PrFs ny quhfzy isroN pwg lfh leI, ihMd srkfr ny ‘cUM’ nf kIqI

-jsvMq isMG kMvl


kdy hIr ny KyiVaF qoN shurIN jFdI JMg isafl kuVI hwQ, msIq ivc izwgy pey rFJy nUM imhxf, qIr bxf ky mfiraf sI: ‘‘ijwQy jf ky bih igAuN, EQy qyrf kI vy?’’

awj iqwKI axI vflf qIr, mYN ieMglYNz, amrIkf qy kYnyzf vfsIaF df afPLrI ihwk ivc mjLbUrI mUMh mfr irhf aF. iZwz quhfzf rwijaf ey, sfbqf isr soc irhf hY, hor ieh qIr mYN ipwCy rih gey qy izwgy pey amlIaF dy mfrF, ijhnF df aihsfs hI mr igaf ey. iKmF krnf, qusIN KusLI nfl nhIN, eyQoN BuwK dI mjLbUrI dy Dwky gey E. pr ikAuN gey? kdy iehdy kfrnF nUM jfxn dI koisLsL kIqI? qusIN gey nhIN, pSjfb ivcoN tfhy gey ho, ies nUM iPrkU kFgrs dI kutl cfl smJo, jF kuJ vI hor. quhfnUM pSjfb ivcoN qornf, quhfzI bwJvIN sLkqI nUM Klfrnf sI. dUr dI socx vflf dusLmx ies ivc kfmXfb irhf. jdoN pfik qy ihMdosqfn afjLfd hoey, qd nIqIvfnF soicaf, pfiksqfn nUM mfr DfV krn vfly pTfx Zfh lfAuxgy qy ihMdosqfn dy pwtIN iswK pYxgy. ieh ikafs klpnf ikMnI gLlq sI.iswK, ijhnF dysL afjLfd krvfAux leI awsI PIsdI isr idwqy aqy imstr ijnfh dIaF afPrF ipCFh suwt ky ihMdosqfn nfl juVy, ies nUM qoVn dI gVbV ikAuN krngy? afpxy lhU nfl ijwqI afjLfdI iswK ikvyN gvfAuxgy? pr hMkfrI ieMdrf ny sLRI akfl qKLq Zfh ky iswKF df eImfn qy Brosf hI vwZ suwitaf. isafsq dI byrihmI sO prdy pfV ky iswKF dI kqlfm ivc asloN nMgI ho ky nwc AuWTI. aijhI hflq ivc gvFZI Brf qoN kfql bxy dusLmx sLrIkF nUM ikvyN smJfieaf jfvy.mihmUd gjLnvI ny jdoN somnfQ df mSdr qoiVaf sI, ihMdUaF Auqy kI bxI sI? iek sfl pihlF ieMdrf sMq jrnYl isMG nfl moZf joV ky akflIaF ivruD sFJIaF qkrIrF krdI rhI sI. dusLmx dy Gr bsMqr qy afpxy Gr awg vflI gwl nUM sfrI dunIaF ny vyiKaf qy hfa df nfarf mfiraf. ies leI vI, iswK qF ihMdUaF dIaF DIaF BYxF nUM afpxIaF smJ ky Czfx leI gjLnI qwk sLhId huMdy jFdy sI. ies bfhmxI ny sfzy nfl aYnf lohVf kr mfiraf. bfhrly BrfE, isafsq nUM dXf qy qrs dI nhIN, sgoN byrihmI qy aihsfn PrfmosLI dI guVHqI imlI huMdI aY. EhI guVHqI kyNdrI kFgrs ny pSjfb df pfxI muPLq ivc luwt ky sfzy Auqy vrqI hY qy pSjfb sfry sMsfr ivc iKlr ky sLkqIhIx ho igaf hY. ies kOmI drd nUM lMmy smyN leI hMZfAuNdy, Cutkfry dy rfh bfry vI soco.ZyrI Zfh ky bihx vfly nUM srbMsdfnI gurU goibMd isMG ny afpxf iswK nhIN mSinaf sI. sgoN jLulm ivruD cVHdI klf df vr-bl bKisLaf sI. ieho vr ihMmq qy kOmI dlyrI df jfgdf avqfr hY. eysy vr dI PqihXfbI ny qfrIKI nqIjy pYdf kIqy sn. asIN ies leI vI Kuafr hoey aF ik afpxy qfrIKI gOrv df kdy aihsfs hI nhIN kIqf. asIN mUMh ivc Gf lYx vfilaF dy sky sodry bx gey aF. afpxIaF isdkvfn rvfieqF nUM ipwT dy bYTy aF. afpxI mfq BUmI nUM amIr krky dfqI bxfAuxf sI. pr Aus nUM Cwz ky dr dr dI Kfk Cfx rhy aF. kdy isdkI akflI jwQy gurdvfiraF dI afjLfdI dy moricaF smyN gfAuNdy huMdy sI :


‘‘ihMd ruVHdI jFdI jI, gurU ny rwK lI, gurU ny rwK lI.’’
qy hux pSjfb ruVHdI jFdI df iksy nUM icwq cyqf vI nhIN.


hux vylf af igaf ey, DVwly nfl sfrI dunIaF ivc gUMj pYdf krn df. ieh gwl pwkI aY, ijvyN ijvyN pSjfb ivAuNq nfl KflI krvfieaf jf irhf hY qy rojLI rotI dI mjLbUrI mUMh hI XU[ pI[ qy ibhfr dI afmd nfl Br irhf hY, pSjfb df Gwt igxqI hoxf kudrqI hY. pYNhT lwK gLYr pSjfbI af cuwky hn. Gwt igxqI hoey pSjfb df swiBafcfr, ieiqhfs, rvfieqF qy sfry Dfrimk pwK vI nfl hI nfl Kurngy. bfhr gey Brf afpxI jLbfn nfl klcr vloN vI awsI PIsdI sPf cwt ho cuwky hn. quhfzI qIjI aOlfd nUM pSjfb nfl hI moh ipafr nhIN tuwt jfvygf, afAuxf jfxf vI bMd hovygf. jy hflfq ies qrHF hI rhy, hor ds sfl nUM pSjfbI afpxy Gr ivc ibhfrIaF qoN kuwt Kfieaf krngy. pSjfbI hux bfhr iksy sUby ivc jLmIn nhIN lY skdy, pSjfb ivc koeI vI jLmIn qy Gr KrId skdf hY.
srkfr qF srkfr, iksy vI rfjsI pfrtI qwk nUM aihsfs nhIN, sLfndfr rvfieqF qy qfrIKI sLhfdqF vflf pSjfb, afpxy nflfiek vfrsF hwQoN AuWjV irhf hY. pSjfb dy nOjvfnF amrIkf kYnyzf dI llk ivc kMm Cwz idwqf. bfkIaF aPIm, BuwkI qy nsLIlIaF dvfeIaF ny jvfnI asloN Kor suwtI. Coty sLihrF, ksibaF, bs awizaF afid Auqy suwkIaF jfbHF vfly muMzy quhfnUM afm iml pYxgy, ijnHF dIaF qvIqIaF ny agly hPLqy gl KflI kr dyxy hn. pSdrF pSdrF lwK dy ky ieMglYNz kYnyzf nUM qury awDy rom sfgr qy ieMgilsL cYnl ivc zuwb rhy aY. trfilaF ivc dm Guwt ky mr rhy hn. XUnfn ietlI qy mfsko dIaF sVkF qy aKLbfrF vyc rhy aY. qurkI qy eIrfn dIaF jylHF ivc vI quMny hoey aY. ihMdosqfn dy nMbr iek sUby ny ieh idn vI vyKxy sn. ies afjLfdI ivc pSjfb iek nMbr qoN dsvyN nMbr qy af igaf hY. BrfE! ieh iKlfrf, AujfVf qy afpf DfpI, skIm nfl pSjfb nUM bldI dy buwQy idwqf hoieaf hY. koeI srkfr, koeI rfjsI pfrtI pSjfb nUM KVHf rwKx vl awK puwt ky vI nhIN vyK rhI. iekbfl TIk hI afKdf sI
‘‘qumfrI dfsqF qwk nf ho gI dfsqfno myN.’’
mYN ipwCy iliKaf hY, isafsq vrgI byrihm jfq koeI nhIN. aslfmI sLrfh dy pRhyjLgfr aOrMgjLyb ny vfrI vfrI sfry Brf kql kr idwqy. ieh isafsq hwQ imlf ky, vfadf krky qy dosqI pf ky vI mfrdI hY. mnuwKI kdr kImq, hmdrdI qy Brpxqf, iehdy JUTy qy byasr KflI sLbd sn. pRdysI BrfE pSjfb dy hfl ny quhfnUM bfhr kwZ mfiraf. eyQoN dy bfkI iksfnF ikrqIaF dy gl aSgUTf idwqf hY. kFgrs dy afpxy bxfey iksfn qy kOmFqrI kfnUMn anusfr, afpxy dirafvF df jwdI pusLqI mflk hY, pr PslF bUMd bUMd pfxI nUM qrsdIaF suk-mVuwk rhIaF hn. pSjfb dy ijAux df afDfr isrPL dirafeI pfxI hY. jdoN ieh Koihaf igaf, hrf Brf pSjfb rygsqfn ikvyN nf bxygf. hyTlf pfxI swqr awsI Puwt zUMGf clf igaf hY. hor zUMGf lY jfx dI smrwQf pSjfb dy iksfn koloN muwk cuwkI hY. pSjfb df nO lwK itAUbvYWl kdy vI PylH ho skdf ey. hor koeI vfh nf geI, pSjfb mjLbUrI mUMh zFg qy zyrf krygf. BuwKf mrdf gurU df iswK cor zkYq bxygf. jdoN afriQk mfr BuwK-kMgflI qwk af puwjy, Drm eImfn vI Kwzy pY jFdy hn. ijAuxf mnwuK dI pihlI loV hY. isafxy aSgryjLF jLmfny dy kuvyly qfVky kYnyzf afstRylIaf afd bsqIaF akl dy qfx kfbU kr leIaF hn. asIN, KflI isrF vfly, dunIaF df sLfndfr jLrKyj totf (pSjfb) XU[ pI[ ibhfr leI KflI kr rhy hF, pfxI sfzf luwt ilaf, mnmrjLI dy Bfa PslF cuwk leIaF. bUMd bUMd pfxI nfl bUMd bUMd lhU vI iKwicaf jf irhf hY.sfzy Auqy BfvI vrq cuwkI aY. avysly qy bypRvfh nf rho . Auh idn dUr nhIN jdoN quhfnUM vI vKLq af Gyry. jy pSjfb suwk sV igaf, qusIN pihlI swty awD mry ho jfEgy. rwb nf kry, quhfzy nfl XhUdIaF vflI hovy. Auh vI pYsf kmfAux leI dunIaF Br ivc iKlr gey sn. ijhVy afpxy bxy bxfey Gr pSjfb nUM AujfV skdy aY, Auh nvF PlsqIn nhIN bxf skxgy.quhfnUM bfhr mfr peI, ihMd srkfr quhfzI mdd nUM nhIN afvygI. PrFs ny quhfzy isroN pwg lfh leI, ihMd srkfr ny ‘cUM’ qwk nhIN kIqI. quhfzf isr mSuinaF dI srkfr nfl vfh ipaf hY. Auh quhfnUM afpxy vrgy isr muMny bxf skdI hY, qyl vyKo qyl dI Dfr vyKo. hor nhIN, afpxy lhU iBwjy ieiqhfs Auqy eI JfqI mfr lvo, cfnx ho jfvygf qy sLfied akl af jfvy.dysI prdysI BrfE! hux purfxy bjLurgF dIaF bMd bMd ktvfAux vflIaF sLhfdqF dIaF zINgF mfrnIaF Cwz idE. vrqmfn dI qfrIK nUM dwso, quhfzy pwly kI aY? awj qusIN sfrI dy nMg, JUT, dMBI qy byeImfn. qusF afp aSgUTy lf ky afpxI vIto pfvr nUM hfiraf.
 

************************

 

 

iswDf kIrqn pRsfrn

vIzIAu

afprysLn nIlf qfrf

sMq jrnYl isMG jI

sLRI hrmMidr sfihb qy hmlf (1984)

BfeI qyijMdr isMG jI

kfkfr, dsqfr qy rihq

   

afzIAu inqnym

jpu jI sfihb

jfpu sfihb

qvY pRsfid svwXf

copeI sfihb

afnMd sfihb

rihrfsu sfihb

kIrqn soihlf

suKmnI sfihb

ismrn

sMq jrnYl isMG jI