ÉudkuÈI krn lwgy pMjfb ƒ kOx bcfvy?


ÈfhUkfrF qy bYNkF dIaF krËf nIqIaF ivc Pisaf pMjfb df iksfn qy Kyq mËdUr vrg ÉudkuÈIaF dy rfh `qy ipaf hoieaf hY. pMjfb dIaF rfjsI pfrtIaF ies gMBIr mfmly `qy pMjfb ivDfn sBf `c crcf krn dI QF, bdly dI bOxI isafsq Aupr hI sdn df smF qy kroVF rupey brbfd krn qk sImq huMdIaF jf rhIaF hn. pMjfb `c vD rhIaF ÉudkuÈIaF dy aMkiVaF pRqI pMjfb srkfr kdy vI sMjIdf nhIN hoeI blik afqm-hiqafvF dy kysF nfl sbMDq aMkiVaF ƒ gMBIrqf nfl srkfrF dbfAux jF Gtf ky pyÈ krn df aQfh Xqn krdIaF af rhIaF hn pr kuwJ ÊYr srkfrI jQybMdIaF ies pYdf ho rhy gMBIr mfmly `qy kMm kr ky pMjfb dI shI qsvIr pyÈ krn `c lgIaF hoeIaF hn. srkfrI jbr ivroDI lihr dy knvInr zf[ ieMdrjIq isMG jyjI ny pMjfb `c vD rhIaF afqm-hiqafvF sbMDI gwlbfq kridaF disaf ik jnvrI 2008 qoN 28 agwsq 2008 qk kyvl 8 mhIinaF `c hI 39 iksfnF qy Kyq mËdUrF ny afqm-hiqaf kr leI hY, ienHF ivcoN 23 iksfn aqy 16 Kyq mËdUr hn. ienHF isr aOsqn krËf 1 lwK qoN 6 lwK qk ciVHaf hoieaf hY. iksfnF kol aOsqn ËmIn 3 qoN 5 eykV sI pr mËdUrF kol koeI ËmIn nhIN hY. 23 iksfnF qy mËdUrF ny mrn dy ZMg ivc Ìsl leI vrqI jfx vflI sprya rUpI kItnfÈk dvfeI dI vrqoN kIqI qy bfikaF ny apxy-afp ƒ PFsI lgf ky jF iPr gwzI hyT af ky jIvn smfpq kr ilaf hY. AunHF disaf ik AunHF dI jQybMdI ny lihrf qy mUnk sb zvIËnF dy 91 ipMzF ivc 1988 qoN 2008 qk hoeIaF 1630 afqm-hiqafvF ijnHF ivcoN 1500 kysF dI vYrIÌIkyÈn sQfnk ipMzF dIaF pMcfieqF ny hlÌIaf ibafn dy ky kIqI hY, dy kysF sbMDI lok sBf dy mfnXog spIkr somnfQ cYtrjI sfry lok sBf qy rfj sBf dy mYNbr pfrlImYNt ƒ ienHF afqm-hiqafvF sbMDI dsqfvyË Byjy sn. ienHF rIportF dy afDfr `qy lok sBf dy spIkr dI isÌfrÈ `qy lihrf qy mUnk sb zvIËn `c srkfrI pwDr `qy mfl ivBfg dy amly duafrf afqm-hiqafvF sbMDI kysF dI jfxkfrI hfsl krn leI kMm ÈurU kIqf hoieaf hY qy nfl hI ienHF ƒ pRÈfsn ny mUMh ËubfnI sÉq hdfieqF idqIaF hn. imlI jfxkfrI anusfr pMjfb srkfr ny ies qrHF df iek hor srvyKx pMjfb XUnIvristI luiDafxf duafrf biTMzf qy sMgrUr iËilHaF df krvfieaf hY. pMjfb srkfr afqm-hiqafvF sbMDI kyNdr kol pihlF hI Êlq aMkVy pyÈ kr ky pMjfb ƒ imlx vflI rfhq sbMDI bhuq vwzf nuksfn krvf bYTI hY, ieh iPr dubfrf ÊlqI duhrf rhI hY. s[ ieMdrjIq isMG ny disaf ik dwKxI rfjF dIaF srkfrF ny kyNdr srkfr kol afqm-hiqafvF sbMDI shI aMkVy pyÈ kr ky pRBfvq prvfrF ƒ muafvËf dyx leI kyNdr srkfr `qy dbfAu bxfieaf hoieaf hY ijs sdkf kyNdr srkfr ny 69000 kroV rupey df ieh pYkyj pRBfvq prvfrF dI mdd leI jfrI kIqf, ijs ivcoN dwKxI rfjF ƒ 4 hËfr kroV rupey suwkI BUmI vfly rfj ijvyN ihmfcl qy hirafxf afid dy iksfnF leI 3304 kroV rupey dI rfhq vjoN mdd idqI. pr ies kyNdrI pYkyj ivc pMjfb ƒ koeI lfB nf iml sikaf. ies qrHF pMjfb dI sUbf srkfr ny ÊrIb prvfrF df pihlF hI vwzf nuksfn kr idqf hY. AunHF disaf ik dwKxI rfjF `c pRBfvq prvfrF dy mYNbrF ƒ iek-iek lwK rupey nkd, iek prvfrk mYNbr ƒ srkfrI nOkrI, iek pwkf mkfn bxf ky idqf igaf hY. akflI srkfr ny vI 2002 `c aijhy kysF sbMDI pRBfvq prvfrF ƒ rfhq dyx df vfadf qF kIqf sI pr koeI puKqf kdm nhIN cuky gey. AunHF disaf ik jQybMdI ny iksfnF dy prvfrF ƒ rfhq idvfAux leI hfeI kort `c kys dfier kIqf hoieaf hY jo bihs `qy ligaf hoieaf hY. ies dI suxvfeI akqUbr dy aÉIr `c hovygI. ieMdrjIq isMG ny ieh vI disaf ik pMjfb ÌfrmrË kimÈn ny apxI iek rIport `c 1997 qoN bfad afqm-hiqafvF dy kysF `c pRBfvq prvfrF ƒ 50 hËfr rupey nkd qy 30 sfl leI 1500 rupey pRqI mhInf pYnÈn dyx dI isÌfrÈ kIqI geI sI pr ieh rIport vI sUbf srkfr ny dbf ky rKI hoeI hY. pMjfb srkfr ny apxy pwDr `qy afqm-hiqafvF sbMDI jo rIportF iqafr krvfeIaF hn, AunHF ivc pMjfb puils dI rIport 2007 anusfr ipCly 7 sflF ivc kyvl 7 afqm-hiqaf dy kysF df iËkr hY. pMjfb mfl ivBfg dI rIport 2007 `c ipCly 6 sflF `c 132 afqm-hiqaf dy kysF ƒ pRvfn kr ky isÌfrÈ kIqI hY jdik pMjfb ÌfrmrË kimÈn dI rIport 2006 `c 2 hËfr pRqI sfl afqm-hiqaf dy kysF sbMDI jfxkfrI drsfeI geI hY. ies ÊYr srkfrI sMsQf aYm[ey[aYs[ afr[ anusfr pMjfb `c 1988-2006 qk afqm-hiqafvF dy kysF df aMkVf 40 hËfr qoN 60 hËfr igxqI df hY. BfrqI iksfn XUnIan vloN 8 iËilHaF ivc 261 ipMzF afDfrq kIqy gey srvyKx `c 1990 qoN 2006 qk ienHF kysF dI igxqI 90 hËfr drsfeI geI hY. srkfrI jbr ivroDI lihr vloN lihrf qy mUnk sb zvIËn dy 91 ipMzF afDfrq ipMz anusfr ivsQfr pUrvk iqafr kIqI rIport anusfr ipMz aflmpur `c 10, alIÈyd `c 17, andfnf `c 36, aVkvfs 16, bfdlgVH `c 10, bfhmxIvflf `c 14 , bKorf klF `c 34, bKorf Éurd `c 09, blrf `c 85, bMgf `c 34, bfAupr `c 17, bnfrsI `c 14, BfeI kI psOr `c 04, BfTUaF `c 23, BUln `c 58, BuMdV BYxI `c 06, Butfl klF `c 17, Butfl Éurd 17, ibÈnpurf KoKr `c 13, buÈYhrf `c 25, dIdU `c 06, cMgflI vflf `c 05, cwTf goibMdpur `c 14, cotIaF `c 47, cUVl klF `c 16, dUVl Éurd `c 12, zskf `c 29, dyhlf `c 21, ZINzsf `c 23, zUqIaF `c 23, ÌiqhgVH `c 11, mfmf `c 27, mnOtf `c 16, GumfrGft `c 05, GoVynfb `c 17, igdiVafeI `c 09, goibMdpur jvfhr vflf 23, goibMdpurf jyjIaF `c 25, goibMdpurf pfpVf `c 04, mulhyrI `c 27, gurny klF `c 09, gurny Éurd `c 19, hmIrgVH `c 30, hFzf `c 07, hirafAU `c 22, hrIgVH `c 25, hrIgVH mihlf `c 20, hoqIpur `c 07, jlUr `c 16, kVYl `c 03, kflvyljfrf 15, kflIaf 04, krOdf 27, KfeI 16, KnOrI klF 13, KnOrI Éurd 06, KMzybfd 17, KoKr klF 22, KoKr Éurd 12, kotVf lyhl 10, ldfl 21, lihl klF 50, lihl Éurd 27, mhF isMG vflf 17, mkrOV 13, mMzvI 08, minafxf 18, mUnk 34, nMgl 29, nvF gfAUN 12, PUld 14, rfeyDrIafnf 15, rfjlhyVI 02, rfmgVH gujrF 13, rfmpurf jvfhrvflf 11, rwqfKyVf 11, roVyvflf 12, slymgVH 18, sMgqpurf 32, sMmqIvflf 21, syKUvfs 09, ÈfdI hrI 20, Èfhpur QyVI 07, ÈyrgVH 18, surjn BYxI 01, Tskf `c 15 afqm-hiqafvF hoeIaF hn. Auprokq hr ipMz `c afqm-hiqaf krn vfly iksfn kol kyvl 3 qoN 5 eykV ËmIn hY qy Aus ny bYNk qy ÈfhUkfr df aOsqn krËf 1 lwK qoN 6 lwK qk dyxf hY. ies qrHF krËeI iksfn mËdUr ÉudkuÈIaF dy rfh ipaf hoieaf hY. BfrqI iksfn XUnIan (eykqf) dy sUbf pRDfn ruldU isMG mfnsf ny pMjfb `c vwzy pwDr `qy ho rhIaF afqm-hiqafvF `qy sUbf srkfr dI sMjIdgI `qy itpxI kridaF ikhf ik ajokI rfjnIqI lok muidaF qy msilaF qoN bhuq dUr clI geI hY. ivDfn sBf sdn `c hux lok muidaF qy smwisafvF pRqI ivcfr-crcf nhIN huMdI, blik sdn df smF afpsI rfjnIqk ÉihbfËI `c hI brbfd kIqf jfx ligaf hoieaf hY. iksfn afgU ny ikhf ik jdoN pMjfb df iksfn kyNdrI anfj BMzfr `c 70 ÌI sdI ihwsf pfAuNdf af irhf hY qF iPr krËf muafÌI vflI rfhq rkm ivcoN kyvl 9 ÌI sdI ihwsf ikAuN idqf igaf. ies muwdy `qy pMjfb dy mYNbr pfrlImYNt sdn qy lok sBf sdn `c pMjfb dy krËeI iksfnF dI gwl cukx `c asÌl rhy hn. akflI dl iksfnF dIaF votF lY ky qfkq `c afieaf hY pr iksfnI muidaF `qy lok sBf qy ivDfn sBf sdn `c ivcfr-crcf krn leI kdy vI sMjIdf qy gMBIr nhIN hoey, jo ik pMjfb df swB qoN vwzf duKFq hY.

 

************************

 

 

iswDf kIrqn pRsfrn

vIzIAu

afprysLn nIlf qfrf

sMq jrnYl isMG jI

sLRI hrmMidr sfihb qy hmlf (1984)

BfeI qyijMdr isMG jI

kfkfr, dsqfr qy rihq

   

afzIAu inqnym

jpu jI sfihb

jfpu sfihb

qvY pRsfid svwXf

copeI sfihb

afnMd sfihb

rihrfsu sfihb

kIrqn soihlf

suKmnI sfihb

ismrn

sMq jrnYl isMG jI