|
|
KSzy-bfty dy aSimRq rfhIN iek lfsfnI ienklfb
zf[ gurcrn isMG shfrnpur |
|
sfihb-ey-kmfl sLRI gurU goibMd isMG jI duafrf KSzy-bfty dy aSimRq dI
bKisLsL ivsLv dy Dfrimk, smfijk, sdfcfrk aqy rfjsI ieiqhfs ivc iek
aYsf lfsfnI ienklfb ilafAux vflI Gtnf hY, ijs dI imsfl hux qwk dy
sMsfr dy ieiqhfs ivc nhIN imldI. sLRI gurU nfnk dyv jI ny vyeIN ndI
sulqfnpur loDI dy kMZy qoN sMsfr nUM ¡ aqy ‘n ko ihMdU n ko muslmfn’
df sMdysL dy ky iswK Drm dy icMqn qy cyqnf nUM lokF qwk phuMcfAux dI
muihMm nUM sLurU kIqf sI. iPr sMn 1699 dI ivsfKI vfly idn hI sLRI
afnMdpur sfihb ivKy sLRI kysgVH sfihb dy asQfn AuWqy sLRI gurU
goibMd isMG jI mhfrfj ny KSzy-bfty dy aSimRq dI bKisLsL kr ky Kflsf
pSQ dI isrjxf duafrf iek lfsfnI ienklfb ilafAux df cmqkfrI kfrj kr
ivKfieaf. ijs afdrsL mnuwK dy sMklp nUM sLRI gurU nfnk dyv jI ny
‘gurmuK’ kihMidaF lokF nUM iswKI dy mfrg df pSDfAU bxfieaf sI, Aus
nUM dsmysL jI ny aSimRq dI bKisLsL duafrf krm-pwDqI pRdfn kr ky
Kflsf rUp ivc sMpUrnqf bKsL idwqI. afp ny KSzy-bfty dI pfhul aSimRq
dI dfq aqy Kflsy dI isrjxf nfl ‘Drm clfvn’ qy pSQ Aubfrn dy krqv nUM
pUrf kridaF Kflsy nUM Drm-Bfv swc df anuieafeI bxf ky Drm pflx, sMq
Aubfrn aqy dusLt pfpIaF dy ibdfrn leI qwqpr kr idwqf. sLRI gurU
goibMd isMG jI ny afpxy pUrvjL gurU sfihbfn dI srbpwKI ivcfrDfrf,
afpxy pVdfdf sLRI gurU arjn dyv jI dI Drm-ivsLvfs dI suqMqrqf KLfqr
idwqI sLhfdq, afpxy dfdf gurU sLRI gurU hirgoibMd sfihb pfsoN Drm dI
KLfqr pfp ibdfrn leI Drm-XuwD prMprf aqy ipqf sLRI gurU qyg bhfdr jI
pfsoN Drm-ivsLvfs qy akIdy dI afjLfdI dI KLfqr idwqy blIdfn qoN
iswiKaf lY ky mnuwKqf nUM iek nvF sMdysL dyx dI loV nUM smiJaf qy
aSimRq dI bKisLsL kIqI, Kflsf pSQ dI sfjnf kIqI. ‘aSimRq’ dI dfq
bKsLx vfsqy gurU dsm-ipqf ny prK hI bVI krVI rwKI sI. gurU dsLmysL
jI dy hukmnfimaF dI pflxf kridaF jo awsI hjLfr iswK mfKovfl sLRI
afnMdpur sfihb ies ivsfKI dy avsr AuWqy iekwqr hoey sn, AunHF nUM
sMboDn kridaF dsmysL jI ny afpxy afdrsL ies qrHF idRVH krfey, “qusIN
sfry iewko Drm dy DfrnI bx jfAu qF jo dUeI-dvYq ivcoN inkl hI jfvy.
ihMdU kOm dIaF cfry jfqF bRfhmx, KwqrI, vYsL qy sLUdr ijnHF leI
Drm-sLfsqr ivc vwKo-vwKry nym nIXq hn, AunHF nUM Cwz-Czf ky aqy
iewko pSQ dy pFDI bx ky iewko akfl purK dI pRymf-BgqI aKiqafr kr lvo.
sB mnuwKF nUM iek smfn smJidaF koeI vI afpxy afp nUM hornF nfloN
AuWcf jF vwzf nf igxy. purfxIaF rIqF qy irvfj Cwz ky awgy vDo qy
qrwkI kro. chuaF jfqF dy lok KSzy df pfhul (aSimRq) Ck ky iewko BFzy
ivc Kfxf Kfx aqy iek dUjy nUM suDfrn df Xqn krn aqy Drm dI rwiKaf
ihq hr kurbfnI leI iqafr rihx[[[[.” ieh aYlfn jo PLfrsI ivc klmbD kr
ky Aus avsr AuWqy hfjLr aKLbfr nvIs ny aOrMgjLyb srkfr nUM Gwilaf sI,
hux vI irafsq rfmpur dy sLfhI kuqbKfny ivc sMBfilaf ipaf hY, ijs nUM
BfeI rfmiksLn isMG ihstorIan DUrI ny ZUMizaf sI aqy ijs df hvflf
BfeI vIr isMG jI ny afpxI Koj-pusqk ‘dyvI pUjn pVqfl’ dy pSnf 52
AuWqy idwqf hY. iesy aYlfn df ijLkr mYkflPL ny afpxI pusqk ‘iswK
irlIjn’ ivc kIqf hY aqy ijs nUM Audmf-qu-qvfrIK dy dPLqr ‘awvl qy
qiqwmy’ ivc vI aSikq kIqf hoieaf hY. ies aYlfn qoN bfad sLRI gurU
goibMd isMG jI ny iek ajb jlfl ivc nMgI qlvfr sUq ky, Drm-inaF dI
rwiKaf leI iek sIs vI Byt mSgI qy llkfr ky ikhf :
snmuK pUrf iswK hY koeI,sIs Byt guru dyvy soeI? (koier isMG gury
iblfs pf : 10, pSnf 127)
ieh llkfr sux ky sIs Byt krn leI lfhOr df KwqrI dXf rfm inwqr afieaf
aqy Aus qoN bfad cfr hor mrjIvVy hsqnfpur (AuWqr pRdysL) df jft Drm
dfs, dwKx ivcoN ibdr (krnftk) df nfeI sfihb cMd, pUrb vloN jgnnfQ
purI AuVIsf df mfsLkI ihMmq rfey aqy pwCm vloN dvfrkf (gujrfq) df
CINbf mohkm cMd vI sIs kurbfn krn leI inwqr afey. gurU dsLmysL jI ny
AunHF pSjF dI sIs kurbfn krn dI pRIiKaf lY ky POlfdI bfty ivc pey jl
qy pqfisaF nUM KSzy nfl ihlfAuNidaF nfl hI pSj pfvn aSimRq bfxIaF df
pfT AucfridaF aSimRq iqafr kIqf aqy iPr AunHF pSjF nUM pSj kkfrF df
DfrnI bxf ky pSj vfrI ‘vfihgurU jI kf Kflsf, vfihgurU jI kI Pqih’
AucfridaF pSj-pSj cUly Ckf ky pSj-pSj Cwty AunHF dy nyqrF nUM lf ky
aqy AunHF dy kysF ivc iCVk ky AunHF nUM iek nvF pSQ arQfq ‘Kflsf pSQ’
ivc pRvysL krvfieaf. AunHF pSjF nUM KSzy-bfty df aSimRq Ckf ky AunHF
dI kfieaf klp kr idwqI aqy AunHF nUM idRVH krvf idwqf :
pIE pfhul KSzDfr, hoie jnm suhylf. (vfr 41 : 1)
ies qoN bfad gurU dsm-ipqf ny AunHF pSjF nUM vfro-vfrI afpxI CfqI
nfl lf ky afpxy BfeI qy ipafry kih ky invfijaf. ies dy nfl hI AunHF
nUM ‘isMG’ Bfv ‘sLyr’ df lkb bKsL ky ies nUM AunHF dy nfvF nfl joV
ky AunHF nUM kyvl afpxy hI nhIN sgoN nvyN sfjy Kflsf pSQ ipafry hox
df PKLr bKisLaf. iPr AunHF sfjy-sjfey pSjF nUM ieqnI ivsLysLqf df
DfrnI bxf idwqf ik afpxy afp leI vI aSimRq dI anUTI dfq pRfpq krn
vfsqy Aus ‘gur cyly’ ny AunHF nUM bynqI kIqI, ijs bfry BfeI sMqoK
isMG jI ny ‘gur pRqfp sUrj gRMQ’ (pSnf 5059) ivc ieAuN iliKaf hY :
Kflsf gurU hY, gurU Kflsf kro mYN aib,
jYsy gurU nfnk jI aSgdu ko kIinAu.
sLMk n krIjY, sfvDfn hoie dIjY aib,
aSimRq Ckfvo muih, jYsy qum lIinE]
(gurU pRqfp sUrj gRMQ, irqu 3, aMsU 20, 426)
ies bynqI AuprMq gurU dsLmysL jI ny afpxy hI cyilaF pfsoN bIr-afsn
ho ky, AuvyN hI aSimRqpfn kIqf ijvyN ik AunHF nUM Ckfieaf sI. AunHF
qoN afpxy leI ‘isMG’ lkb dI Xfcnf kr ky afpxf nF vI ‘goibMd rfey’
qoN ‘goibMd isMG’ rKvf ilaf. ievyN ‘vfh vfh goibMd isMG afpy gur
cylf’ dI ieh nvIN prMprf sMsfr dy Dfrimk ieiqhfs ivc iek nvF ikRsLmf
hY. Aus mOky `qy gurU sfihb ny hfjLr lokF dIaF suwqIaF sLkqIaF jgf
ky, AunHF ivc iek nvIN rUh PUk idwqI. AunHF dy qn qy mn nUM ‘cVHdI
klf’ dI jfg lf ky aqy BgqI nUM sLkqI dI puT cfVH ky AunHF nUM
swcy-suwcy sMq-ispfhI bxfAux leI aSimRq dI bKisLs Ldf kuMB clfieaf.
Ausy ivc hI vIh hjLfr qoN AuWqy gurU nfnk nfm-lyvf isMG sj gey. ies
qrHF AunHF iek anUTy qy qyjwsvI Kflsf pSQ dI isrjxf kr ky Aus leI
pwkI-pIzI nINh rwK idwqI. sLRI gurU goibMd isMG jI dI dUr-idRsLtI df
pRmfx hY ik AunHF ny Kflsf pSQ dy pFDIaF ivc Dfrimk pivwqrqf,
sdfcfrk AuWcqf, srIirk ivwlKxqf, smfijk suqMqrqf qy rfjnIiqk afjLfdI
qy siQrqf ilafAux leI jfqI qy jmfqI rihq-mirXfdf vI nIXq kr idwqI.
AunHF ny Kflsy nUM inafry idwsx leI pSj kkfrF : kVf, ikrpfn, kCihrf,
kMGf qy kysF dI vrdI puaf idwqI, ijs dI Cot Kflsy nUM kdy vI nhIN
idwqI jf skygI. ies bfry zf[ gMzf isMG jI ny afpxI sMpfidq kIqI
‘mfiKjLy qvfrIK iswKF’ ijld awvl ivc drj bcnF dI iebfrq ievyN ilKI
hY :
insLfny iswKI eIN pSj hrPL kfPL,
hrigjL, n bfsLd eIN pSj muafPL.
kVf, kfrdo, kwC, kMGF, ibdF,
iblf kys hyc asq jumlf insLF.
ieQy spwsLt hY ik kysF ibnF bfkI apRvfn hn. gurU sfihb ny aSimRq dI
bKisLsL kr ky ies dy nfl hI iswKF dy bIqy nUM Kqm kIqf, AunHF nUM
nvF jnm idwqf, nvIN mF idwqI, mfqf sfihb kOr, nvF ipqf idwqf : gurU
goibMd isMG, nF : isMG, nvF rUp : sfbq sUrq kysfDfrI srUp aqy nvIN
sLkl. AunHF Kflsy nUM ieh dfq dy ky nvyN nfary, nvyN iqAuhfr, nvIaF
swDrF, nvyN insLfny idwqy Bfv ik ijLMdgI nUM nvyN isirEN rMg ky, vtf
ky rwK idwqf. iswK isMG bxy, Kflsf iqafr hoieaf. hux Kflsy dI brfdrI
ivc dfKl hox leI hr pRfxI nUM muV jnimaf (Twice born) sQfipq kIqf
igaf. Aus nUM ikrq nfs, kul nfs, Drm nfs qy krm nfs df afdysL idwqf
igaf. awgy sLfsqr kyvl bRfhmxF df aiDkfr sI aqy sLsqr kyvl KwqrIaF
df, pr aSimRq dy pfhul ivc bfxI (sLfsqr) qy KSzy (sLsqr) dy sumyl
sdkf, hr koeI aSimRqDfrI ho ky sLfsqr qy sLsqr dohF df aiDkfrI ho ky
Drm arQfq swc dy mfrg `qy qurn leI aqy Drm dI rwiKaf leI vcnbwD ho
igaf. ‘aSimRq’ dI bKisLsL qoN pihlF rvfieq sI ik dIiKaf sMskfr
siqgurF pfsoN crn pfhul duafrf pRfpq kIqf jFdf sI. gurU dsLmysL jI
ny crn pfhul dI QF KSzy-bfty dy aSimRq dI pRQf sLurU kr ky dws idwqf
ik hux pfhul kyvl gurU pfsoN hI nhIN, sgoN pSj ipafiraF pfsoN vI
pRfpq kIqf jf skdf hY. bs sLrq ieho rwKI ik sLRI gurU gRMQ sfihb jI
dI qfibaf pSj ipafry ivDI anusfr aSimRq dI dfq dI bKisLsL krn. ies
qrHF pSj ipafiraF nUM gurU df drjf dy ky dsmysL jI ny Kflsy dy
BfeIcfry df dYvIkrx kr idwqf. gurU dsmysL jI ny jo nfarf ‘Kflsy dI
hr mYdfn Pqih’ aSimRqpfn krfAux smyN Kflsy nUM idwqf, Aus dIaF jVHF
iswKI, akfl purK aqy gurmuK dy Aus nfl irsLqy ivc hn. gurmuK hux
ijsmfnI sLkl ivc ‘isMG’ bx igaf qy jmfqI rUp ivc ‘Kflsf’. ‘Kflsf’
iek pfsy gurbfxI vflf gurmuK hY, dUjy pfsy ieh qurI afAuNdI nINh
AuWqy nvIN hoNd hY. mgurU dsmysL jI ny Kflsy nUM nfl hI do vwzy
nfary idwqy : ‘vfihgurU jI kf Kflsf vfihgurU jI kI Pqih’ aqy ‘boly
so inhfl siq sLRI akfl’. sfrI gurbfxI df incoV ienHF nfairaF ivc
sMjo idwqf igaf. akfl purK srb-sLkqImfn hY, aijwq hY, PLqih Aus dI
hY aqy Kflsf Aus df hY. Kflsf vfihgurU df hY, ies leI Aus dI PLqih
lfjLmI hY. dUjy nfary df Bfv hY ik sLRI akfl siq hY, sdf rihx vflf
hY qy jo ieh boldf hY, Auh inhfl hY. dohF nfairaF df insLfnf rwb df
afsrf qy PLqih df insLcf hY. AunHF Kflsy nUM isMG qy isMGxIaF dy nF
idwqy. AunHF hr aSimRqDfrI Kflsy nUM sLyr df iKqfb idwqf aqy isMGxI
nUM kOr df. isMG qy kOr qoN Bfv hY sLyr qy sLyrnI. aSimRqDfrI Kflsf
dy iKaflF nfl kfierqf dI guMjfiesL hI nhIN rihMdI. AunHF jrvfxy dy
hwQ ivc jo qlvfr sI, Aus dy tfkry leI afpxy Kflsy nUM ikrpfn pihnfeI
qy Aus dy gly sLsqr sjfey, iensfnIaq nUM iensfnF dI rfKI leI ikrpfn
clfAuxI isKfeI aqy afpxI rfKI dy Xog bxf ky, jLulmF AuWqy hfvI hox
dy rfh pf idwqf. AunHF Kflsy vfsqy ikrpfn lfjLmI krfr dy ky Kflsy
nUM sLsqrDfrI bxfieaf, pr qlvfr-pRsqI nhIN isKfeI. mijsmfnI qOr `qy
ikrpfn pihnx qoN pihlF lfjLmI sI ik ihrdf afpxy iesLt leI sLhId hox
vfsqy sLYdfeI hovy. Kflsy df Drm hux vI akfl purK awgy pUrn aDIngI
hY aqy Kflsy nUM insLcf hY ik akfl purK jLrvfixaF qy dusLtF df kfl
hY ikAuNik Auh KVgDfrI hY. ievyN ‘Drm’, swc dy mfrg AuWqy quridaF,
mjLlUmF dI rfKI leI Kflsy pfsoN Drm leI afpxf isr kurbfn kr dyx dI
mSg krdf hY. aSimRq iqafr krn vyly dIaF bfxIaF : jpu, jfpu, cOpfeI,
svwXy qy anMd sfihb df pfT iek akfl purK dy ivsLvfs qy Aus ivc pUrn
insLcy, cwkR ichn, ‘brn jfiq’, ‘rUp rMg’ ‘ryK ByK’, dy ivqkiraF qoN
Aucyry smfj, kfm, kRoD, loB, moh, hMkfr nUM sMjm qy inXMqRx ivc rwK
ky rfgmeI sLKsLIaq Ausfrn, ieKlfkI, jurawq, sLuB krmn, sLuB icqvn,
sÍY-arpn, sMqusLtqf, shj vfly jIvn df DfrnI hoxf isKFdIaF hn.
************************
|
|
|
|
|
iswDf kIrqn pRsfrn
vIzIAu
afzIAu inqnym
|
|