrÈ cwldf rihxf. bVf nfËuk smF, akflI dl qy gOrmYNt ivwcoN ijhVf iQVk igaf AuhdIaF CflF puwTIaF lwgxgIaF.
17[ ijs srkfr dy kMn qy idmfg hI TIk nhIN, Aus ƒ ieh kihx nfloN ik srkfr ƒ smJ lYxf cfhIdf, srkfr iËMmyvfr hovygI, sgoN smJfAux vfsqy kuJ krnf pvygf. iewËq luhf ky cuwp kr jfx nfloN mr jfxf cMgf huMdf af.
18[ jy gOrmYNt ÈFqI cfhuMdI af qF anMdpur dy mqy df aYlfn kr dyvy. jd qwk anMdpur dy mqy df aYlfn nhIN huMdf, qd ÈFqI nhIN ho skdI. aYsI ÈFqI df mYN iblkul hfmI nhIN, ijwQy iswKF dIaF lVkIaF dI bypwqI krky ikhf jfvy ÈFqI rwKo.

19[ ijhVy isMG ÈhId hoey ny AunHF dy KUn df myry isr krËf ey, AunHF dy pirvfrF df mYN aMqly svfs qwk krËfhI hF. swcy pfqÈfh ikRpf krn, smyq ivafj ieh krËf vfps hovy qy kOm surKrU hovy.
20[ asIN Èhfdq df jfm pI ky, sRI gurU gRMQ sfihb swcy pfqÈfh dy siqkfr ƒ kfiem rwKx vfsqy kurbfnI krnI aF, ijs idn, ijs tfiem ivwc hoeI, Auhdy qoN asIN tflf nhIN krnf, qF jf ky afpF ƒ sPlqf pRfpq hovygI. hux kMm af isr dy ky afpxf hwk pRfpq krnf qy ijnHF ny ieÈt dI byadbI kIqI af AunHF df isr lYx.
21[ pMjvyN pfiqÈfh ƒ qwqI qvI `qy bYTfAux vflf, CyvyN pfqÈfh ƒ Ëihr dyx vflf aqy sfihbËfidaF ƒ ÈhId krfAux vflf vI ihMdU aqy ihMdUaF dy iqlk aqy jMJU dI rfKI leI sIs vfrn vfly nOvyN pfiqÈfh bfry vI ikqfbF ivwc ilK rhy hn ik AunHF df sIs ihMduUaF leI nhIN, GrogI JgVy ivwc lwgf.
22[ pwikaF ivwc rihny qF kwicaF `c rhy. kwicaF `c rihny qF kuwlIaF `c rho. kuwlIaF `c rihny qF rVy mYdfn `c rihxf psMd kr lvo. awTIN pihrIN rotI KfxI ÈurU kr idE, pr hiQafr vDIaf qoN vDIaf hr iewk isMG dy gfqry hoxf cfhIdf. mËlUm `qy qyg nhIN cuwkxI, Ëflm ƒ soDx vfsqy sfvDfn rihxf.
23[ jdoN Drm `qy cwlxf, siq kihxf aqy mrnf mMz leIey, AudoN iksy dI juraq nhIN ik koeI pRcfr krnoN htf sky, pr jdoN iksy nfl nPrq krFgy qy afpxI eIn mnfAux df Xqn krFgy, AudoN hr ivakqI dy mn ivwc nÌrq afvygI. iswK df kMm af axK nfl rihxf, axK nfl ijAUxf, mËlUm `qy qrs krnf, Ëflm ƒ sONDxf, afpxf hwk pRfpq krnf qy iksy df hwk nhIN Kohxf.
24[ mYN srIr dy mrn ƒ mOq nhIN igxdf, ËmIr dy mrn ƒ mOq igxdf hF. ijhVy isMGF dy GrF ƒ gOrmYNt sfV rhI qy luwt rhI af, Auh afpxy sfmfn dI ilst bxf ky sfzy kol Byj idAu. jy qF myrI iËMdgI rhI qy quhfƒ AunHF hI hwQF nfl, AunHF hI lokF qoN ËrUr moVfvFgf qy mYN cVHfeI kr igaf qy agFh jf ky ihsfb-ikqfb mYQoN mMigAu nf.

 

************************

 

iswDf kIrqn pRsfrn

vIzIAu

afprysLn nIlf qfrf

sMq jrnYl isMG jI

sLRI hrmMidr sfihb qy hmlf (1984)

BfeI qyijMdr isMG jI

kfkfr, dsqfr qy rihq

   

afzIAu inqnym

jpu jI sfihb

jfpu sfihb

qvY pRsfid svwXf

copeI sfihb

afnMd sfihb

rihrfsu sfihb

kIrqn soihlf

suKmnI sfihb

ismrn

sMq jrnYl isMG jI