ñó nvMbr ñ÷øó df idn pMjfb dy ieiqhfs df Auh sunihrI pMnf hY ijs ivc
Èyry-ey-pMjfb mhfrfjf rxjIq isMG df jnm hoieaf. rxjIq isMG Aus kRFqI
dI Aupj sI jo muwK rUp ivc lokqMqrI asUlF `qy aDfirq sI . Auh kRFqI
, ijs dI nINh bfby nfnk ny rwKI sI . ijs qrHF PrFs dI kRFqI (ñ÷øù)
leI rUso dy kRFqIkfrI ivcfr aqy Aus dI pusqk `ÈociAl ContrAct` vrdfn
iswD hoey , Ausy qrHF gurU sfihbfn dI jIvn-ÈYlI aqy bfxI `iswK-rfj`
df afDfr sn . nypolIan bonfpfrt ny afpxI svY-jIvnI ivc iliKaf hY ik
rUso nf huMdf qF PrFs dI kRFqI kdy nf afAuNdI , iesy qrHF jy bfbf
nfnk nf huMdf qF iswK-rfj kdy nf afAudf . iswK-rfj bfby nfnk dy
supny dy nyVy-qyVy df hI rfj sI . ijs ivc ihMdU-muslmfn bVy ipafr
nfl rihMdy sn . mhfrfjf rxjIq isMG df rfj iek kRFqI vFg lokF df
Ausfiraf hoieaf rfj sI . mhfrfjf rxjIq isMG dI pihlI ijwq ivc sB qoN
iËafdf Xogdfn lfhOr dy lokF df hI sI . lfhOr dI jnqf jo BMgI srdfrF
cyq isMG, myhr isMG qy sfihb isMG qoN bhuq duKI sI ,ny mhfrfjf rxjIq
isMG ƒ lfhOr qy hmlf krn df swdf idwqf sI . lfhOr dI jnqf ny mhfrfjf
rxjIq isMG ƒ ikhf ik Auh kyvl lfhOr ivc hfËr ho jfvy bfkI kMm AuhnF
ny afp kr lYxf hY . rxjIq isMG dy lfhOr phuMcx qy AuhnF leI lfhOrI
drvfËf KolH idwqf igaf qy rxjIq isMG ibnF iksy ivroD dy jyqU irhf .
pr mhfrfjf rxjIq isMG nypolIan vFg qfkq hfsl krn qoN bfad afËfdI dy
isDFqf df ivroDI nhIN hoieaf sgoN iek qfkqvr Èfsk hox dy bfvjUd vI
rxjIq isMG dIaF nIqIaF lok-ihqkfrI sn . mhfrfjf rxjIq isMG duafrf
sfrIaF lVfeIaF ƒ `lok-ihq leI jMg` qF nhIN ikhf jf skdf pr jMg dI
ijwq qoN bfad lokF ƒ ieh mihsUs ËrUr huMdf ik ieh AuhnF dy ihq ivc
hI sI . ijs qrHF kÈmIr dI ijwq (ñøñù) qoN bfad kÈmIr dI jnqf ny suwK
df sfh ilaf. kÈmIr dI jnqf a/gfn gvrnrF qoN bhuq duKI sI asd KF hr
roË do bRhmxF ƒ zwl JIl ivc sutdf sI . aqf muhMmd dy zr qoN lokF ny
afpxIaF DIaF dy vfl afid kwtky AuhnF dI suMdrqf ivgfV idwqI sI
ikAuNik aqf muhMmd suMdr lVkIaF ƒ ËbrdsqI afpxy rnvfs ivc lY jFdf sI
. rxjIq isMG dI ijwq nfl awiqafcfr df Éfqmf hoieaf . rxjIq isMG ny
pMizq vIrDr ijhy Xog mMqrI dI shfieqf nfl kÈmIr ivc KyqI aqy Èfl
AudXog df ivkfs kIqf . jdoN kÈmIr ivc kfl (ñøóó) ipaf qF mhfrfjf
rxjIq isMG ny lokF leI anfj df pRbMD kIqf . mhfrfjf rxjIq isMG dy
rfj ivc iksfn dI afriQk siQqI kmËor nhIN sI . kyvl AupjfAU BUmI qy
hI lgfn lgdf . kfl jF soky dI siQqI lgfn mf/ vI kr idwqf jFdf .
iksfnF dy puwqrF ƒ nOkrIaf idqIaF jFdIaF ijs nfl AuhnF dI afriQk
siQqI TIk rihMdI . KUh lgfAux leI afriQk shfieqf idwqI jFdI . sYnf
dy kUc krn smyN KVIaf /slF df iDafn rwiKaf jFdf ik Auh brbfd nf hox
. jy /sl df nuksfn huMdf qF sYnfpqI ƒ Aus df hrjfnf dyxf pYNdf .
inaf pRbMD ivksq nf hox dy bfvjUd vI hr iek ƒ iensf/ imldf .
mYkgrygr anusfr mhfrfjf rxjIq isMG ny iek pytI rwKI hoeI sI ijs koeI
vI ivakqI afpxI iÈkfieq ilK ky pf skdf sI ijs nfl hr iek ƒ iensf/
imldf . mhfrfjf rxjIq isMG dy rfj pRbMD qoN sfry lok KuÈ sn . hux dy
aKOqI lokqMqr qoN Aus smyN dy lok iËafdf sihj mihsUs krdy sn. zfktr
aYn[ky[isnhf anusfr, ”lokF dI iËMdgI aqy Dn pUrI qrHF surwiKaq sI .
lfhOr aqy aMimRqsr vrgy Èihr bVI qrwkI kr rhy sn . AudXog aqy
ivAupfr AunwqI kr irhf sI aqy lokF dy idlF ivc aMgryËI rfj ivc jfx
dI iblkul iewCf nhIN sI.”(`RAnjit singh`, p-ñõñ) mhfrfjf rxjIq isMG
Üok-pIVf ƒ inwj-pIV smJx vflf Èfsk sI . lokF dIaf duwKF-qklI/F dUr
krn ivc Auh hmyÈf KuÈI mihsUs krdf.ijs kfrn Auh hr iek ƒ pRBfivq
krdf . mUr krf/t (TrAvels in HimAlAyAn Provinces), brnË(trAvels into
BokhArA) , hIAugl(trAvels in KAshmir And the punjAb), hYnrI Pyn (Zive
yeArs in IndiA) vrgy bhuq sfry ivdyÈI XfqrI mfhfrfjf rxjIq isMG df
rfj vyKx afey ,Auh nf cfhuMdy hoey vI mhfrfjf rxjIq isMG dI pRsMsf
kIqy ibnF rih nf sky . rxjIq isMG smkflI kvIaF df vI chyqf sI .
bfdÈfh rxjIq isMG vlI joDy ,
qYƒ Ëor goibMd isMG pIr df jI.
hfkm isMG dI sIs hmyÈ rhy ,
sdf atl hY bcn PkIr df jI.
hfkm isMG drvyÈ, `sIhr/I gUru Éflsy Èfh kI`
mhF blI rxjIq isMG hoieaf pYdf, nfl Ëor dy mulk ihlfie igaf .
mulqfn kÈmIr pÈOr cMbf, jMmU kFgVf kot invfie igaf .
hor dyÈ ldfK qy cIn qoVI,iswkf afpxy nfm clfie igaf.
Èfh muhMmdf jfx pcfs brsF,aCf rj ky rfj kmfie igaf.
Èfh muhMmd, `jMgnfmf isMGF aqy /rMgIaF`
ies qrHF mhfrfjf rxjIq isMG ny srhwdF `qy rfj krn qoN ielfvf lokF dy
idlF `qy vI rfj kIqf . ò÷ jUn ñøóù eI: ƒ mhfrfjf rxjIq isMG dI mOq
nfl pMjfb ƒ nf pUrf hox vflf Gftf ipaf . mhfrfjf rxjIq isMG dy kmËor
AuWqrfiDkfrI ÈkqIÈflI rfj ƒ vI sMBfl nf sky . jy mhfrfjf rxjIq isMG
ñøõ÷ ivdroh qwk iËMdf rihMdy qF pMjfbI aMgryËf dI gulfmI qoN vI bc
skdy sn . mhfrfjf rxjIq isMG df lok-ihqkfrI jIvn koeI imQ nhIN hY
sgoN sfzf ieiqhfs hY . imiQhfs ipwCy lokF ƒ afps ivc lVfAux vfly
hfkmF ƒ ieh smJ lYxf cfhIdf hY ik lok-BlfeI nfl hI lokF dy idlF `qy
rfj kIqf jf skdf hY . sfzy hfkmF ƒ awj loV hY mhfrfjf rxjIq isMG dy
jIvn qoN pRyrxf lYx dI