sLRomxI akflI dl dI, ismrnjIq isMG mfn dI qy iswKF dI smwisaf

pRBÈrndIp isMG

 

ÈRomxI akflI dl (aMimRqsr) awj kwlH, aKbfrF dIaF surKIaF df ivÈf hY. BfvyN ik ieh dl kdy aKbfrF df mnBfAuNdf ivÈf nhIN irhf, pr iPr vI ieh awj kwlH pihly sÌy dy iÈMgfr bixaf nËr af irhf hY. ies dI vjHf aKbfrF dI nIqI ivc afeI koeI qbdIlI nhIN. aKbfr aijhf kdy nhIN krdy. AuhnF ƒ kdy loV hI nhIN pYNdI. Auh dunIaf ƒ afpxI nIqI anusfr Zflx df ÈOk rwKdy hn. ieh ÈOk afdq bx cuwikaf hY. AuhnF ny afpxI nYiqkqf ƒ ies sFcy ivc Zfl ilaf hY. ÈRomxI akflI dl (aMimRqsr) awj kwlH aKbfrF `c AuBrvyN rUp ivc nËr af irhf hY ikAuNik iesny afpxy afp ƒ Aus aMdfË ivc pyÈ kIqf hY, ijvyN ik lok ies ƒ vyKxf cfhuMdy hn. ies ny afpxy afp ƒ aKbfrI Ébr dy mfhOl ivc Zfilaf hY qy afpxI hoNd df iek qmfÈf bxfieaf hY, ijs qrHF ik iek aKbfrI Ébr ivc hoxf cfhIdf hY. Ébr ieh hY ik s[ ismrnjIq isMG mfn ny BfeI dljIq isMG qy AuhnF dy nËdIkI sfQIaF ƒ pfrtI ivcoN syvf mukq krn df aYlfn kIqf hY. aYlfn Aubldy lPËF nfl bfhr afieaf hY. lPËF df Aubldy hoxf aijhy aYlfn ƒ jfieË TihrfAux leI loVINdf hY. nhIN qF ieh byQvf lwgygf. ies dI koeI quk bxdI nËr nhIN afvygI. quk nf bxy qF aYlfn kr bYTf bMdf QoQf lwgdf hY. ies leI bfad vI ibafnbfËI ivc ieh Aubfl hor AuWcf ho ky af irhf hY. kurwÉq aMdfË, AuWcI afvfË qy ho hwly dy mfhOl ivc af irhf hY. ikAuNik aijhy PYsly qoN bfad ieh kihxf iek mjbUrI hY ik hux bws, hux awq ho cuwkI sI qy koeI hor cfrf rih nhIN sI igaf. bolI siQqI anusfr Zl jFdI hY, ieh kihxf sqhI ijhf lwgygf. kihxf ieh pvygf ik bolI aMdrly anuBv df bfhrlf prqfE hY. bolI aMdrlI hlcl ƒ, jo vI Auh hY, bfhr ilafAux df kMm krdI hY. ies leI mOjUdf pRsMg ivc vrqI jf rhI BfÈf iDafn df kyNdr nhIN, iesdy ipwCy cwl rhy ruJfn hn ijhnF vwl pihl dy aDfr `qy iDafn dyx dI loV hY. Ébr vwl muV ky afeIey. sR[ ismrnjIq isMG mfn ny BfeI dljIq isMG bfry PYslf ilaf hY. kuJ lok smJdy hn ik ieh mMdBfgf hY. sR[ mfn smJdy hn ik hor koeI cfrf nhIN sI. afm bMdf duKI hY. afm bMdy ƒ ieh pqf vI nhIN ik ikAuN, pr Auh bws duKI hY. Ausdf pihlF hI duKI mn hor inrfÈf vwl jf irhf hY. Auh ieh nhIN socdf ik sR[ mfn jF BfeI dljIq isMG ivcoN ikhVf glq hY qy ikhVf shI. Auh duKI hY ik Auhny iehnF afgUaF vl hor afs nfl vyiKaf qy ieh Auhƒ kuJ hor hI ivKf rhy hn. afm bMdy ƒ afgUaF dy aks Érfb hox dI icMqf hY ikAuNik ieh aks Ausny afpxy mn ivc bxfey hn, iek afs Bry supny vFg. afgUaF dy KudkuÈI vfly jƒn dI koJI ihMsf iehnF aksF ƒ vlUMDr rhI hY qy nfl hI afm bMdy dy idl ƒ ijwQy ik iehnF ƒ sjf ky rwKx dI koiÈÈ kIqI geI hY. afm bMdf boldf kuJ nhIN. ikAuNik Aus kol bol nhIN hn, isrÌ aihsfs hn. aihsfs jF AuhnF pRqI sMvydnÈIlqf df ies qrHF dI rfjnIqI ivc koeI QF nhIN. rfjnIqI ijhVI ik afm bMdy nfl KyzI jf rhI hY. Ébr iPr pfsy rih geI. afpF ikqy hor af gey. gwl koeI gYr kudrqI nhIN. cwj dI dunIaf Ébr dy mfhOl qoN pfsy hI vsdI hY. cMgy aihsfs ivc Ébr rul Kul jFdI hY qy Ébr dy mfhOl ivc cMgy aihsfs. aihsfs kImqI hn. afm bMdy dy inafixaF vrgy, inwky inwky axBol aihsfs asl iËMdgI hn. jdik ÉbrF asl iËMdgI df kUVf hn. kUVf Zoxf aOKf lwgdf hY. ies leI gwl hr vfr iqlk ky ikqy hor clI jFdI hY. pr Ébr vwl muV ky afAuxf ËrUrI hY. kUVf Zox qoN Bwijaf nhIN jf skdf hY. bMidaF vflI gwl iehI hY ik afpxf kUVf afp Zoieaf jfvy. Ébr ieh hY ik sR[ ismrnjIq isMG mfn ny ikhf ik BfeI dljIq isMG iek smwisaf hY. ikAuNik smwisaf qoN Cutkfrf pfAuxf hmyÈf ËrUrI hY, ies leI sR[ mfn ny BfeI dljIq isMG qoN pf ilaf. aijhf kridaF sR[ mfn df qrIkf TIk sI jF glq, ieh gwl bfad ivc krdy hF. pihlF BfeI dljIq isMG dI gwl kIqI jfvy ikAuNik mYN vI ieh smJdf hF ik Kfs vrgF leI BfeI dljIq isMG iek smwisaf hY pr mYN ieh iblkul nhIN smJdf ik smwisaf qoN Cutkfrf pfAuxf ËrUrI hY. mYƒ AuWqr-afDuink iPlfsPr jfhn kYipAUto dI ieh gwl jcdI hY ik mYtfiPiËks iËMdgI dIaF smwisafvF qoN bc inklx df sOKf rsqf ivKfAuNdI hY jdik ies dy Ault hrmYinAUitks iËMdgI dIaF smwisafvF ƒ AunF dy asl afpy ivc AuGfVn aqy AunF df sfhmxf krn df nF hY. sfhmxf vI nhIN AuhnF dy ivc ijAux df nF hY. smwØisaf kI hY? pMjfb hws irhf sI, nwc irhf sI, gf irhf sI. kuJ lok afey qy AuhnF ny kuJ msly CyV idwqy. pMjfb ivc iek awg lwgI. ies dI DrqI ny bhuq AujfVf vyiKaf. ieh DrqI bhuq pIV qy akih apmfn `coN lMGI. ieh rMglI DrqI lhU luhfx ho geI. ieh msly CyVn vfly lok kOx sn. hornF qoN ielfvf BfeI dljIq isMG qy AunF dy sfQI sn, ijnF ny ieh msly CyVy. ijhnF ny jUn curfsI qoN bfad lVfeI iek nvyN isry qoN ivwZI. ijhVy keI sfl afpxy sfry qfx nfl lVdy rhy. aYny Ëor nfl ik iek iek sfl iek iek dhfky vrgf ho igaf. kOx sn ieh lok? pMjfb dI DrqI ƒ muhwbq krn df dfavf krn vfly dfinÈvr aksr ieh suafl krdy hn ik kOx sn ijhnF ny hwsdy-vwsdy pMjfb ƒ kbirsqfn ivc qbdIl kr idwqf? kOx sn ijnF ny ies dI pfvn imwtI lhU nfl isMj idwqI? awj asIN ienF suaflF dy drpyÈ hoxf hY jF Èfied ienF suaflF dy sQfpq ho cuwky juafbF dI gwl krnI hY. pr gwl ieAuN kIqI jf nhIN skdI. gwl ikqoN hor ÈurU krnI pYxI hY ikAuNik gwl ijMnI iswD pwDrI bxf ky pyÈ kIqI jf rhI hY, EnI asl ivc hY nhIN. gwl pMjfb dI DrqI qy ies nfl juVI muhwbq qoN ÈurU krnI pYxI hY. ies nfl juVI muhwbq jF ies nfl joV ky pRcfrI jf rhI muhwbq dI gwl krn dI loV hY. muhwbq qy ivcfrDfrf dy anjoV `coN pYdf hoey vpfrk irÈqy qoN gwl ÈurU krn dI ËrUrq hY. kOx hn pMjfb dI muhwbq dy dfavydfr? jy ieh kimAUinst hn qF pMjfb dI DrqI AulJy, Qwky-hfry, inrfÈ hoey kimAUinstF dI jgIr nhIN. kimAUinstF ny pMjfb dy hox dy bjfey afpxy afp ƒ inQfvyN bxfAux ƒ qrjIh idwqI hY. kimAUinstF ny pMjfb dy drd nfl dÊf kmfieaf hY. AunF ny sMn sMqflI dy duwK ƒ afpxf sOdf vycx leI vriqaf hY. vfirs Èfh dy nF `qy XUrpI sYkUlrieËm df lFgf Zoieaf hY. bIbI ny vfirÈ Èfh ƒ vfjF ikvyN mfrIaF, ieh qF Èfied Auh ƒ vI nf pqf hovy, pr ijvyN Aus gwl dfN kfmryzF ny jnfËf kwiZaf, ieh sfƒ ËrUr pqf hY. isrjxf dy iKxF ivc iek byÉbrI huMdI hY. arQF qoN, Bfv qoN koeI AuhI gwl huMdI hY, ijs ƒ PV lYx df kvI ivc vI qfx nhIN huMdf. kivqf Aus gwl dy hox dy aihsfs `coN afey inwG ivc ijAuNdI hY, ivgsdI hY. ies ƒ ieAuN iswD pwDrf bxf ky pRcfrnf iek hoCf afphudrfpx hY. kvI dI pRvfngI vI ies leI kfÌI nhIN ikAuNik AuhnF iKxF `coN bfhr af ky kvI vI koeI hor hY. kimAUinstF ny aijhy hoCypx ivc koeI ksr nhIN CwzI. pMjfb dI DrqI nfl jqfieaf kbËy df aiDkfr, kimAUinstF dI vwzI bdqmIËI sI. ieQoN qwk ik Auh isMGF dy pMjfb dI DrqI nfl lgfE ƒ cuxOqIaF dyx lwgy. awj isMGF awgy ieh Èrq ho geI hY ik Auh pMjfb dI DrqI nfl muhwbq df ieËhfr kimAUinstF vFgUM krn jF iPr AunF dy ÌqivaF df sfhmxf krn leI iqafr rihx. mYN ieh kihx dI koiÈÈ kr irhf hF ik asIN pMjfb dI DrqI nfl Auh vÌf pflI hY ijs df koeI sfnI nhIN. pr asIN DrqI dy hF, DrqI dy iek tukVy dy nhIN. asIN ‘mfqf Driq mhqu` dy alfp nfl afpxI svyr df afrMB krdy hF. asIN afÉrI dm qwk pMjfb dI DrqI dy ho ky vI ies dy moh qoN pfr hF. sfzy leI pfANuNtf sfihb, ptnf sfihb qy hËUr sfihb sdf hI DUh pfAux vfly asQfn rhy hn. bgdfd qy mwky mdIny dIaF DrqIaF qy hoeIaF bfbf jI dIaF pYVF sfzy mwQy ƒ hrdm loa ivKfAuNdIaF rihMdIaF hn. jd kdy vI sfƒ AuhnF QfvF dy dIdfr hoxgy sfzf mwQf ieAuN Zih

pvygf ik ijvyN kdy nhIN. DrqI Drmsfl hY, siBafcfrk jF nslI pCfx mnuwK dI hsqI nfl koJf mËfk hY. ieh iKlvfV hY iensfn nfl qy apmfn hY Ausdy hox df. DrqI pfvn hY, pMjfb sfzf afpxf hY pr bMdy dI jV ikqy hor lwgI hY. bMdf DrqI df jfieaf ho ky vI ies dy moh dy bMDnF qoN pfr hY. kimAUinst qF ieh nhIN jfxdy pr pMjfb dIaF mfvF, BYxF, DIaF ijhVIaF sdIaF qoN ieh gfAuNdIaF af rhIaF hn ik ‘jnm gurF df ptny sfihb df, jfxdIaF hn ik DrqI AuhI pfvn hY ijhVI invfjI geI. ijhVI gurU ny invfj idwqI AuhI sfzI hY. isMGF ny DrqI ƒ invfjx vfly iKxF nfl apxwq pflI qy Aus nfl bMd-bMd ktf ky inBy. kimAUinst ieh smJ nhIN sky. Auh sdf ies qoN ivwQ qy ijAuNdy rhy. Auh bhuq bury Ps gey. DrqI, Drm, siBafcfr jF ivcfrDfrf afidk bfry kimAUinstF dy nËrIey dI pVcol dI gwl qF Cwzo, kimAUinstF ny afp vI ienF gwlF bfry afpxIaF DfrnfvF dI pVcol nhIN kIqI. ijs ƒ sMvfd kihMdy hn Auh ipClI zyZ sdI dy ies kiQq afDuink dOr ivc kdy ÈurU hI nhIN hoieaf. kimAUinstF ny iek afpf DfpI ivc hI mfrksvfd qy smfjvfd dy nF qy gfh pfeI rwiKaf. BfjVF hI pfeI rwKIaF. kdy cYn dy do pl hfsl hI nhIN kr sky jdoN Auh soc skx ik asl ivc cwl kI irhf hY. XUrp, rUs, jF cIn ivc kI cwl irhf hY qy pMjfb dI DrqI `qy kI ho irhf hY. pyqlI smJ `coN inklI

hoCI nfarybfËI nfl pMjfb dI DrqI dy AujfVy df muwZ asl ivc bMinaf hI kimAUinstF ny. siQqI df ivaMg ieh sI ik mnuwKI brfbrI dy isDFq dy dfavydfr ihMdU rfÈtrvfdI rfj dy hwQ Toky bx ky rih gey. pMjfb ivc amn dIaF duhfeIaF dyx vfly kimAUinstF ny kdy ieh smiJaf hI nhIN ik XUrp dy sYkUlr kOmI rfj dI qrË `qy ihMdU rfÈtr df Ausfiraf jfxf asl ivc smwisaf hY. amn, dosqI qy muhwbq dy nF qy afpxI Kwp ƒ vfjb TihrfAux vfly ieh vyKx jogf TrMmf hI hfsl nhIN kr sky ik aYnlfeItnmYNt PlsÌy nfl juVI mYtfiPiËks qy ies ivcoN inkilaf sfmrfjvfdI ibrqFq dunIaf qy iks iksm dIaF qbdIlIaF ilaf irhf hY. ies ƒ idwqf igaf mfrksvfdI juafb asl ivc kI sI? ies sB kuJ ƒ XUrp dy rUuhfnI sMkt vjoN ikvyN vyKxf hY. eIsfeIaq dy nF qy gorI nsl ƒ ËmIn muhweIaf krvfAux vfly hygl ƒ iek XhUdI kfrl mfrks vwloN idwqf igaf juafb asl ivc kI hY? mfrks hygl dy Gyry qoN ikMnf ku bfhr hY? iek XhUdI Prfiez qy iek gorf eIsfeI kfrl XuMg asl ivc kI kr rhy hn . dYrIdf df inqÈy, hfeIizgr qy mYtfiPiËks dI pUrI pRMprf nfl sMvfd asl ivc kI hY ? ieh kuJ svfl hn jo mYN jfx buwJ ky iswDV qy KrHvy qrIky nfl pyÈ kr irhf hF. pr mYN ienF dy jvfb dyx dI gusqfKI hrigË nhIN kr irhf. mYN qF ieh kih irhf hF ik pMjfb dy kimAUinst kdy ienF svflF dy drpyÈ nhIN hoey. AuhnF ny cwj nfl mfrksvfd vI nhIN smiJaf. AunF ny pMjfb dI DrqI qy bhuq KrUd pfieaf. AunF dI kivqf pMjfb dy gIqF ƒ Kf geI qy AunF dI glp ny pMjfb dy irÈiqaF df Gfx kr idwqf. AunF dy lyKF ny Auh Kwp pfeI ik iksy bMdy leI socx ivcfrn dy do pl hfsl krny muhfl ho gey. ieh kimAUinst jd ieh duhfeI pfAuNdy hn ik rMglf pMjfb kuJ kwtVvfdIaF ny AujfV ky rwK idwqf qF ieh nhIN smJdy ik ienF vwloN amn kfiem rwKx leI idwqI duhfeI df arQ hY ik jo hY so TIk hY. Bfrq dI iek kOmI rfj qOr qy hoeI kfiemI iek kudrqI vrqfrf hY qy ies df bdl ies dy afriQk qy isafsI ZFcy dI qbdIlI hI hY. aijhf kihMidaF Auh kOmI rfj qy iesdy mfrksvfdI bdl dohF dI aslIaq nhIN smJdy. pMjfb dy kimAUinstF ƒ ieh jfnx dI loV hY ik Kwby pwKI qy swjy pwKI ihgylIan ieko Gyry ivc ikvyN GuMm rhy hn. iek pfsy jfrj buÈ vrgf bMdf eIsfeIaq df dfavydfr bx ky awgy af irhf hY qy amrIkn jnqf Auhdy ies dfavy qy mohr lf rhI hY, dUjy pfsy PUko dI Dfrf nfl sbMiDq jYrmI kwrYt qy ircrz ikMg vrgy ivdvfn amrIkn pUMjIvfd bfry sÉq alocnfqmk sur apxfAuFidaF,mfrksvfdI ibrqFq dy afsry nfl eIsfeIaq dI ibhqr pRIBfÈf dyx dI koiÈÈ krdy hn. kihx qoN Bfv gwl kuJ hor hY qy pMjfb dy kimAUinst Auhƒ hor hI smJ rhy hn. AunF dI mfrksvfd bfry smJ bhuq iswDV ijhIaF DfrnfvF `qy afDfirq hY. ies leI AunF vwloN kOmI rfj dI pRIBfÈf qy ies dy bdl bfry Dfrn kIqI phuMc ƒ pRmfixk mMnx df koeI Tos afDfr nhIN hY. kihx ƒ qF jIa krdf hY ik AuWqr afDuink ibrqFq df anuBv aijhI siQqI ivc mwddgfr sfbq ho skdf hY pr pMjfb dy kimAUinstF ƒ qF afDuinkqfvfdI PlsPy df hI pqf nhIN, AuWqr-afDuinkvfd ieh kI pVngy. ies leI Kfilsqfn dI lihr dy sbMD ivc amn kfƒn dy nF `qy pMjfb dy kfmryzF vwloN mcfey rfm-rOly ivc nf qF DrqI nfl koeI gUVHI muhwbq nËr afAuNdI hY nf hI siQqI dI shI smJ. ienHF ƒ afpxI siQqI df vI shI shI jfieËf nhIN ik iksy msly ivc ienHF dI jfieË phuMc kI bxdI hY. iswKF dI afËfdI dI lVfeI ƒ mihË ies krky nkfrnf ik vsdf rsdf rMglf pMjfb AujV igaf, kimAUinstF dy anuBv ƒ sfry vrqfry qoN alihdgI ivc cldf ivKfAuNdf hY. jy hux AuhnF dy suafl vwl vfps afeIey ik kOx sn ieh lok ijhnF ny hwsdy pMjfb dI pfvn imwtI ƒ lhu nfl isMj idwqf? qF mYN kihxf cfhFgf ik Auh lok sn ijhnF ny pMjfb dy hfisaF dI bjfey iesdy hMJUaF dI pCfx kIqI. ijhnF ny ies DrqI `qy vwsdy iswKF dy drd ƒ mukMml sMjIdgI nfl smrpx idwqf. ijnF ny hfisaF BrI lMmI iËMdgI dy mukfbly awQrU dI loa ivc ibqfey do plF ƒ jIvn df rOÈn mukfm jfixaf qy ies qoN afpxf afp kurbfn kr gey. ijnF ny ieh aihsfs kIqf ik ihMdusqfn df dmnkfrI ZFcf iswKF ƒ AunF dy afpxy qrIky nfl ijAux dI QF nhIN sI dy irhf. ik iswKF dI iËMdgI dy arQ bdly jf rhy sn. ik AunF dy jIvn nfl iKlvfV krn dy sMivDfnk afDfr kfiem kr ley gey sn. ijnF ƒ pMjfb ijAuNdf hI mrdf nËr afieaf AunF ny ijAux dy mukfbly mrn ƒ qrjIh idwqI, AunF ny mOq ƒ ies aihsfs nfl gly lfieaf ik DrqI dI imwtI bhuq pfvn hY pr ies qoN kurbfn hox leI iensfn dy lhU qoN pivwqr kuJ hor lwBxf Ërf aOKf hY. ieh sn Auh lok ijnF ny ihMdusqfn ivc sQfpq hoey iËMdgI dy rfh ƒ ainaFkfrI jfx ky cuxOqI idwqI. rfh ijhVf ik afpxy XUrpIn qy purfqn ihMdusqfnI dohF pwKF qoN ainaFkfrI buinafdF ivcoN pYdf hoieaf sI. ieh sn Auh lok ijhVy DrqI dy tukVy leI qF nhIN pr DrqI dy ies ihwsy qy afpxI qrË dI iËMdgI ijAux leI lVy. ibnF Èwk pMjfb dI DrqI `qy bhuq KUn zuilaf. iek dmnkfrI rfj, ijs dIaf nIhF bsqIvfdI hfkmF ny sfzI ihwk ivc gwzIaF, dI hoNd ƒ cuxOqI dyx qy Aus dy hfkmF ny KUn Krfby df rfh aKiqafr kr ilaf. iehdy leI doÈI ies jbr dy iKlfÌ lV-mrn vfly isMG hn jF ies rfj dI puÈqpnfhI krn vfly kimAUinst? ieh TIk hY ik iswKF dy iek ihwsy ny afpxy afp ƒ ies lVfeI qoN alihdgI qy rwiKaf. ies ivc Èwk nhIN ik ienF lokF leI ieh lVfeI qy ies ivc ihwsf lYx vfly iek smwisaf sI. pr suafl qF ieh hY ik ienF lokF dI cuwp qy alihdgI bfry asIN kI smJ bxfAuxI hY. ies sbMD ivc myrI smJ ieh hY ik aijhI phuMc BfrqI sMivDfnk ZFcy ƒ iek vfjb qy siQr vrqfry vjoN mfnqf dyx vjoN hoeI jo ik ies ZFcy leI kMm krdy lokF vwloN afAuxI kudrqI hY. jo ik ies vrqfry ƒ cuxOqI dyx vfly iksy sMjIdf dfrÈink ibrqFq dI ÊYr hfËrI ivc suBfivk ho inwbVdI hY. BfrqI sMivDfnk ZFcf bsqIvfdI hfkm aMgryË dI jIvn idRÈtI dy PYlfa ivcoN inkilaf vrqfrf hY. XUrpIn bsqIvfdI afpxI jIvn qrË df bRihmMzIkrn kr lYx ivc sPl hoey hn. iswty vjoN AunF dIaF smwisafvF KfhmKfh hI sfrI dunIaf dIaF smwisafvF bx geIaF qy AunF vwloN suJfieaf hr hwl sfrI dunIaF leI ieko iek hwl ho ky rih igaf. jfrj buÈ vwloN sfrI dunIaF dy Ault ivwZI lVfeI asl ivc ieho hY ik myry ihsfb nfl ijAuN, nhIN qF mr. iswKF dI afËfdI dI lVfeI ƒ smwØisaf smJx vfly sQfpq isstm ivc jIvn bqIq krn ƒ qrjIh dyx vfly jF bws iesdy afdI ho cuwky lok hn. aijhy lokF leI BfeI dljIq isMG qy Aus dy nfl ho ky jMg dy mYdfn ivc lVn vfly bMdy smwisaf hn ikAuNik lVfeI `coN inklx vflI sfrQk qbdIlI qF Èfied ijwq qoN bfad hI sfhmxy afAuNdI hY pr qbfhI qF lVfeI df pihlf qy iswDf nqIjf hY. rUhfnI anuBv qoN ivwQ qy ivcr rhy smfj leI lVfeI iek smwisaf hY, hor kuJ nhIN. awj ijhy dOrF ivc, jdoN sMsfr df vpfrIkrn krn vfly ibrqFq mnuwKI mn ƒ Èkl idMdy hn, aijhI smJ iËafdf PYldI hY. hor qF hor ismrnjIq isMG mfn vrgy bMdy vI ies jhfË `qy af cVy hn. ismrnjIq isMG mfn ny ikhf ik BfeI dljIq isMG AunF leI iek smwisaf sI qy Aus leI ieh smwisaf qoN Cutkfrf pfAuxf ËrUrI sI. smwisaf dI ivafiKaf kridaF Aus ny afiKaf ik BfeI dljIq isMG ny isrsy vfly zyry dy muKI nfl ikrpfn nfl iswJx dI gwl kIqI jdik AunF dI pfrtI aijhIaF nIqIaF ivc ivÈvfs nhIN rwKdI. sRI mfn ny ikhf ik ies vkq isrsy vflf kfƒn df mujirm hY, qy iswKF ƒ cfhIdf hY ik Aus ƒ mujirm dy qOr `qy kfƒnI sËf idvfAux nf ik Aus iKlfÌ koeI ihMsk kfrvfeI kridaF Kud mujirm bxn. pfrtI dI aijhI nIqI ƒ sR: mfn ny 1920 vfly ÈRomxI akflI dl qy Aus vwloN lVI gurduafrf suDfr lihr nfl joiVaf qy ikhf ik ÈFqmeI sMGrÈ hI akflI dl df rfh hY. ismrnjIq isMG mfn vwloN ies iksm df ibafn jfrI kIqf jfxf kfÌI idlcspI vflI gwl hY. ieh ibafn sMjIdgI nfl ivcfry jfx dI mMg krdf hY. gwl ÈRomxI akflI dl dI ivrfsq vfly nukqy qoN ÈurU krIey qF pihlI gwl ieh hY ik ÈRomxI akflI dl asl ivc kI hY? ieh ikvyN qy ikwQoN pYdf hoieaf? ies dIaF ipCly awsI nwby viraF dIaF nIqIaF qy pRfpqIaF kI hn? ÈRomxI akflI dl aMgryËF dI iswKF pRqI phuMc dy jvfb ivc iswKF vwloN cuwky kdmF dI lVI df hI iek ihwsf sI. ies leI ies ƒ Aus dOr dy vzyry pRsMg ivc rwK ky ivcfr krnI ibhqr hovygI. 1849 ivc iswKF dy rfj qy kbËy qoN bfad aMgryËF ny iswKF dI iËMdgI dy arQ bdlx dIaF koiÈÈF  kIqIaF. AunF ny skUl Koly qy iswKF dIaF nvIaF pIVIaF afpxy ihsfb nfl iqafr kIqIaF. AunF ƒ afpxI POj jF afpxy rfj ivc kMm krn dy Xog bxfieaf. iek nsl iqafr kIqI jo ismrnjIq isMG mfn vrgy bMidaF rfhIN awj qwk iswKF ivc qurI afAuNdI hY. ies qoN ibnF aMgryËF ny AunHF nfl sihXog krn vfly iswKF ƒ vwzIaF jgIrF vI bKÈIaF. ienHF jgIrdfrF dy puwq hI aMgryËF dy pbilk skUlF ivc pVHn leI qy iPr POj jF pRbMDkI ahuidaF `qy ‘syvf’ krn leI cuxy jFdy sn. ies ksvwtI qy sR: mfn ikMny ku Kry Auqrdy hn ies bfry Auh vDyry cfnxf pf skdy hn ikAuNik mYƒ iehdy bfry jfxkfrI nhIN ik AunF dy Kfndfn kol vwzIaF jfgIrF aMgryË dy rfj qoN pihlF dIaF cwlIaF af rhIaF sn jF aMgryËI hkUmq ny AunHF ƒ bKÈIaF. pr mYƒ ieh ËrUr pqf hY ik ismrnjIq isMG mfn aMgryËF dy bxfey Aus skUl dy pVy hoey hn, ijs ƒ ik pRcwilq BfÈf ivc awj qwk pbilk skUl ikhf jFdf hY. pbilk skUl df arQ hY lokF dy pYsy nfl cwlx vflf skUl, arQfq srkfrI skUl. Auh skUl hux pbilk dI bjfey pRfeIvyt skUl bx gey hn, pr idlcspI vflI gwl hY ik aMgryËF dy rfj dOrfn srkfrI pYsy nfl clfey jFdy ienF pbilk skUlF dI qrË `qy awj ihMdusqfn ivc hr aMgryËI mfiDam skUl dy nF ivc pbilk Èbd GusyV idwqf jFdf hY jdoN ik asl ivc ieh pRfeIvyt skUl hn. sR: mfn aijhy hI iek skUl dy pVHy hoey hn. ijhVf suBfa qy cirwqr aMgryËF vwloN bsqIaF qy rfj pRbMD clfAux vfly ienF ivakqIaF ivc pYdf kIqf jFdf sI, s[mfn Aus suBfa dy DfrnI hn. ies suBfa anusfr bMdf afpxy afp ƒ hukm clfAux vfly AuWc vrg nfl sbMiDq smJdf hY. bMdy dI sLÉsIaq ies qrË `qy GVI jFdI hY ik afm lok Aus leI reIaq bxf ky pyÈ kIqy jFdy hn, ijnHF qy Éfs ielIt vrg ny juwqI nfl rfj krnf hY. aijhy cirwqr dI jVH pMjfb dI DrqI `qy nhIN lwgI. ieh iswKI dy nyVy qyVy vI nhIN. KudI df jo sMklp aijhy cirwqr dy inrmfx ipwCy kMm krdf hY Aus ivc hAUmYN dI pRDfnqf hY. aijhy cirwqr dy DfrnI ivakqI leI afm lok sMgq jF gurU rUp hox df ruqbf nhIN rwKdy, sgoN iek iewjV vrgI BIV hn, ijs ƒ zMzy nfl hwkxf mfn vrgy ielIt vrg df lokF dy aiDkfr hY. ieh qF hoeI aMgryËF vwloN rfj krn leI iqafr kIqI sQfnk kirMidaF dI nsl qy iek motI ijhI Jfq. pr myry iKafl ivc ieh mslf hor sMjIdgI nfl ivcfry jfx dI mMg krdf hY. awj jo vfpr irhf hY Aus ƒ aMgryË dy rfj qoN bfad afeIaF qbdIlIaF dy pRsMg ivc vyKx qoN bgYr smJxf muÈikl hY. aMgryË dy afAux nfl anuvfd dy dOr dy sLurUafq hoeI. siBafcfr, smfijk, rfjnIiqk qy Dfrimk anuvfd, ijs qihq sfzI ijLMdgI dy hr pihlU dy arQ bdlx dIaF koisLsLF hoeIaF, jo ik vwzI hwd qwk kfmXfb rhIaF. hoieaf ieh ik aMgryjL jd afey qF Auh ijLMdgI dI iewk smJ lY ky afey. kudrqI hY ik ieh smJ AuhnF dy sPr dy Auqfr cVHfvF coN inwklI sI qy ies ivc Aus iksm dy gux-aOgux sn. aMgryjL ny ieh dfavf jqfieaf ik ijLMdgI pRqI Dfrn kIqIaF afDuink ivafiKaf pRxflIaF hI asl ivafiKaf df rfh sn. BfvyN ik aMgryjLF dI ijLMdgI pRqI phuMc nUM bfkIaF dy nfl iswKF vloN mfnqf dyx dI asl vjHf qF iehI sI ik AuhnF ny aMgryjLF dI swqf ivc rihxf svIkfr kIqf, pr ies dI iek aglI vjHf ieh vI khI jf skdI hY ik iswK ivcfrvfn afDuinkqfvfdI PlsPy nfl iswDy sMvfd ivc nhIN afey. AunF ny pfdrIaF vwloN jF Éfs krky arnYst trMp vwloN kIqI afDuinkqfvfdI phuMc dI vrqoN ƒ hI afpxf juafb idwqf. ies leI XUrpI ivdvfnF dy jF eIsfeI pfdrIaF dy iswKI pRqI dfaivaF dy juafb ies qrF nhIN afey ik AunF vwloN vrqy jFdy Koj dy imafrF ƒ cuxOqI idwqI jfvy ik AunF ƒ ieh dwisaf jfvy ik AunF dy KVy kIqy afDuinkqfvfdI imafr afÉrI nhIN hn. ik iswKI dy aiDaYn dy qrIky qy ies pRqI phuMc afidk iswK Kud pyÈ krngy. sgoN ies dy Ault XUrp dy afDuinkqfvfdI imafrF ƒ afKrI qy pRmfixk mMnidaF hoieaF AunF dy afDfr `qy iswKI ƒ Drm qy pYmfinaF qy pUrf Auqrdf ivKfieaf igaf. iswKI pRqI aijhI phuMc iek qrIky nfl gurU qoN muwK moVn vflI sI. pMQ dI cVdI klf dy dOr ivc iswKF df gurU jF akfl purK qoN bgYr hor koeI mflk nhIN sI. pMQ iksy hor awgy jvfbdyh nhIN sI. pr isMG sBf dy dOr ivc aMgryË dI iek dUjy mflk vjoN mOjUdgI awKoN proKy krnI aOKI hY. iswK suDfrk nvyN mflk aMgryË awgy jvfbdyh sn. aMgryËI rfj ƒ iswK rfj qy iek vkqI kbËf jfx ky ies dy iKlfÌ lV mrn dI bjfey ihMdusqfnIaF vFgUM aMgryjLI rfj nUM iek pwkI aslIaq mMn ky ies dy aMdr hI koeI snmfnXog QF hfsl krn dI afs nfl srgrmIaF sLurU hoeIaF. sLRomxI akflI dl qy sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI Auh sMsQfvF hn jo ies ivcfr-pRvfh ivcoNN pYdf hoeIaF. 1925 ivc sRLomxI akflI dl dI vrikMg kmytI ny mqf pfs kIqf ik Auh bwbr akflIaF vloN Dfrn kIqy hiQafrbMd lVfeI dy rfh ƒ mfnqf nhIN idMdy qy akflI dl dI lVfeI pUrI qrF ÈFqmeI qy jmhUrI hovygI. 1978 ivc sMq jrnYl isMG iBMzrFvfilaF vwloN afrMBy sMGrsL qoN bfad bfdl-tOhVy vrgy akflIaF ny AuhI phuMc apxfeI. awj ismrnjIq isMG mfn BfeI dljIq isMG ibwtU nfl iesy muwdy `qy klyÈ KVf krI bYTf hY. so mslf iek bMdy df nhIN. mslf iek phuMc df hY. ies kiQq ÈFqmeI qy jmhUrI nIqI df ismrnjIq isMG mfn, arUV isMG jF ienF dy iksy hor vzyry ƒ ielhfm nhIN hoieaf. ieh phuMc aMgryËF ny afpxI loV leI sQfpq kIqI. aMgryË dIaF DfVvI POjF ny sfzy mulk qy ihMdUaF dI hmfieq nl kbËf kIqf. ies kbËy ƒ sQfpq rfj ivc qbdIl krn ivc kfmXfbI hfsl kIqI. hux aMgryË dI ieh loV sI ik rfj

plty dI iksy vI koiÈÈ ƒ sÉqI nfl dbfa kyy iswK kOm ƒ ies rfh qoiraf jfvy ik Auh aMgryËF koloN kuJ ku aiDkfr lY ky ivr jfx. akflI dl df ÈFqmeI qy jmhUrI sMGrÈ aMgryËI rfj ƒ pwikaF mfnqf dyx df iek hor qrIkf sI. ies df arQ sI ik aMgryË sfzf sQfeI hfkm hY jo lYxf hY Aus qoN mMg ky lvo. jdik bwbr akflI ieh smJdy sn ik aMgryË sfzI DrqI qy bihx df Zykf nhIN lwgdf. ies leI ieh ƒ bfhr kwZx leI lV mro. ÈRomxI akflI dl nF df ZFcf iswKI dI iek ivafiKaf ivcoN inkilaf hY. isMG sBf vwloN kIqI iswKI dI ieh ivafiKaf aMgryËF dI smJ sfhmxy gozy tykx vflI ivafiKaf hY. ieh ivafiKaf AunHF lokF dI hY, ijhVy afpxy afp ƒ aMgryË vwloN Dfrn kIqy afDuink PlsÌy dy sfhmxy hIxy smJdy sn qy kihx dI koiÈÈ kr rhy sn ik nhIN nhIN aMgryË ƒ qF BulyKf lwgf hY, sfzf Drm qF afDuink imafrF qy pUrf Auqrn vflf asl Drm hY. jdik bwbr akflI Drm dI iek hor ivafiKaf ivcoN pYdf hoey. ieh ivafiKaf pyÈ krn vfly sn BfeI vIr isMG, BfeI rxDIr isMG (aKMz kIrqnI jQf) qy poR[ pUrn isMG. ies ivafiKaf ivcoN cwldI Dfrf ÈRomxI akflI dl leI sdf hI smwisaf rhI hY ikAuNik ÈRomxI akflI dl sQfpqI dy aMdr rih ky iksy hwd qwk sMGrÈ krn vflI iDr hY. aijhI iDr df iswKF dI muwK Dfrf bxy rihxf AudoN aMgryË dI loV sI, awj BfrqI hkUmq dI hY. ismrnjIq isMG mfn awj ies Dfrf dy aYny ku vwzy KYr Kfh bx gey ik ies muwdy `qy af ky Auh BfeI dljIq isMG qy AunF dy sfQIaF ƒ pfrtI ivcoN kwZx dI hwd qwk cly gey. afpxI ies pujIÈn ƒ spwÈt kridaF AunF vwloN vrqIaF dlIlF qy lPË Auho hn, jo pMjfb dy kimAUinst ies pRsMg ivc vrqy rhy hn. gwl vyKx vflI hY. kFgrs, BfrqI jnqf pfrtI, pMjfb dy rvfieqI akflI, kimAUinst qy hux ismrnjIq isMG mfn BfrqI ZFcy dIaF hwdF dy aMdr rih ky socx vflf hr ivakqI jF iDr aMq ƒ Ausy bohV hyT af KVdy hn. ieQy ieh iËkr krnf kuQF nhIN hovygf ik sR[ ismrnjIq isMG mfn iek qoN vwD vfr ieh spwÈt kr cuwky hn ik AunF df inÈfnf iswKF leI aËfd pRBUswqf sMpMn mulk Kfilsqfn dI jmhUrI qrky nfl pRfpqI hY. ieh qF mMn ilaf ik sR[ mfn ies inÈfny pRqI vcnbwD hn pr suafl qF ieh hY ik aijhy inÈfny dI pRfpqI leI iks iksm dI srgrmI dI loV hY? kI ieh sMBv vI hY ik Bfrq vrgI jfbr hkUmq dy iKlfÌ aijhf sMGrÈ mihË jmhUrI qrIky nfl liVaf jf skdfhY? pr ies siQqI ivc ieh suafl Ërf tfilaf jf skdf hY. ieQy suafl ieh pYdf huMdf hY ik sR[ mfn ijs iksm dy inÈfny `qy KVy hox df dfavf krdy hn, Aus leI AunF dI awj qwk dI Tos kfrguËfrI kI hY? 1989 ivc Auh BfrI bhumq nfl ijwq gey. iPr kI? AuhnF ƒ jyl ivc bYiTaF ijqf dyxf pMjfb dy lokF dI juJfrU lihr pRqI hF-pwKI soc df pRqIk sI. pr Aus qoN bfad sR[ mfn dI kfrguËfrI ieh hY ik Auh afpxI pfrtI dI Auh pujIsn vI brkrfr nhIN rwK sky. ieQoN qwk ik pMjfb dI dUjI iDr vI nhIN bx sky. pMjfb dy nOjvfnF ƒ sMgiTq nhIN kr sky. iswK buwDIjIvIaF nfl koeI cMgf rfbqf kfiem nhIN kr sky. kOmFqrI pwDr `qy iksy vI mMc `qy koeI lfbI nhIN KVI kr sky, jo ik iswKF dI afËfdI dy sMGrÈ df dm Br sky. kuJ Tos nf kIqy bÊYr afËfd pRBUswqf sMpMn mulk dy inÈfny `qy KVy rihx df dfavf krnf qF koeI aOKf nhIN. isrÌ KVy rihxf hI qF koeI pRfpqI nhIN. afgU KVf hY qF lok kI krn? Aus dy mUMh vwl vyKdy rihx? kihx qoN Bfv ieh smJy jfx dI loV hY ik koeI KVf rhy jF nf, koeI kfƒnI pwKoN spwÈt BfÈf ivc afËfd pBUswqf mulk dI pRfpqI dI gwl kry jF nf, BfrqI jmhUrI ZFcy dIaF hwdF dy aMdr rihMidaF aijhy inÈfny leI kMm krn dI sMBfvnf nhIN hY. sR mfn dy smJx vflI gwl ieh hY ik BfrqI jmhUrI ZFcf afpxy afp ivc koeI hsqI nhIN rwKdf. ieh ZFcf XUrpI kOmI rfjF df jLrf ku vwKrf rUp hY. ies ZFcy qihq sfhmxy afieaf BfrqI rfsLtrvfd df rUp koeI mOilk hsqI nhIN rwKdf. ihMdUaF ny XUrpI rfsLtrvfd dI Kyz ivc afpxf sB kuJ guaf ky iek mulk hfsl kIqf hY. jy koeI ieh smJy ik AuhnF kol iek mulk dy mukfbly guafAux leI bhuqf kuwJ nhIN sI, qF ieh vwKrI gwl hY. iesy qrjL qy iswK kOmvfd dI sMrcnf krn dy afhr ivc iswKF ny bhuq kuJ guaf vI ilaf qy mulk vrgI koeI pRfpqI vI nhIN kIqI. aijhI siQqI ivc myrI smJ ieh hY ik aijhI qrjL dy rfsLtrvfd ivcoN iswKF nUM pRBUswqf sMpMn mulk vrgI koeI pRfpqI ho vI nhIN skdI. ies dy Ault Dfrimk qOr qy AuhnF nUM hor vwzy sMkt dy drpysL jLrUr hoxf pvygf. aijhy ruJfn iswKF dy mulk dy pYdf hox qoN pihlF hI Aus ivc gMBIr ivgfV pYdf kr dyxgy. iswKI nUM guaf ky afjLfd mulk hfsl krn df ieh mnsLf pUrf huMdf vI njLr nhIN af irhf, pr jy aijhf ho vI jfvy qF iswK afpxI qbfhI dy pwky bIj bIj rhy hoxgy. myry leI qF aijhy Kfilsqfn df koeI arQ hI nhIN. jy sfzy ivc ijMLdgI nUM koeI sfbq kdmI ivKfAux df qfx nhIN qF bymqlb hwdF KVHIaF krn dI koeI quk nhIN bxdI. ies leI sR mfn nUM ieh smJx dI loV hY ik Auh bsqIvfdI ibrqFq dI pYdfiesL hn qy iesy ivc hI pl ky vwzy hoey hn. AuhnF dI pMQ pRqI iemfndfrI qy ikMqU kIqy bgYr ieh smiJaf jf skdf hY ik Auh iswKF dy kfj dy BulyKy ivc bsqIvfdIaF dI Kyz Kyz rhy hn. AuhnF dI pRBUswqf sMpMn mulk leI jmhUrI lVfeI awj qwk iek nfary qoN agFh nhIN geI qy awgy nUM aijhI koeI sMBfvnf njLr nhIN afAuNdI. dfavf Auh iswKF dy afjLfd pRBUswqf sMpMn rfj leI sMGrsL krn df krdy hn, pr amlI rUp ivc Auh iswKF nUM BfrqI jmhUrIaq dI muwK Dfrf ivc ilaf rhy hn. dUjy sLbdF ivc Aumr Br leI iswKF nUM bRfhmxvfd dy Gisafry bxy rihx dy rfh qor rhy hn. ies jmhUrI ksrq nfl kudrqI qOr qy juVy hoey lflc, cODr dI BuwK qy eIrKfvF suBfivk sRL mfn dy suBfa ivcoN pRgt ho rhIaF hn. aijhy suBfa ivcoN ijs iksm dy ivvhfr dI afs kIqI jf skdI hY, s[ mfn kuwJ vI Aus qoN vwKrf nhIN kr rhy. ijs soc pRbMD dI Auh pYdfiesL hn, Aus ivcoN ies nfloN vwKrf kuwJ pYdf ho nhIN skdf. ies bfry ikhf jf skdf hY ik ieh s[ mfn nfloN vIhvIN sdI dy iswK bOiDk hlikaF df duKFq vDyry hY, pr ijMLmyvfr ahuidaF qy bYTy ivakqIaF nUM AuhnF dIaF iksy imafr qy vI pUrIaF nf Auqrn vflIaF kfrvfeIaF leI ies afDfr qy brI nhIN kIqf jf skdf. jy afgUaF ny iswKF aMdr PYly iehnF purfxy rogF dI jVH PVHn leI koeI sMjIdf Auprflf nhIN kIqf qF ies df dosL rUs jF amrIkf dIaF KuPIaF eyjMsIaF dy isr qF nhIN miVHaf jf skdf. iswKF dI afpxI vI koeI ijLMmyvfrI bxdI hY. aKLIr ivc iehI kihxf cfhFgF ik aijhy ruJfn s[ mfn vrgy afgUaF nfloN kOm leI ijLafdf socx dI loV pYdf krdy hn. kOm ny ieh socxf hY ik awj dI siQqI ivcoN inklx leI jF iswK rfjnIqI nUM nvIaF lIhF qy qorn leI gwl ikwQoN sLurU krn dI loV hY. kI juJfrU lihr ies df koeI cMgf bdl bxky sfhmxy afeI jF nhIN? ieh iek buinafdI suafl hY, jo mOjUdf siQqI dy pRsMg ivc bVI aihmIaq rwKdf hY. ies suafl dy drpysL hoieaF BfeI dljIq isMG qy s[ mfn dIaF pRfpqIaF jF asPlqfvF df lyKf joKf kIqf jf skdf hY. asIN afAuNdy idnF ivc ies suafl qy ivcfr krn dI koisLsL krFgy qy iswKF jF pMjfb nfl sMbMDq smUh iDrF dy ivcfrF dI AuzIk krFgy.

 

************************

 

 

iswDf kIrqn pRsfrn

vIzIAu

afprysLn nIlf qfrf

sMq jrnYl isMG jI

sLRI hrmMidr sfihb qy hmlf (1984)

BfeI qyijMdr isMG jI

kfkfr, dsqfr qy rihq

   

afzIAu inqnym

jpu jI sfihb

jfpu sfihb

qvY pRsfid svwXf

copeI sfihb

afnMd sfihb

rihrfsu sfihb

kIrqn soihlf

suKmnI sfihb

ismrn

sMq jrnYl isMG jI