iswKI vys vfly bRfhmxI eyjMtF vwloN iswKF ƒ afpsI tkrfa dI rfh qy qor ky kOm ƒ KyrUM-KyrUM krn dI nIqI jfrI


dunIaf Br dIaF srkfrF vwloN afpxI hoNd ƒ cuxOqI dy skx vfly sMgTnF ƒ nfkfm krn leI, AunHF hI sMgTnF dy hmdrd jF srgrm kfrkuMnF dy rUp ivwc afpxy eyjMtF dI vrqoN kIqI jFdI hY, jo ienHF sMgTnF vwloN clfeI jFdI hr lihr ƒ idÈfhIn krky Éqm krn ivwc aihm BUimkf inBfAuNdy hn. iswK Drm, jo smuwcI mnuwKqf ƒ brfbrI df aiDkfr dyx dI vkflq krdf hY, ƒ afpxI hoNd leI Éqrf smJx vfly bRfhmxvfdIaF vwloN vI iswKF ƒ pRBfivq krn vfly sMgTnF ƒ nfkfm krn leI iswKI vys ivwc afpxy eyjMtF dI vrqoN gurU nfnk sfihb dy smyN qoN hI (sRI cMd dy rUp ivwc) kIqI jf rhI hY. mOjUdf smyN ivwc bRfhmxvfdIaF vwloN iswKF dy qÉqF qy afpxy (iswKI vys vfly) eyjMt kfibË krvfAux ipwCy vI iswKF ƒ guMmrfh krn aqy AunHF df mnobl igrfAux dI nIqI hI kMm kr rhI hY.
pr aOsq iswK dI mfniskqf ivwc bRfhmxvfd eynI iËafdf GuspYT kr cuwkf hY ik AunHF ivwc iswKI vys vfly pujfrIaF dIaF krqUqF pRqI koeI vI iglf-iÈkvf pYdf nhIN huMdf. iesy kfrn akfl qÉq sfihb qy kfibË bRfhmxvfdIaF df eyjMt, Èryafm afpxy ƒ vydFqI (vydF dy nymF ƒ mMnx vflf) aYlfndf iPrdf hY pr iswK Ausƒ dyvI dy mMdr ivwc Byjx dI bjfey isMG sfihb jI, jwQydfr jI kUkdy Ausdy mgr-mgr iPrI jf rhy hn. iehI nhIN, aijhy pujfrIaF vwloN ivdyÈF ivwc jf ky Éfilsqfn bfry iekfD jËbfqI ibafn dyx nfl hI iswK Ausƒ zflrF dIaF pMzF arpx kr idMdy hn (hflFik aijhy ibafnF ipwCy pujfrIaF df mksd vI mfieaf iekwqr krnf, Éud leI ssqI Èohrq Kwt ky iek hIro dy rUp ivwc AuBrnf aqy Éfilsqfn ijhy muwdy qy smrQn dyx vfly lokF dI jfxkfrI afpxy afkfvF qwk phuMcfAuxf hI huMdf hY, qF jo aijhy lokF ƒ srkfrF aqy bRfhmxvfdIaF dI ingrfnI hyT ilafieaf jf sky).
pr bRfhmxvfdIaF df sB qoN aihm inÈfnf iswKF ƒ afpsI tkrfa ivwc AulJfeI rwKx df hY, qF jo iswKF ƒ ibhqr BivwK bfry socx dI ivhl hI nf imly. iesy kVI ivwc iswKF ƒ gurduafrf kmytIaF (sQfnk jF srkfrI mfnqf pRfpq, ijvyN ÈRomxI kmytI jF idwlI kmytI) dIaF coxF ivwc ihwsf lYx aqy aiq nIvyN drjy dy hQkMzy vrq ky (pRBfvÈflI lokF ƒ irÈvqF dy ky, votrF ƒ Èrfb qy hor nÈy vMz ky) cODrF hfsl krn aqy iPr AunHF ƒ kfiem rwKx vfsqy gurU kI golk dI durvrqoN krn dy ruJfn ƒ bhuq ivkisq kr idwqf igaf hY.
iswKF ivwc vMzIaF pfAux df iek hor aihm ZMg AunHF ivwc isDFqk mqByd pYdf krn df hY. hËfrF dI qfdfd ivwc sfD-bfibaF dy ByK ivwc srgrm bRfhmxI eyjMtF ny iswKF ivwc byaMq Brm-BulyKy pYdf kr idwqy hn aqy awj kOm ivwc ijMny iswK, EnI qrHF dI iswKI vflI siQqI pYdf ho geI hY. iesleI ijwQy ikqy do-cfr iswK iekwqr huMdy hn, Auh mfs Kfx jF nf Kfx, nfm ismrn krn dy srb-AuWqm ZMg, mflf Pyrx dy ZMg, cOkVI mfrn dy ZMg, isrmn dOrfn sfh lYx dy ZMg afid gYr-ËrUrI iviÈaF qy nqIjy-rihq bihs ivwc hI AulJ ky rih jFdy hn. nqIjqn, koeI iswK, dUjI ivcfrDfrf vfly iswK ƒ dyKxf vI psMd nhIN krdf.
pr sUJvfn (imÈnrI aKvfAux vfly) pRcfrkF vwloN zyrfvfd iKlfÌ pRcfr krdy rihx aqy mIzIaf ivwc gfhy-bgfhy aKOqI sfDF dIaF mMd krqUqF df prdfPfÈ huMdy rihx nfl kfPI sfry lokF df ivÈvfs zyrydfr sfDF qoN AuWTdf jf irhf hY. ienHF QoVy ijhy cyqMn iswKF ƒ vI guMmrfh krdy rihx aqy afps ivwc lVvfAux leI qÉqF dy pujfrIaF dI vrqoN kIqI jf rhI hY. iesy kVI ivwc pujfrIaF vwloN kdy guriblfs pfqÈfhI CyvIN vrgI gurU-inMdf BrpUr ikqfb dI kQf gurduafiraF ivwc krvfAux dI sfijÈ rcI jFdI hY qF kdy sRI dsm gRMQ sfihb dy nfm qoN gMdIaF aqy bRfhmxvfd df pRcfr krn vflIaF kivqfvF dI ikqfb ƒ gurU df drjf idvfAux dI. ijhVf vI jfgruk iswK, ByKI pujfrIaF dIaF ienHF mMd krqUqF ivruwD lokF ƒ sPlqf nfl jfgruk krdf hY (ijvyN pRo: drÈn isMG), Aus bfry vwD qoN vwD sMBfivq JUTf pRcfr kIqf jFdf hY aqy jykr iPr vI gwl nf bxy qF Ausƒ iksy nf iksy qÉq dy pujfrI df shfrf lY ky, pMQ coN Cyk idwqf jFdf hY. nqIjqn, bRfhmxvfd ivwc gVuwc hoey iswK AunHF aKOqI hukmnfimaF df pRcfr krn aqy cyqMn iswK Ausdf KMzn krn ivwc afpxI sfrI AUrjf KpfAuNdy rihMdy hn jdik iswK-ivroDI qfkqF byiPkr ho ky ieh qmfÈf vyKdIaF aqy iswK-ivroDI kfrvfeIaF ivwc srgrm rihMdIaF hn.
iswK kOm dI BlfeI cfhux vfly hr ivakqI ƒ awj loV hY ik Auh afpxy afp ƒ isrÌ gYr-ËrUrI muwidaF bfry bihs krn qwk sImq rwKx dI bjfey, gurU gRMQ sfihb dy isDFqF ƒ apxfey qy pRcfry aqy bRfhmxvfdI eyjMtF dIaF kOm-mfrU nIqIaF bfry hornF iswKF ƒ jfgruk kry. jykr iswK afps ivwc hI lVdy-iBVdy rhy qF Éflsf rfj, jo bRfhmxvfdIaF dIaF cflF kfrn iswKF ivwc pYdf hoeI afpsI burCfgrdI kfrn hI Kuwisaf sI, vflf ieiqhfs iek vfr iPr nyVly BivwK ivwc hI duhrfieaf jf skdf hY. Prk isrÌ ieh hovygf ik ies vfr iswK rfj nhIN blik iswK kOm dI hoNd hI dfa qy lwgI hovygI.

 

************************

 

 

iswDf kIrqn pRsfrn

vIzIAu

afprysLn nIlf qfrf

sMq jrnYl isMG jI

sLRI hrmMidr sfihb qy hmlf (1984)

BfeI qyijMdr isMG jI

kfkfr, dsqfr qy rihq

   

afzIAu inqnym

jpu jI sfihb

jfpu sfihb

qvY pRsfid svwXf

copeI sfihb

afnMd sfihb

rihrfsu sfihb

kIrqn soihlf

suKmnI sfihb

ismrn

sMq jrnYl isMG jI