ajoky Xuwg ivc nf suafrQIaF df Gft hY, nf aprfDIaF df, nf jflmf qy
julmF dI qy nf hI pfpIaF qoN ieh sMsfr swKxf hY. mnuwK awj vI asLFq
hY. hflF ik Auhdy kol nf shUlqF dI Gft hY, nf aiDkfrF dI qy nf hI
loV vflIaF vsqF dI. ivsLvfs qy sihXog dI ibrqI Kuws jfx krky Auh
lflcI loBI, mqlbI, dUsLxbfjL qy aprfDI ho igaf hY. mnuwK iksy df
sihXogI hox dI QF mukfbly dI dOV ivc afx Kloieaf hY. Auh sbr, sMqoK
qy sMjm qoN tuwt igaf hY. aiBafn, azMbr qy ivKfvy ny mnuwKI gux bOxy
bxf idwqy hn. isafxy lok kihMdy hn dunIaF ivc jo kJ vI cMgf hY, Auh
sihXog df hI iswtf hY qy ijMnf duwK hY Auh syvf qy shfieqf dI axhoNd
ivcoN Aupjy suafrQ dI insLfnI hY qy iesy krky mnuwK Btkx ivc mfnvI
aiDkfrF df Gfx kr irhf hY, qy jdoN kdy vI asIN sMBldy hF qF isrP ies
krky ik ihMdusqfn dI DrqI pIrF, PkIrF, gurUaF qy sUrbIr XoiDaF dI
kdmcfp rhI hY qy AunHF dy AupdysL quhfnUM kurfhy pYx qoN rokdy hn.
Bfrq ivc jfqI ivvsQf Gt geI hY muwkI nhIN. pSjfb sMgq qy pSgq dI
nIqI ‘qy cwilaf hY jdoN ik XU[ pI[ ibhfr hfly vI jfqI vMz pfAux vfly
mjHbI TykydfrF df srmfieaf bxy hoey hn. mnuwK nUM mnuwK bxn qy brfbr
smJx df AupdysL sLRI gurU rivdfs jI ny idwqf sI qy ‘AuWcI kuwl ny
kfrxy bRfhmx koie nf hoie’ dI ivcfrDfrf nfl jfqI pRcMz nUM KLqm krky
BfrqI smfijk vrqfry ivc iek qrHF nfl ienklfb ilaFdf. sdIaF pihlF
mnMU ny mnuwKqf dI vMz kMm dy afDfr ‘qy kIqI sI pr mnUMvfdI soc ny
ies dy aijhy arQ kwZy iensfn iensfnIaq qoN izwg ipaf qy kuJ vrgF dy
lokF dy ijAuNdy rihx dy sfry mfnvI hwkF ‘qy idn KVHy zfkf mfr ilaf.
iesy qrHF jdoN sMsfr dy kuJ lokF nUM KUhF qoN pfxI Brn df hwk nhIN
sI, ividaf pRfpq krn qoN vrijq sn, cMgy pihrfvy ‘qy pfbMdI, nIc kMm
krfAux df jLbr jor sI, kMnF ivc iswkf Zfl ky pfieaf jFdf sI qy iek
qrHF nfl sfrf slUk hI psLUaF vrgf huMdf sI qy ienHF dwbIaF-kuclIaF
kOmF dy duwK suxn leI ijvyN duafpr ivc ikRsLn ny kMs nUM kysoN afx
PiVaf sI, ievyN cmVy df kMm krn vfly iek sfDfrn ikRqI pirvfr ivc
sMmq 1456 eIsvI nUM bnfrs dI kFsLI ngrI ivc ipqf sMqoK dfs qy mF
klsI dI kuKoN sLRI gurU rivdfs jI dy rUp ivc jnm lY ky mjHbF dy
TykydfrF nUM bodI qoN PVH ky iKwc ilaf. afiKaf jFdf hY ik gurU jI ny
jnm smyN keI idn duwD nf cuMiGaf qy roeI gey. ipqf sMqoK dfs Gbrf
gey ik ho skdf hY ik ieh bflk ies krky roNdf hovy ik ies nUM pRmfqmf
ny sfzy vrgy gAU-grIbF dy Gr ikAuN Byj idwqf hY, asIN cmVy df kMm
krn vfly lok idn-rfq qF cmVy nfl Guldy hF. soc ivcfr ky rfmf nMd jI
pfs gey qy sfrI iviQaf dwsI. AunHF ny gurU jI dy isr ‘qy hwQ rwK ky
bcn iblfs kIqf ‘hy bflk roxf TIk nhIN hY, pUrbly jnm df Pl hY Auh
pRfpq ho igaf hY. sMBl ky cwlxf. kihMdy ny Ausy vyly gurU jI duwD
cuMGx lwg pey. ijs kOm ivc afp ny jnm ilaf Aus nUM sLUdr ikhf jFdf
sI. ieh lok ipSzoN jF sLihroN bfhr lihMdy pfsy nIvIaF QfvF ‘qy
rihMdy sn. igafn-iDafn krn, cMgf pihnx qy pVHn-ilKx ‘qy pfbMdI sI.
ies qoN isvf ies sfmSqsLfhI Xuwg ivc jnqf cwkI dy do puVF hyT ips
rhI sI. iek pfsy ivdysLI hkUmq dI gulfmI, dUjy pfsy jfqI vMz qy
mnuuwK nUM jnm qoN nIvF hox dIaF mnOqF. aijhy vyly gurU jI ny jnm
nfloN krm dI sLRysLtqf df pRmuwK ivcfr idwqf :
rivdfs jnm ky kfrny,
hoq n koie nIc.
nr ko nIc kr zfr hY
ECy krm ko nIc.
AunHF ny Aus vyly dI suafrQI mnUMvfdI iKaflF ivc gRsI bRfhmxsLfhI
nUM spsLt kIqf ik koeI vI mnuwK jnm krky nIvF nhIN huMdf sgoN krm
krky pCfixaf jFdf hY. gurU rivdfs jI ny ‘AuWcI kul ky kfrny bRfhmx
koeI nf hoie’ dI Dfrnf nUM hor vI spwsLt krdy hoey Dfrimk jnUMnIaF
nUM ikhf ik mnuwK ieko srv ivafpk sLkqI dI kIrqI hY. Aus anusfr koeI
AuWcf nIvF Cotf vwzf nhIN. Auh ilKdy hn:
rivdfs eyk hI bUMd sy
sB hI BXoN ivQfr.
mUrK hY jo krq hY
brn-abrn ivcfr.
ieiqhfsk dsqfvyjLF muqfbk Aus vyly CUq Cfq PYlfAux ivc sB qoN vD
Xogdfn bRhm jfqI dy lokF ny pfieaf. AudoN dy hfkm rfjf ngr mwl ny
iek vfr bhuq vwzf Xwg rcfieaf qy Aus vyly gurU rivdfs jI nUM vI
bulfieaf igaf. jdoN bRfhmxF ny gurU jI nUM Xwg ivc vyiKaf qF Auh
buKlf gey qy rOlf pf idwqf ik sLUdr bRfhmxF ivc nhIN bYT skdf. ies
qrHF krn nfl sfzf apmfn huMdf hY. asIN sih nhIN skdy, Drm iBRsLt
hoeygf, TIk hY rivdfs BfvyN BgqI krdf hY pr jnm krky qF ieh sLUdr hY.
pr nfgr mwl ny iPr vI gurU jI nUM Xwg Cwz ky jfx leI nf ikhf ijs ‘qy
bRfhmx guwsy ivc af gey qy kihx lwgy hy rfjn! qusIN purfxy sLfsqrF
df apmfn kIqf hY, ismRqIaF, bRfhmxF qy gRMQF dI hyTI kfrvfeI hY.
sLUdr df ieQy kI kMm hY? asIN jFdy hF. gurU jI muskrf pey qy bRfhmxF
nUM ies sLbd nfl lfjvfb kr idwqf :
md krm kul sMjug qU hY hir
Bgiq ihrdY nfih]
cfh nfr ibMd nf kQf qfvY
suK df qul smfin]
ry icq cyq -acyq]
kih nf bflmI kih dyK]
iks jfiq ky pdih apirE
rfm Bgq ibsyK]1] rhfE]
iek vfr kuJ sLrDflUaF ny iekwTy ho ky gurU jI nUM bynqI kIqI ik hy
mhfrfj afpxy rihx leI cMgf mSdr bxfE. jo mfieaf afAuNdI hY Aus nUM
BMzfiraF ivc Gwt vrqoN gurU jI dI soc dyKo :
AUcy mSdr sfl rsoeI]
eyk GVI Puin rhnu n hoeI]1]
ieh qnu aYsf jYsy Gfis kI tftI]
jl gieE Gfis rl gieE mftI]rhfE]
Bfv ik Aucy sohxy qy rsoeI Kfny ivc aSqly vyly iek GVI vI rihxf nhIN
imldf. ieh pSj BUqk srIr mOq rUpI awg dy awgy suwky hoey Gfh dI pSz
vFg sVH ky suafh ho jFdf hY. iesy qrHF pRfx inkl jfx qy Brf BfeI vI
ieho afKdy hn ies nUM lY cwlo nhIN qF murdf Krfb ho jfvygf. jIvn
sfQx Gr vflI vI BUq-pRyq afKx lwg pYNdI hY.
gurU rivdfs jI ny afpxy vyly dI Dfrimk, smfijk, afriQk qy rfjnIiqk
ivvsQf nUM vfc ky vyly dI aSD ivsLvfs ivc PsI krm kFzI, aYWsL-pRsqI
kr rhI sLRyxI vloN ilqfVIaF-nIvIaF kOmF nUM afp amlI rUp ivc pysL ho
ky gurbfxI dy mfiDam rfhIN cyqnf dy ky inrsuarQ swcy-suwcy rfj dI
swc idwqI -
bygmpurf sihr ko nfEN
dUK aSdoh nhIN iqih TfEN
nf qsvIs iKrfj nf mfl
pEPL nf Kqf nf qrs jvfl.
Bfv ijs rfj ivc hr mnuwK byKOP, brfbrI qy icMqf rihq jIvn ijAu sky.
iksy nUM vI afpxIaF buinafdI loVF kuwlI, guwlI, juwlI dI iPLkr nf
hovy. sLRI gurU gRMQ sfihb ivc afp jI dy cflI sLbd, do slok qy iek
afrqI aSikq hY. gurU jI ny anykF Dfrimk asQfnF dI Xfqrf kIqI.
jfq-pfq dy Byd-Bfv nUM imtf ky pYrF hyT dwbIaF-ilqfVIaF kOmF nUM
mnuwKqf dy iek sFJy mSc ‘qy KVHf kIqf. mIrF bfeI qy JFsI rfxI vrgIaF
rfxIaF afp jI dIaF cylIaF bxIaF. vwzy vwzy rfijaF df hMkfr dUr krky
crnI lfieaf.
aYsf cfhU rfj mYN
XhF imly sBn ko aSn
Cot vzy sB sm vDy
rivdfs rhy pRsMn.
aKIr gurU jI afpxf mSqv pUrf krky do GSty idn cVHy 28 mfG sUdI
pUrnmfsLI sMmq 1575 ibkrmI muqfbk 1518 eIsvI nUM pSj BUqk srIr iqafg
ky afqmf pfr-bRhm dy hvfly kr idwqI. AunHF ny jfq-pfq nUM KLqm krn
df idRVH sMklp lY ky ienklfb ilaFdf. AunHF dI soc ‘qy aml krnf hI
awj dy idn AunHF nUM swcI sLrDFjlI hY.