|
|
Kflsf rfj bfry jQydfr vydFqI dI ibafnbfËI aqy akflI lIzriÈp
pRo: blivMdrpfl isMG |
|
akfl qÉq sfihb d muwK jQdfr igafnI joigMdr isMG vdFqI pihlF AunÉF n
inAUXfrk d iek pMQk smfgm dOrfn Kfilsqfn d hwk ivwc ibafnbfËI kIqI,
iPr pMjfb af k bfdl dI GurkI qoN BYa KFidaF afKx lwg ik AunÉF n
Kfilsqfn dI nhIN, Kflsf sMklp dI gwl kIqI sI. hflF ik ies d sbUq
amrIkf dI sMgq kol mOjUd hn ik jQdfr vdFqI n iswK homlYNz dI hmfieq
kIqI hY. pr jQdfr vdFqI vloN isafsI dbfa kfrx afpx bcnF qoN mukrnf
gurmiq q mIrI pIrI d sMklp ƒ ipwT idKfAuxf hY. iewQ iËkrXog hY ik
inAUXfrk dI iek pMQk sMsQf vwloN jQdfr vdFqI ƒ iek smfgm `q swdf
idwqf igaf sI. AuWQ BfÈx idMd smN jQdfr vdFqI n Kfilsqfn dI hmfieq
kridaF ikhf sI ik sMsfr dIaF bfkI kOmF dI qrÉF iswK homlYNz vI hoxf
cfhIdf hY, ijs `c Auh aËfd hox.
ieh gwl swc hY ik BfvN Bfrq `c Kfilsqfn dI lihr kmËor pY geI hY pr
ivdÈF `c Kfs krk pwCmI dÈF `c iswK BfeIcfr `c ieh mMg aj vI iks nf
iks rUp `c mOjUd hY. amrIkf d kYlIPornIaf vrg sUb `c ijwQ iswKF dI
BrvIN abfdI hY. bhuq gurduafiraF `c pMjfb d KfVkUaF dIaF qsvIrF
lwgIaF hoeIaF hn. AuWQoN d kQfvfck vI smN-smN Kfilsqfn pwKI itwpxIaF
krd rihMd hn. kYnzf `c kuwJ gurduafiraF `c ËrUr kuwJ lokF n Kfilsqfn
dI mMg df ivroD kIqf pr AuWQ vI bhuq gurduafiraF `c Kfilsqfn dI lihr
df cMgf pRBfv hox kfrn AunÉF lokF dI dfl nhIN glI.
ies muwd `q Bfrq d muqwsbI mIzIe n jQdfr vdFqI dI enI krVI aflocnf
krk rfhI df phfV bxf idwqf ik ijvN jQdfr vdFqI `q ies ibafn nfl Bfrq
ivwc qUÌfn af igaf hov. ies mIzIe q muqwsbI isafsqdfnF ƒ ieh igafn
nhIN ik iswK pMQ ardfs ivwc ‘rfj krgf Éflsf` sMklp duhrfAuNdf hY.
Aus `q pfbMdI ikvN lwg skdI hY, ikAuNik ieh iswK Drm df ihwsf bx
cuwkf hY. vYs vI suprIm kort ƒ Kfilsqfn Èbd `q ieqrfË nhIN, iPr
aijhf vfvrolf ikAuN mcfieaf igaf? hrk iswK d mn ivwc gurmiq anusfr
rfj d sMklp df cfh ikq nf ikq ipaf hoieaf hY. gurU gRMQ sfihb ivwc
hlmI rfj, bgmpur d sMklp df iËkr afAuNdf hY, ijwQ sB suKI vsx, ijwQ
iks df apmfn nf hov, koeI Êm nf hov, mnuwKI aiDkfrF df siqkfr hov.
ieho ijh rfj dI hrk iswK kfmnf krdf hY. iswK ieiqhfs ƒ vI iswK
mfniskqf qoN alwg nhIN kIqf jf skdf. ieiqhfs ivwc iËkr afAuNdf hY ik
18vIN sdI dOrfn isMGF n bfbf bGl isMG dI agvfeI ivwc idwlI qÉq `q
ksrI inÈfn sfihb lihrf idwqf q mugl rfj df Kfqmf krk ieh aYlfn kr
idwqf ik ‘idwlI qÉq pr bhgI, afp gurU kI ÌOj Cqr JulNg sIs pr bVI
krgI mOj`. ieh rfj pUr ihMdosqfn `q 6 mhIn cilaf. ikhf jFdf hY ik
ijs df idwlI `q kbËf ho jFdf sI, Aus df pUr ihMdosqfn `q kbËf ho
jFdf sI. ies qoN pihlF bfbf bMdf isMG bhfdr aq bfad ivwc mhfrfjf
rxjIq isMG d rfj ƒ kOx Buwilaf hY. Éflsf rfj d iswk hfl vI iswK
ajfieb Gr ivwc pe hoe hn. BfvN mhfrfjf rxjIq isMG d akfl clfx qoN
bfad iswKF ivwc peI Puwt df Pfiedf AuTf k aMgRËF n Éflsf rfj `q kbËf
kr ilaf. pr Éflsf pMQ, hfrn qoN bfad vI Éflsf rfj leI Gwto-Gwt 8 sfl
bfbf Èfm isMG atfrI, bfbf mhfrfj isMG q bfbf ibkrmf isMG bdI dI
agvfeI ivwc jUJdf irhf. Aus qoN bfad Éflsf rfj dI lihr nfmDfrI bfbf
rfm isMG dI agvfeI ivwc cwldI rhI. jdoN aMgRËF n Bfrq Cwizaf qF
iswKF n Aus smN vI Éflsf rfj dI mMg kIqI sI, pr aMgRËF dI kUtnIqI
kfrx iswKF ƒ rfj nhIN iml sikaf. pr rfj d supn hux qwk iswK mfniskqf
ivwc mOjUd hn. afËfdI qoN pihlF gFDI nihrU n iswK lIzrF mfstr qfrf
isMG nfl vfad kIq sn ik iswKF ƒ Bfrq ivwc aijhf iKwqf idwqf jfvgf
ijs ivwc afËfdI df inwG mfx skx. pr gFDI, nihrU n iswK kOm ƒ Bfrq
afËfd hox qoN bfad DoKf d idwqf. afiKaf ik ieh hux gujr ge smN dI
gwl hY. ies qoN bfad afËfd Bfrq ivwc iswKF `q awiqafcfr df dOr cwl
ipaf. iswKF ƒ Bfrq nfl iksmq joVn df ienfm Aus smN d muqwsbI sfÈkF n
ieh kih ik idwqf ik ‘iswKs afr kRImInl tRfeIb`. ieh awj vI gRih
mMqrfilaF dI PfeIlF ivwc drj hY. izptI kimÈnr ƒ Aus smN aiDkfr idwq
ge ik Auh ies iksm df kfƒn bxf skd hn, ijs nfl jrfiem pÈf lokF ƒ nwQ
pfeI jf sk.
ieh hY BfrqI hfkmF dI bvPfeIaF dI khfxI. Aus smN vI ‘iswK homlYNz`
dI gwl AuBrI, mfstr qfrf isMG n ies sMbMDI afvfË bulMd kIqI q jlÉ
Xfqrf vI kIqI. pMjfbI sUb dOrfn muqwsbI isafsqdfnF n iswK kOm nfl
DoKf vI kIqf q Ëulm vI kIqf. ankF kurbfnIaF qoN bfad iswKF ƒ pMjfbI
sUb dI QF, pMjfbI sUbI idwqI geI q pMjfbI bold ielfikaF ƒ hirafxf,
ihmfcl nfl joV idwqf igaf.
pr ies d bfvjUd iswKF n afpxI ihMmq nfl nvF ieiqhfs isrijaf. cVÉdI
klf vwl ƒ muhfrF moVIaF, dÈ d aMnÉ BMzfr Br idwq. 1962, 65, 71 afid
dIaF BfrqI muqwsbI sfÈkF vloN dÈ AuWpr QopIaF geIaF lVfeIaF iswKF n
afpxf KUn zolÉ k ijwqIaF. pr idwlI d muqwsbI isafsqdfnF n pMjfb dI
afriQk luwt, sfmrfjvfdIaF vFg jfrI rwKI. ies dI rfjDfnI, ibjlI, pfxI,
zYm, hfeIkort aq ank pRbMDkI ZFc afpx aDIn kr le. kwc mfl d pwk mfl
d KrIdx vcx ivc kImqF d asfvN pYNqV isrj k iswKF smq pMjfb dI vsoN
dI aMnI luwt kIqI. ijs ihMdosqfn d aMdr ipCl lgBg 61 sfl qoN iswKF
dI nslkuÈI Aus pYmfn `q kIqI geI ijs ƒ dK k nfËI, ihtlr q aOrMgËb vI
ÈrimMdf hY. jUn `84 q sRI drbfr sfihb `q hoieaf hmlf, pMjfb dIaF
hwkI mMgF nf mMinaf jfxf, afnMdpur mq ƒ vwKvfdI mqf kihxf, iswKF ƒ
awqvfdI kihxf, nvMbr `84 dOrfn vwz pYmfn `q iswKF df kqlafm krnf aq
pMjfb ivwc bgunfh iswKF dI nslkuÈI krnf, ijAUNdf jfgdf sbUq hY ik
iswKF nfl Dwkf kIqf igaf hY q AunÉF ƒ brfbr df ÈihrI nhIN smiJaf
igaf. ies duKFq ivcoN Kfilsqfn dI lihr AuBrI sI. jkr iswKF nfl shI
sk kIqf huMdf qF ieh kuJ nhIN sI vfprnf.
Bfrq d hfkmF ƒ muV k afpxIaF glqIaF vwl JfqI mfrnI cfhIdI hY. jkr
jQdfr vdFqI ies gwl d leI Bfvuk ho skd hn qF smJ lYxf cfhIdf hY ik
iswKF nfl iensfÌ nhIN ho irhf. ijwQoN qwk pRkfÈ isMØG bfdl q ÈRomxI
kmtI d pRDfn s[ avqfr isMG mwkV, jQdfr vdFqI dI aflocnf kr rh hn,
Aus nfl ies smwisaF qoN mukqI nhIN pfeI jf skdI. jQdfr avqfr isMG
mwkV vloN ieh ikhf jfxf ik jQdfr vdFqI qoN ‘iswK homlYNz` d mfml bfr
spwÈtIkrn mMigaf jfvgf, Aus ƒ iswK jgq ivwc cMgf nhIN smiJaf igaf,
BfvN iswK Kfilsqfn pwKI hox jF nf hox. Auh ieh socd hn ik akfl qÉq d
AuWc ahuwd dI rvfieq ƒ ÈRomxI akflI dl vloN nuksfn phuMcfieaf jf
irhf hY. ies nfl bfdl ƒ isafsI pwDr `q nuksfn ho skdf hY. Bfjpf awg
hI aijh muwidaF dI qlfÈ ivwc hY, Aus n hux pMjfb d ipMzF ivwc afpx
afDfr jmfAuxf ÈurU kr idwqf hY. Bfjpf vloN iswKF dI kflI sUcI Éqm
krn dI mMg krnf, 1984 dOrfn DrmI ÌOjIaF dI hwk ivwc afvfË bulMd krnf
ies gupq ejMz df ihwsf hY ik bfdl akflI dl df pMjfb ivcoN afDfr Éqm
kIqf jf sk. bfdl akflI dl d pMQk soc qoN dUr hox krk pMjfb d duÈmxF
d hONsl bulMd ho rh hn, ijs nfl pMQk jmfq ÈRomxI akflI dl ƒ Zfh lwg
rhI hY. jQdfr vdFqI ƒ vI nhIN cfhIdf ik Auh afpx ibafnF qoN mukrd,
ikAuNik ies nfl sRI akfl qÉq sfihb vrgI sMsQf ƒ Zfh lwgdI hY, jkr
Auh iËMmvfrI nhIN inBf skd aq isafsI aVcnF qoN AunÉF ƒ BYa afAuNdf
hY qF AunÉF ƒ ies iËMmvfrI qoN vI mukq ho jfxf cfhIdf hY. jQdfr
vdFqI ƒ igafn hoxf cfhIdf hY ik AunÉF df df sfrf BfÈx amrIkf d isMGF
n irkfrz kIqf hoieaf hY. jQdfr vdFqI vwloN Aus qoN mukrnf muÈkl hY.
jkr Auh afpx BfÈx `q pihrf nhIN sn d skd qF AunÉF ƒ ieho ijh nfhr
lgfAux dI ËrUrq nhIN sI. ies nfl akfl qÉq sfihb dI prMprf ƒ Zfh lwgI
hY. jQdfr vdFqI ƒ akflI PUlf isMG vFg idRRV ierfd vflf hoxf cfhIdf.
************************
|
|
|
|
|
iswDf kIrqn pRsfrn
vIzIAu
afzIAu inqnym
|
|