akflI dl aMimRqsr dy do pRmuwK afgUaF ivckfr pYdf hoey vKryvyN, iesdy kfrnF aqy hwl bfry iswK Èhfdq ibAUro vwloN iswK sMGrÈ nfl sMbMD rwKx vflIaF vwK-vwK ÈKsIaqF nfl gwlbfq kIqI geI, jo sMKyp ivc iewQy Cfp rhy hF

 

zf[ gurdrÈn isMG iZwloN

svfl: jo kuJ akflI dl aMimRqsr ivc vfpr irhf hY qusIN ies ƒ ikvyN vyKdy ho?

jvfb: mYN bhuqIaF ÉbrF qF pVHIaF nhIN, mYN aMgryËI dIaF aÉbfrF pVHdf hF AunHF ivc iËafdf kuJ nhIN afieaf.ies krky mYƒ bhuqf pqf nhIN ik ienHF ny iek dUjy bfry kI ikhf. ijMnI gwl mYN smJdf hF Auh ieh hY ik mfn sfihb df pihlF qoN hI suBfa hY ik Auh iksy ƒ afpxy brfbr vyKxf nhIN cfhuMdy. ijhVf koeI (brfbr huMdf) lgdY, Auhƒ kwZ idMdy af. asl ivc AunHF ny pfrtI df koeI ZFcf bxfieaf eI nhIN. ZFcf afpF Ausy ƒ kihny aF ijQy koeI (qfkq dI vMz) hovy aqy PYsly rfey nfl hox. ienHF (mfn sfihb) ny sfrI pfrtI afpxy muMzy dI JolI pf idwqI af. ienHF ivc aqy bfdl sfihb ivc kI Prk hoieaf. sfrf kuJ Ausy qrHF hI krI jf rhy ny.

svfl: iswK sMGrÈ nfl juVI hoeI isafsq iknfry qy ikAuN af geI hY?

jvfb: ieh koeI sMGrÈ dI ivrfsq nhIN hY. sB kuJ Kqm ho cuwikaf hY. ieh qF muwl vwtx dIaF gwlF ny. nf ienHF kol nf AunHF kol, ikMnI ku ivrfsq hY, afpF jfxdy eIN aF? ijvyN hux kFgrs kihMdI hY ik sfzI pfrtI aËfdI GulftIaF dI soc dI vfrs hY, AuhI hfl ienHF df hY.

svfl: ies msly df kI hwl ho skdf hY?

jvfb: koeI hwl nhIN, iehdf kI hwl huMdY? afpxf-afpxf mjfj huMdf bMidaF df. ijvyN hoieaf kr lYxgy.

 

zf[ amrjIq isMG

asl ivc ieh ijhVf dOr hY BMblBUsy AulJx df dOr hY. qusIN ies ƒ ieiqhfs dy Aus smyN nfl myl skdy ho ijhVf bfbf bMdf isMG bhfdr dI ÈhIdI mgroN 10-15 sfl irhf. aijhy vyly afm qOr Auqy inwjI doÈF df ruJfn BfrU ho jFdf hY ikAuNik isDFqk AulJx kfrn dfromdfr ÈKsIaqF Auqy inrBr jfpdf hY. sfzy ieiqhfs ivc ieh vfpiraf hY BfvyN sfƒ gurU sfihb ny ÈKsIaqF dI QF isDFq dI agvfeI bKÈI pr ieiqhfs aMdr ijhVf dOr kuJ sMBfvnfvF vflf sI Aus ivc koeI nfl koeI ÈKsIaq kyNdr ibMdU bxI. jdoN sfzf sMGrÈ cldf hY AudoN sfzI tyk isDFq Auqy huMdI hY pr jdoN iesdf koeI nqIjf inklxf huMdf hY Aus vyly ÈKsIaq vDyry BfrU ho jFdI hY. hflF ik ÈKsIaq ƒ mnPI nhIN kIqf jf skdf pr ieh BfrU iblkul nhIN pYxI cfhIdI. jdoN cVHq dy smyN aijhf vfprdf hY ikAuNik cVHq sdIvI nhIN huMdI ilhfËf hflfq dy bdlx nfl asIN afpxI pVcol krn dI QF iPr ÈKsIaqF dy nuks lwBx dI kurucI dy iÈkfr ho jFdy hF. iek gwl ieh vI hY ik sfzI cVHdI klf dI ivrfsq hox kfrn asIN afpxy kMmF ivcoN pRfpqIaF dI hI afs rwKdy hF Ausdy Gfty jF nuksfn bfry bhuqf socdy nhIN. jdoN kdy aijhf vfpr jFdf hY iPr sfƒ bhuq burf lgdf hY. ijvyN ik BfeI dljIq isMG aqy s[ ismrnjIq isMG mfn dy iekwTy hox smyN iekdm asIN sfry afsvMd ho gey aqy hux sfzy vwzy ivdvfnF dy ivcfr ihwsy ivc Auprfmqf BfrU ho geI. asIN jo vI krn jf rhy huMdy hF, BfvyN hr koeI cMgy ƒ hI krdf hY pr Ausdf mfVf pwK ivcfrnf lfËmI huMdf hY qF ik Aus qoN bc skIey aqy hor vDIaf kr skIey. ieiqhfs aMdr aijhIaF imsflF hn ik hiQafrbMd lihrF jF pUrI qrHF ijwqdIaF hn jF qbfh ho jFdIaF hn. sMGrÈ ivc vkqI ijwqF-hfrF df asr ies gwl nfloN Gwt huMdf hY ik quhfzf dm ikMnf hY. 18vIN sdI aMdr sfƒ anykF vfr aijhy dOr dyKxy pey pr asIN lgfqfr izg ky AuTdy rhy, aKIr jyqU hoey. hux jo ieh vfpiraf hY ieh sfzI duÈmx nfl lVfeI ivc iek hfr hI mMnI jfxI cfhIdI hY pr ieh vkqI hfr hY. svfl sfzy dm df hY. ijvyN mYN pihlF ikhf hY ik ies AulJx dy BMblBUsy dy mfhOl ivc iek dUjy qoN bdlf lYx df mOkf nhIN hY sgoN asIN ijs inÈfny leI jUJ rhy hF Ausƒ spwÈt aqy Tos qrIky nfl kihx dI loV hY. hflfq dy ivc keI qrHF dIaF qrutIaF af jFdIaF hn pr quhfzy XkIn ivc koeI kmI nhIN hoxI cfhIdI. afs, XkIn aqy idRVHqf sfzI pRfpqI dy muZly afDfr hn.

 

zf[ gurBgq isMG

svfl: akflI dl aMimRqsr ivc jo vfpr irhf hY, qusIN Aus ƒ kI smJdy ho?

jvfb: qusIN ieh gwl rfjnIqI nfl sbMDq lokF qoN puwCo qF iËafdf cMgf hY, myrf koeI srgrm rol nhIN hY ies krky mYN bhuqf kuJ nhIN kih skdf.

svfl: qusIN iek ivwQ qoN iks qrHF vyKdy ho? ikAuNik ivc ihwsf lYx vfilaF nfloN iek ivwQ qoN Klo ky vDyry cMgI qrHF vyiKaf jf skdf hY?

jvfb: ieh ijhVI, iswKF ƒ gurU sfihb ny inafry hox dI bKiÈÈ kIqI sI Auhdy guxF qoN tuwtx krky vfpr irhf hY. ijMnf icr asIN gurU gRMQ sfihb dy dwsy mfrg dy afp DfrnI nhIN bxdy-nf asIN dUijaF ƒ syD dy skdy hF ijhVI ik gurU ny sfzy juMmy lfeI hY-nf asIN afp iswKI dy imafrF qy pUry Auqr skdy hF. ieh sfrf kuJ ies krky ho irhf hY. ijMnf icr asIN afpxy afÈy nfl juVdy nhIN iehny vfr-vfr vfprnf hY.

svfl: iehdf hwl kI hY?

jvfb: iehdf hwl qF eyhI hY, asIN smyN dy snmuwK afpxI nvIN ivafiKaf lY ky afeIey. ies hfl ivc sfƒ afpxI pIVI hI prvfn nhIN krygI. isDFq sdf AuhI rihx hY pr smyN nfl ivafiKaf ny bdlnf hY. sfzI ivafiKaf smyN dy hfx dI nhIN sgoN iesqoN awgy dI hoxI cfhIdI hY.

svfl: ies Gtnf ƒ iswKF dy ivcfrvfn ihwsy ny gMBIrqf nfl ikAuN nhIN ilaf?

jvfb: ijhVI gwl mYN pihlF khI hY AuhI gwl hY. sfzy kol afpxI ivafiKaf hoxI cfhIdI hY ijhdy nfl asIN hr gwl dI kImq qYa kr skIey. qF hI asIN iksy glq TIk dI pCfx kr skFgy jdoN asIN kImqF nfl juVy hI nhIN nf sfzI isafsq, iPr gMBIrqf vrgI gwl ikvyN ho skdI hY. sfzI nvIN pIVHI ƒ awgy afAuxf cfhIdf hY ibnF iksy zr BYa qoN, qF hI koeI sMBfvnf ho skdI hY.

 

hirMdr isMG nfrvy

svfl: akflI dl aMimRqsr ivc jo kuJ vfpr irhf hY, qusIN ies ƒ iks qrHF dyKdy ho?

jvfb: bhuq mfVf hY.

svfl: quhfzy ihsfb nfl nfl-ieh ikA uN hoieaf?

jvfb: ijvyN vI hoieaf, bhuq mfVf hoieaf.

svfl: iswK sMGrÈ dI isafsq lgfqfr hfÈIey qy ikAuN ho rhI hY?

jvfb: sMGrÈ dI isafsq kdy hfÈIey qy nhIN huMdI. ieh kdy vI iksy Gtnf qoN iekdm qfkq ivc af jFdI hY.

svfl: ieh jo vfpr irhf hY, iehdf kI hwl ho skdf hY?

jvfb: ieQy bYiTaF kuJ nhIN ikhf jf skdf.

 

nvikrn isMG aYzvokyt

svfl: jo kuJ ho irhY akflI dl aMimRqsr ivc, qusIN ies ƒ ikvyN vyKdy ho?

jvfb: pihlI gwl qF ieh ik sfzI sfiraF dI iewCf sI ik iekwTy ho ky kMm kIqf jfvy. ipCly do-iqMn sflF qoN afpF koiÈÈ kr rhy sI ik pMQk jQybMdIaF iek plytPfrm qy afAux. jdoN ieh iekwTy hoey sfƒ KuÈI hoeI ik hux kuJ awgy leI kIqf jf skdf hY. pr ijvyN ieh gwlF (iek dUjy ivruwD ibafn) cwl rhIaF ny ies qy sfP jfhr hY ik ies qrHF nhIN ho skdf. cMgf huMdf mfn sfihb vwzy sn, AunHF aYny sfl syvf kIqI hY Auh BfeI sfihb leI QF Cwz dyNdy. pfrtI dy srpRsq rih ky nvIN pIVHI ƒ awgy afAux df mOkf idMdy. jdoN coxF mgroN mfn sfihb ny asqIPf idwqf qy ikhf AunHF dI soc df vfrs pfrtI clfvygf. ijnHF lokF ny iemfndfrI nfl pMQ dy ihq Kfqr shI bdl dI cox krn dI koiÈÈ kIqI. AunHF Auqy sfiËÈ krn df doÈ lfieaf igaf. jdoN hux mfn sfihb qy dljIq isMG ivc dUrIaF vD geIaF hn, ieh pMQ dy Bly ivc nhIN. pr jdoN iekwTy kMm nhIN ho skdf qF mfn sfihb ƒ cfhIdf hY ik Auh dljIq isMG leI QF Cwzx. mfn sfihb df bytf vI jvfn hY Auh dovyN iml ky kMm krn. pfrtI Klfa Bry. iswKI Aupr ho rhy hmilaF ƒ rokx leI iek qkVI pfrtI cfhIdI hY. mfn sfihb sfzy siqkfrXog hn. mYN AunHF ƒ gujfirÈ krFgf ik vwzf rol adf krn. aglI pIVHI ƒ awgy afAux dyx. svfl: do mhIny ho gey ies qrHF cldy hoey, ivcfrvfn ÈKsIaqF ny ienHF ƒ bhuqf gMBIrqf nfl nhIN ilaf.

jvfb: buwDIjIvI jF ijhVy iswK soc dy DfrnI hn Auh iek qy inrfÈf ivc hn dUjf Auh kwly kwly hn. AunHF kol koeI plytPfrm nhIN hY ijwQy Auh iekwTy ho ky kMm kr skx. myrI qF AunHF awgy vI gujfirÈ hY ik pMjfb ivc afr[aYs[aYs[ df asr vD irhf hY. bfdl sfihb pMQ df eyjMzf Cwz ky AunHF ƒ apxf rhy hn. hoxf ieh cfhIdf hY iswKI ivrsy dI, pMjfb dI rfKI krI jfvy.

svfl: ieh pfrtI lgfqfr GtdI jf rhI hY?

jvfb:dyKo jI, qfkq dI rfjnIqI bVf ajIb qmfÈf hY. iehdy ivc bVf kuJ aijhf krnf pYNdf hY ijhVf asIN nhIN kr skdy ikAuNik sfzf hyTF qk aDfr nhIN hY. sfƒ blfkF aqy ipMzF qk jfxf pvygf. pfrtI ƒ muZly pVfa qoN mËbUq krnf pvygf. ies qoN ibnF asIN kfmXfbI nyVy nhIN jf skdy. bVI imhnq dI loV hY. ijhVf asIN sYmInfr kr lYny aF, mIzIey ivc afAux dI koiÈÈ krdy hF. jF ikqy hËfr-pMj sO bMdy kwTy kr lYNdy hF ies qrHF gwl nhIN bxnI. ipMz pwDrI iekfeIaF bxfey ibnf ieh bVf lMmf kMm af. jy asIN khIey ik aglIaF coxF qk iqafr ho jfvFgy qF eyh glq gwl hovygI. sfƒ 15-20 sfl arfm nfl lwg jfxgy. ajy qF asIN cwly eI nhIN. ieh rvfieqI akflI QF KflI kr rhy ny. asIN afpxy afp ƒ lokF qk lY ky jfvFgy qF ieh QF Br skFgy.

svfl: ieh ibafn vI af rhy ny ik ieh sfiËÈ hY, pr sfiËÈ hY kI? quhfƒ koeI sfiËÈ nËr af rhI hY?

jvfb: dyKo, nf qF ijhVf myl hoieaY ieh sfiËÈ sI, afh ijhVI dUrI peI aY nf ieh koeI sfiËÈ hY. jdoN koeI pfrtI awgy nhIN cldI lok afpxf afgU bdlnf cfhuMdy ny ik Èfied ies qrHF cMgf ho jfvy, nf hI ieh koeI sfiËÈ hY.

 

ajmyr isMG

svfl: jo kuJ ho irhY akflI dl aMimRqsr ivc, qusIN ies ƒ ikvyN v yKdy ho?

jvfb: vYsy myry muqfbk qF iswKF df jo sfrf vrqfrf hY Auh prqwK ho irhf hY. Auh TIk hY ik ivakqI dI afpxI ÈKsIaq vI kuJ rMg cVHfAuNdI hY. ijhVI motI gwl aY. ieh hux iksy iek gurwp jF ivakqI qk sImq nhIN hY. sfry hI KyqrF qk BfvyN koeI KyzF df jQybMdI hY sfiraF ivc hI ieh mYnIPystyÈn (prqwK) hY. Auhdy ivc mYƒ jo gwl lgdI hY, Auh ieh hY ik sfƒ iKwcdI hY aTfhrvIN sdI, jo bulMdIaF asIN 18vIN sdI ivc CohIaF jF 17vIN ivc. gurUaF dy smyN qF hoxf hI sI, gurUaF qoN bfad vI sfzf aml irhf Éflsy df. Auh ikMnf Aucy pwDr df irhf, afpsI BfeIcfrf, jQybMdI, eykqf, siprt srf kuJ sI Auhdy ivc. gurU sfihb ny sfƒ do gwlF bKÈIaF sI, iek srUp qy dUjf ikrdfr. jdoN dohF ivc koeI duvMz pYdf ho jFdI hY qF AudoN

Éflsy df aml hmyÈf ZihMdI klf vflf hoAU. asIN ipCly simaF ivc bVy lMmy smyN qoN ieh not kr rhy hF iltrycr dyK ky, hor gwlF dyK ky, jF jQybMdIaF jF lihr df sfrf dyK ky. Auhdy ivc ieh vI ijhVI ikrdfr dI gwl aY, Auhdy ivc bhuq Gwt af irhY, jF ikrdfr dI AusfrI qy sfzf koeI Xqn hI nhIN ho irhY. asIN kr rhy hF jF qF rfj dIaF gwlF (rfjnIqk qOr qy) jF ikrdfr nfloN tuwt ky srUp dIaF. sfzf ijhVf ikrdfr hY Auhdy ivc Korf lwg cuikaY. asIN Pyr ijvyN bMdf huMdY jo afpxIaF sfrIaF KfhIÈF dy ipwCy lwg ky lflc qoN lY ky zr qk ijhVIaF sfrIaF bMdy c huMdIaF ny, Auh sfzy ivc af vVIaF. AunHF ƒ kwZx dI mFjx dI jF suDfeI krn dI jQybMdk qOr qy koeI Audm nhIN ho irhf. gurU sfihb dy smyN aqy Aus qoN bfad jy asIN purfqn sfihq pVHIey qF ienHF gwlF qy lgfqfr Ëor idwqf jFdf sI. noits ilaf jFdf sI ijQoN iswK kdrF kImqF qoN iQVkx df zr hovy. hux qF bVy afrfm nfl jr ilaf jFdf. mqlb ijhVf sfzf ieKlfk hY Auh iswK ieKlfk nhIN hY. jdoN iswK ieKlfk nhIN rhUgf Pyr asIN ijvyN rfjpUq qy Tfkr krdy ny bfkI QfvF qy asIN ivcr rhy hF. kuJ mfmilaF ivc EdUM vI GtIaf pwDr qy jf izgdy hF. jo ieh gwl muwK af rhI hY ik iksy bMdy ƒ JwlxoN ikAuN nhIN iqafr. jF afpxf afp smripq krn ƒ ikAuN nhIN iqafr. hux koeI iek jQybMdI bxdI aY, do sflF bfad dUjI qy Pyr qIjI. ieh ijhVIaF sfrIaF gwlF ny iekihrI idRÈtI nfl ÈKsIaqF df ByV kih skdy hF. ikAuNik ieh vI kul vrqfry nfloN tuwtvIN koeI gwl nhIN. sfry QfvF qy eyhI Aujfgr hY jo lwCx ny nf eys rog dy Auh keI rUpF ivc prgt ho rhy ny. jy asIN Kud vI afpxy afp vl Jfq mfr ky dyKIey qF ikMnIaF hI gwlF dI asIN vI iÈkfr hovFgy. iehdy ivcoN pMQ ƒ

nyVy df rfh koeI nhIN. ijhVy bMdy dy mn ivc ieh iewCf QoVHI bhuqI hY ik kOm bulMdI ivc jfvy hr pwK qoN Auh nyVy df rfh Bfl rhy ny asIN Bfldy hF hux vI qy Bfldy rhy hF. qy hux jyhVI rvfieqI akflI lIzriÈp hY Auh pMQ ivc rc geI zUMGI af ky. iek pMjfbI df aKfx hY ijho ijhf duwD hY Auho ijhI mlfeI. asIN Ausy ivcoN eI ivcr rhy hF, Ausy ivcoN sfh lYNny jo sfzI mfnisk bxqr aY Aus ƒ bdlx dI loV hY. ieh kfrj sMq jrnYl isMG ny iviZaf sI. AunHF ƒ smF bhuq QoVHf imilaf. ieh kMm qF sdIaF ivc huMdy ny jF Gwto Gwt dhfikaF ivc. qy iPr Auh AuQy hI Cuwt igaf. muV ky Pyr lVfeI vflf pihlf hiQafr qy Pyr hux dUjf. rUp hI bdilaf hY sfzf, lVfeI qF EhI hY. jy styt nfl twkr lYxI hY qF AunHF dIaF KUbIaF qy kmIaF afpxIaF KUbIaF qy kmIaF df pUrf mulaMkx kr lYxf cfhIdf hY. iek cInI jMgI iPlfsPr ny ikhf hY, ‘‘Knof the enemy knof uyorselz” ies qoN ibnF asIN kuJ nhIN kr skdy qy ies iksm df bylfg aqy TMzy idmfg nfl bYT ky afpxf mulFkx asIN kdy kIqf hI nhIN. Auh Pyr hfr ho rhI hY pMQ ƒ, icwq krdf iksy vwzI ijwq ƒ. vwzy Xqn ho rhy ny. XqnF df Pl nhIN iml irhf. hfr dy kfrnF df pqf nhIN lwg irhf. AuNj ijwdF smfj ivc cldf huMdf prvfrF qoN lY ky kbIilaF, BfeIcfiraF qk iek dUjy ƒ doÈ dyxf. ivakqIaF ivcoN lwBy jf rhy kfrn asl ivc ivakqIaF ivc nhIN huMdy. nf bfdl ivc nf túOhVy ivc nf mfn ivc nf eyDr ikqy. zUMGy pey hn. lVfeI ivcoN jËbf hI prgt nhIN hoieaf mqlb gwl iËafdf ivgVI peI aY. ieh lMmF Kfkf AulIk ky kMm krnf pvygf. bMdy cfhy do hox cfhy cfr. hux vfly bhuiqaF ny qF cwlxf nhIN. sfzy afly duafly ijhVy qury iPrdy af. Aus ibrqI vfly bMdy bhuq Gwt ny. kdy Aus Porm ivc kdy Aus Porm ivc. PotoaF lvfAux df lIzr bxn df ÈONk pY igaf. kMm krn vflI gwl hY nI. sfƒ Cupy rihx dI cfh dI Bfvnf nfl kMm krnf hovygf. qF jf ky ikqy Pl imlU.

sqnfm isMG bihrU

svfl: ijhVy GtnfkRm krky qusIN kmytI bxfeI AuhnF ƒ ikvyN smJdy ho?

jvfb: ieh bhuq mMdBfgI Gtnf hY. 1978 dI KUnI ivsfKI mgroN iswK soc dy do rfh spÈt hoey. iesdI agvfeI rvfieqI akflI kr rhy ny. dUjI ienklfbI soc jIhdI agvfeI pihlF ÈhId sMq jrnYl isMG iBMzrFvfly krdy rhy AunHF mgroN sUrbIr isMGF ny ies soc qy pihrf idMidaF ÈhIdIaF pfeIaF. iPr iesdf vfrs akflI dl aMimRqsr bixaf. mYN 18 sfl qoN iksfn XUnIan ivc kMm kr irhf hF. 1996 ivc mYN pitafly qoN cox lVI. Aus vyly mfn sfihb ƒ bVI vwzI hfr hoeI. asIN vI pMQk soc dy DfrnI sI. asIN mfn sfihb df sfQ dyx leI ieDr af gey. ieh ijhVI Puwt pfeI ies ny ienklfbI soc nfl juVy dyÈ ivdyÈ dy iswKF ƒ inrfs kIqf hY. ijnHF ƒ afs hoeI sI ik ienHF dy myl nfl mnobl bixaf rhygf. asIN smJdy sI ies pfVy ƒ koeI Dfrimk jF rfjnIqk ÈKsIaq af ky myty. pqf nhIN ikAuN sfzI kyNdrI lIzriÈp vI cuwp rhI. dyÈ-ivdyÈ ivcoN koeI awgy nhIN afieaf. ies inrfÈf Bry mfhOl ivc sfzI ËmIr ny afvfË idwqI ik iswKF dIaF BfvnfvF, Kfs krky pfrtI dy kyzr ƒ imilaf jfvy. ijhVy mOilk aiDkfr ny mnuwK dy Aucy sucy. Auh iksy jQybMdI dy Gyry ivc nhIN afAuNdy. AunHF aiDkfrF dI vrqoN kridaF asIN ieh qwQ-Koj kmytI bxfeI. 3 akqUbr 2007 ƒ ardfs krky. sfƒ afs sI ik vwzy lIzr sfƒ hwlfÈyrI dyxgy pr sfƒ Èwk dI sUeI hyT rwiKaf, Kfs krky s[ ismrnjIq isMG mfn ny asIN ies idn kmytI bxf ky mIzIey ivc afey agly idn dmdmf sfihb ardfs krn gey. sfƒ rfjsI slfhkfr itvfxf sfihb df bhuq koJf aqy DmkI Biraf Pon afieaf, qusIN kmytI ikvyN bxfeI? bVIaF hor qrHF dIaF gwlF kIqIaF, qUM pRDfn sfihb nfl gwl kr skdYN? mYN ikhf ik myrf pRDfn ey mYN gwl ikAuN nhIN kr skdf? Auh jdoN mYƒ Xfd krygf mYN hfËr hovFgf. Aus qoN agly idn mYƒ pRDfn sfihb ny agly idn svyry-svyry tYlIPon kIqf. bVy BYVy lPË mYƒ khy. myrI pUrI iËMdgI qy hmlf kIqf, qUM iksfnF leI kuJ nhIN kIqf. qUM iswKF leI kuJ nhIN kIqf. qusIN myrI agvfeI c afky nuksfn kIqY. qusIN ijhVI kmytI bxfeI aY ieh bhuq glq kIqf. bVf vwzf nuksfn kIqf. mYN ikhf pRDfn sfihb quhfzy bVy vwzy vwzy ibafn lwg rhy ny, BwdI BfÈf ivc, AunHF nfl nuksfn nhIN hoieaf qF myrI ardfs krn nfl ikvyN nuksfn ho igaY. quhfzI dohF lIzrF dI pMQ dI suK hI mMgI aY, myry nfl Pon Auqy ies qrHF gwl nf kro. mYƒ puwCo mYN kI socdF horF ƒ vI puwCo. AunHF ny ikhf iblkul vI mYN quhfzy nfl koeI gwl krn ƒ iqafr nhIN, quhfzy leI drvfËy bMd ny. ieh sB kuJ khfAux dy bfvjUd vI asIN aMimRqsr jf ky ienHF kOm dy hIiraF dI suK mMgI. pr AuQy vI agly idn mfn

sfihb ny mIzIey ivc kih idwqf, ies kmytI nfl myrf, myrI pfrtI aqy myry bMidaF df koeI sbMD nhIN, bihrU ny kdy koeI cMgf kMm nhIN kIqf. myry nfl dy sfQIaF ny (kmytI dy mYNbrF ny) aqy myry ikrdfr qoN jfxUaF ny ies ibafn df bhuq burf mnfieaf, pr mYN sB ƒ ÈFq kIqf ik mfn sfihb afpxy suBfa dy mflk ny, cMgf mfVf bolx idE. sfƒ afpxf Bfr Zox idE, afpxy kMm ƒ aMjfm qk phuMcfAux idE. asIN ieh pqf lfAuxf cfhuMdy hF jdoN qoN pfrtI hoNd ivc afeI hY, jdoN ieh iksy qrHF awgy vDx lgdI hY koeI nf koeI Bfxf vfpr jFdf hY. ies dI vjHf pfrtI dy aMdr jF bfhr ikwQy hY? ieh jfxn leI: 0 pfrtI vrkrF ƒ vI imlFgy. 0 ÈhId pirvfrF ivc vI jfvFgy. AunHF qy kI asr ipaf, ikAuNik sMGrÈ dy asl vfrs Auh hn. 0 afm iswKF kol vI jfvFgy. asIN ikqy Bfvuk nhIN hoxf, iksy dbfa QlHy nhIN afAuxf. jy mYƒ jfxf ipaf qF mYN hirafxy dy iswKF kol vI jfvFgf. dyÈ dy sfry iswKF kol jF bfhrly iswKF kol, asIN ies ƒ iksy iswty qy phuMcfAuxf hY. ieh koeI srdfr ismrnjIq isMG mfn jF dljIq isMG df mslf nhIN hY. ieh ienklfbI soc df mslf hY, ÈhId isMGF dI ivrfsq, sfry iswKF dy svYmfn df mslf hY. mYN iswK hF, myrf kudrq ivc pwk ivÈvfs hY, mYN iksy dy inwjI jIvn qy hmlf krn df hfmI nhIN hF BfvyN ieh myry qy kIqy jf rhy ny. dUjy drjy dI pfrtI lIzriÈp ies sB kfsy leI vwzI iËMmyvfr hY. ijhVy vI pMQ dI syvf ivc iql-Pul ihwsf pf rhy ny. myrI AunHF ƒ bynqI hY ik iDr nf bxo. rvfieqI akflI Bfjpf qy hor duÈmx qmfÈf dyK rhy ny. bhuq jlUs inkl igaf hY. mYN cfhuMnf asIN lok lihr bxIey ijhVI ienHF afgUaF ƒ mjbUr kr dyvy qF jo koeI lIzr pMQ dIaF kImqF, iewCfvF dI kdr nhIN krygf Auh iesdf KfimafËf vI Bugqygf.

svfl: ieh sB vfpiraf ikAuN?

jvfb: ieh mYN ajy nhIN dwsxf sB ƒ iml ky hI, shI jfx ky hI kuJ khFgy.

 

aYzvokyt rfjdyv isMG

svfl: jo kuJ akflI dl aMimRqsr ivc ho irhf hY, ijhVI iswK sMGrÈ dI vfrs pfrtI khfAuNdI hY, Aus bfry kuJ quhfzy ivcfr?

jvfb: pihlI gwl jdoN ieh pfrtI bxI 1985 ivc qF sMqF dy ipqf bfbf joigMdr isMG ny s[ mfn df nF ilaf. AuQy hfËr bhuqy AunHF ƒ AudoN jfxdy nhIN sn. sMgqF ny bfbf jI ƒ syvf sFBx dI bynqI kIqI. AunHF ny ikhf iek qF iesdf ieh snyhf jfvygf ik mYN pirvfrvfd ƒ AuqÈfh dy irhf hF, dUjf mYN srIrk qOr qy buwZf hF, ieh sMGrÈ df dOr hY. qIjI gwl s[ mfn pVHy ilKy afdmI hn Auh sMqF dy nyVy rhy hn. bfbf joigMdr isMG ny bhuq Ëor dy ky sMgqF ƒ ikhf ik AunHF dI bynqI mMn leI jfvy. mYN AunHF dy bfhr afAux qk kfrjkfrI pRDfn vjoN syvf inBfvFgf. ieh gwl mYN quhfƒ qF dws irhf hF ik ies gwl ƒ smJ lvo jo vfpr irhf hY ies df ipCokV kI hY. mqlb ieh qF ies pfrtI ƒ bxfAux ivc mfn sfihb df koeI Xogdfn nhIN hY. ies krky iehƒ qoVn vyly AunHF ƒ koeI qklIP nhIN huMdI. asIN bfbf joigMdr isMG nfl huMdy sF, Aus vyly. ikvyN AunHF ny ibrD avsQf ivc ipMz-ipMz jf ky kMm kIqf. aMimRq sMcfr dI lihr clfeI. 1989 dIaF coxF vyly hI iswK ieiqhfs ivc ieh Gtnf vfprI ik nf isrP rvfieqI akflIaF ƒ sgoN kFgrs ƒ vI iswK sMGrÈ dI rfjnIqI ny votF dy mYdfn ivc hfr idwqI. qusIN awj kih skdy ho ik ieh KfVkU lihr krky sI pr quhfƒ pqf hoxf cfhIdY ik coxF ijwqx leI iek ZFcf hoxf cfhIdy ijhVf cMgI qrHF kMm krdf hovy. ieh ZFcf bxfAux ivc sB qoN vwzf rol mYN smJdYN bfbf joigMdr isMG df sI. aglI gwl ieh bfbf joigMdr isMG hI sn ijnHF ny s[ mfn ƒ pRDfn bxfAux dI iËwd kIqI. jo sMgqF ny siqkfr kfrn pRvfn kIqI. myrf mqlb s[ mfn afpxI iksy rfjnIqk Xogqf krky pRDfn nhIN bxy sn. ibnF  mhnq kIqy hI AuprlI QF hfsl hox kfrn AunHF df vI aqy pMQ df vI nuksfn hoieaY awj qwk. aglI gwl jylH qoN bfhr af ky AunHF ny pfrtI df lokqMqirk ZFcf qoV idwqf. AunHF ny inwjI rUp ivc jo kIqf AuhdIaF aYsIaF gwlF hn jo pfsy jfxgIaF quhfzy svfl qoN. ies krky mYN isDFqk gwlF hI krFgf). bfbf joigMdr isMG dy huMidaF keI-keI GMty mIitMgF huMdIaF sn. keI vfr iqMn-iqMn idn lwgy. asIN bfbf jI df bhuq siqkfr krdy sF. mYN AunHF nfl vPfdfrI dI shuM KfDI sI pr iesdy bfvjUd asIN AunHF dIaF AunHF gwlF ivruwD bihs krdy sF jo

sfƒ pMQ dy ihq ivc nhIN lgdIaF sn pr qusIN vyK skdy ho jdoN qoN s[ mfn ny pfrtI dI kmfn sMBflI hY koeI vI AunHF nfl gwl nhIN kr skdf. Auh pRDfn Gwt qfnfÈfh iËafdf hn. aglI gwl, ijhVf hux vflf nF hY pfrtI df ieh swq (7) ƒ imlf ky 1994 ivc bxf ilaf hY. qusIN vyK skdy ho AunHF ƒ imlfAux leI s[ mfn df afpxf koeI rol nhIN hY. akfl qÉq sfihb dy jQydfr aqy dUjy bMidaF ny AunHF dI pRDfngI ies leI mMnI ik sMGrÈ dy vfrs lok ies pfrtI dI hmfieq kr rhy sn. Xfin ik iek pRDfn vjoN s[ mfn sfihb ny kdy iksy DVy ƒ nfl rlfAux dI koiÈÈ kdy nhIN kIqI. ies gwl df Auqr qusIN dljIq isMG qoN vI puwC skdy ho. ik ies pfrtI ivc Èfml hox vyly AunHF ƒ s[ mfn vloN injI rUp ivc ikMnI ku koiÈÈ kIqI. hor ijMny vI sMGrÈ dI ivcfrDfrf dy dfavydfr DVy hn AunHF qoN vI puwC skdy ho ik iek afgU vjoN AunHF ny ikMnI ku imhnq kIqI dUijaF ƒ nfl rlfAux leI. ieh gwl nhIN ik bfbf joigMdr isMG ƒ koeI muÈkl nhIN afeI. bVIaF muÈklF afeIaF, DVybMdIaF, ÈKsIaqF df tkrfa, sB kuJ AudoN vI sI. iswKF dy ieiqhfs aMdr iksy ÈKsIaq ƒ ieMnf kuJ bixaf bxfieaf nhIN imilaf pr iehdy Ault ienHF sB qoN pihlF PYzryÈn qy bfbf joigMdr isMG qy vfr kIqf anykF qy, mYN kihMnf ijMny afgU pfrtI ivcoN kwZ idwqy Auny ipwCy rhy nHI hoxy. mqBydF ƒ isDFqk rwKxf cfhIdf hY pr ieh AudoN huMdf hY jdoN inXm spÈt hox. mYN kihxf hux qk dI isafsq BMbl BUsy dI isafsq hY, nfary mfrn qoN ibnF koeI pRogrfm idwqf igaf hovy qF dwso. ieh cox pRxflI ivc ihwsf lYNdy rhy. ieMnI vwzI Kqf KFdy rhy, ikAuN? 1996, 1998, 2002, 2004, 2007, lok sBf, ivDfn sBf, ÈRomxI kmytI sfrIaF coxF ivc ihwsf ilaf. nqIjf kI inkilaf. ieh BMblBUsy dI isafsq hY, koeI pfrtI hovy, ieh pMQ df kuJ nhIN sMvfrngy.  ijhVI pMQ dI qfkq hY Auh ies vyly bfdl kol hY. ieh khI jfxf ik ÈhIdF dI vfrs pfrtI hY. pr ÈhIdF leI kI kIqf? sfƒ ÈhIdF qy bVf mfx hY. mfx pRfpqI nfl huMdY. hux hor AuzIkI jfxY ik ÈhIdF dI igxqI ivc vfDf hovy? pRfpqI ieh hY ik qusIN qfkq vrq ky afpxy bMdy Cuzvf lE. Auh PFsI lf dyx aKy sfzy ÈhId, ieh kfhdf mfx aY? asIN afpxI nf-aihlI ƒ afpy nfm dyeI jFdy aF. iPr asIN pMQk iDrF aKvfAuNdy aF, ieh BMblBUsf nhIN qF hor kI aY? mYN s[ mfn ƒ doÈ dyvF eyh inwjI lVfeI hovygI pr svfl aY ik aYnf vwzf jnqk aDfr ikwQy igaf? kI iswK bdl gey? jdoN pfrtI awgy hI nhIN vD rhI qF bhuq vwzI iËMmyvfrI afgUaF qy afvygI. kurbfnI sB ny krnI aY pr agvfeI iek ny hI krnI huMdI hY. agvfeI ibnF kurbfnI ajfeIN jFdI aY. kurbfnIaF QoVHIaF qF nhIN hoeIaF. iesdf kI jvfb aY? Ausny jfiedfd bxf leI, Ausny eyh kIqf, ieh gwlF suxidaF gwl pwk gy. jy hryk ƒ ikhf jfvy ik qUM gdfrF dy nF ilK qF iek vI nhIN bcygf. dUijaF ƒ gdfr khI jfxf iehdy nfl pMQ df kI sMvrdf hY. gwl kro beI quhfzI pRfpqI kI hY? ieiqhfsk Xogdfn kI hY? ijhVI pfrtI aMqrrfÈtrI pwDr qy idKdI pfrtI sI hux Ausdf qihsIl ivc vI bhumq nhIN hY. kI bfdl ny koeI cmqkfr kr idwqf? pfrtI ivc ienklfbI qbdIlI dI loV hY. qF jo sMGrÈ dy aslI vfrs bixaf jf sky. ijMnf icr ienklfbI qbdIlI nhIN afAuNdI BMblBUsy dI isafsq pfrtI leI hI nhIN sgoN pMQ leI vI Gfqk hY. pfrtI leI agvfeI iËMmyvfr hY nf ik vrkr ik AunHF ny pfrtI Krfb kr qI. vrkrF ny sihXog dyxf huMdf hY AunHF dy hwQ vws nhIN huMdf. hwQ-vws agvfeI vfly dy hwQ huMdf hY. agvfeI df mqlb hY PYsly lYx dy Xog hoxf. jy PYslf vrkrF aqy sfQIaF dI rfey nfl hovy qF ies ƒ lfgU krn dI qfkq afpy iml jFdI hY. jdoN dUijaF dI rfey suxy ibnF PYsly afpxI mrËI dy krny hn qF ienHF ƒ lfgU krn ivc aOK huMdI hY, ivroD vI huMdf hY. PYsly lYxy qF afgU ny hI huMdy hn pr vrkrF ƒ lwgxf cfhIdf hY ik Auh vI ivc Èfml ny. pr ieQy qF keI vfrI mIq-skwqrF qy mIq pRDfnF ƒ aÉbfr pVH ky hI pqf lgdf hY ik afh PYslf ho igaf. ieh koeI lokqMqrk ivDI nhIN hY. vrkrF ny kurbfnI krnI huMdI hY. pr ieh afgU Auqy huMdf hY ik Auh nIqI nfl AunHF dI kurbfnI df muwl pfvy. jy afgU nIqIvfn nhIN hY qF kurbfnI ajfeIN hI nhIN jFdI sgoN rolI jFdI hY. ajfeIN jfxf hor gwl hY rolI jfxf hor gwl hY.

jgdIÈ isMG

ieh bRfhmxvfdI lokqMqrI qfxy bfxy qoN afkI hox vfly iswKF dI smwisaf hY, ijhVI ik pfsy mfnisk hY aqy dUjy pfsy rfjnIiqk. asl ivc sfry kfsy ƒ muZ qoN aMgx dI loV hY sfzy afpxy PlsPy dy ihsfb nfl. KfVkU lihr nfl juVy bMdy vI kFgrs jF bfdl nfl rl gey ijhVy bfgI ho ky qury sI ikAuNik asIN afpxf koeI rfjnIiqk isDFq nhIN dy sky. rfjnIqI df vwzf rUp sfhmxy nhIN ilaf sky. ieh ijhVf ibKyVf KVHf hoieaY ieh bMidaF dI gwl nhIN iehdy kfrn zUMGy ny, lwBxy pYxgy. iewk gwl ieh vI hY ik jdoN koeI gwl ijhI bxn lwgdI aY EdoN koeI ieho ijhf pMgf KVHf ho jFdY, ieh vI socx vflI gwl aY. iek qF jd irvfieqIaf dy brfbr sfzf kuJ bxn lgdY ieh Aus vyly vfprdY pr ieh sfzy afpxy ivc vI vfpr skdY. asIN muwZly pVfa qy imhnq nhIN kIqI sfzf igafn df pwDr Aucf nhIN ho irhf. jy sfzy kol afpxf rfjsI isDFq Aujfgr hovy qF ieh mOky sfzy ivkfs leI shfeI hox, hux ieh sfzy pYrF hyToN jmIn kwZ idMdY sfƒ koeI QF nËr nIH afAuNdI, asIN krIey kI? asIN rfjnIqI bfry iswK iKafl PYlfeIey. sfry kuJ ƒ smJx leI iewk bRfhmxvfdI ZFcf, dUjf lokqMqrI rfjnIiqk ZFcf qy qIjf sfƒ ieh ZFcf vI mMnxf peygf ijhVf pMjfb ivwc irvfieqI akflI dl dy nF hyT cl irhf hY. pihly dovF bfry qF asIN gwl krdy hF pr qIjy ZFcy dI qfkq df aDfr aqy ies dIaF kmËorIaF vI vyKxIaF cfhIdIaF hn. pMjfb dy ieiqhfs ivcly bhfdrI dy qwq ƒ krUp vYlIpuxy nfl, axK ƒ hAumY nfl bypCfx kIqf jf irhY. sfzI ivrfsq df sMkt KVf ho irhY. ies sfry msly ƒ iehnF lIhF qy vyKxf cfhIdY ijQy bMidaF dI kmËorI hY Eh vI sfhmxy

af jfvygI qy kul imlfky sfƒ afpxI aglI rxnIqI qih krn ivc sOK hovygI.

hirMdr isMG mihbUb

svfl: quhfzy ihsfb nfl kI hY jo vfpiraf?

jvfb: myrf iKafl aY mfn sfhb ƒ QoVHf sbr krnf cfhIdf sI, aYnI kfhlI nHI krnI cfhIdI sI, koeI mOkf qF dyxf cfhIdf sI. myrf avdf iKafl qF ieh aY vI kwZxf nHI sI cfhIdf.EhnF df iekw Kfs qrF df suBfa ey pihly jmfny dI nOkrI krky, Eh keI vfr asr kr jFdf ey.

svfl: ijhVI DVybMdI hoeI ey?

jvfb: DVybMdI pMQ ivc AUeI bQyrI ey vIr myry. ies vyly bhuq inrfÈf ey.sfzy muMizaF nykys ktFqy nyV BivK dI sMBfvnf vI muVn dI hYnI. mYN vI QoVF inrfÈvfdI bMdF. mYN hux guru goibMd isMG qy mhFkfiv iliKaf ey mYƒ nHI lgdf Ehƒ koeI pVHygf vI. Èfied koeI myrf iKafl ey Ehƒ kwZxf nhIN cfhIdf sI. nyqf dy rUp ivc dljIq (isMG) Ehdy ijwzf nhIN pr iehnF dohF kol kUtnIqI nhIN hY duÈmx ƒ hfr dyx leI ieh vI ËrUrI huMdI ey. sfzy duÈmx bhuq vwzy ny, DVybMdI nfl dohF ƒ nuksfn hovygf.

mohkm isMG

svfl: akflI dl aMimRqsr ivclf ivvfd Éflsf aYkÈn kmytI ivc ihsf lYx qoN ÈurU hoieaf, qusIN ies kmytI dy muKI hox dy nfqy kI kihxf cfhogy?

jvfb: ieh afm hflfq nhIN sn, mfn sfhb jylH ivwc sn, isrsy vfly sfD ny kOm ƒ llkfiraf sI,bfdl ikaF aqy kmytI dIaF sImfvF sn, koeI aijhf lIzr nhIN sI ijs nuM kOm mMn lYNdI. ieho hI rfh sI ik koeI sFJI kmytI bxf leI jfey. ijs qrHF mfn sfhb ny jylH qoN bfhr afAuNdy hI dljIq isMG ƒ bfhr krn df aYkÈn ilaf ieh qF jylH aMdr mn bxfky inkly lgdy sn. jy kmytI nfl koeI mqByd huMdf, koeI rfie sflfh idMdy jF ieh kihMdy ik mYN ies gwl nfl sihmq nhIN hF . ieh qF nHI ik muZoN hI rwd kr idE.

svfl: qusIN ies Gtnf kRm ƒ ikvyN vyKdy ho?

jvfb jvfb: asl ivc ieh jldbfËI ies gwl df sbUq ey ik mfn sfhb dljIq isMG qoN Kqrf mihsUs krdy sn, brfbr dy lIzr vjoN. ijs qrF dljIq isMG lokF ivc KulH ky jf irhf sI ies nfl jy pfrtI df pRBfv vwD irhf sI qF ÈKsIaqF dy ByV dI vI sMBfvnf vwD rhI sI. mfn sfhb cfhuMdy hn pfrtI BFvy CotI ho jfvy pr pkV mËbUq rhy. jy iehnF dohF ivc koeI mqByd sn vI qF Gwto Gwt aijhy mOky guryË krnf cfhIdf sI.ies nfl pMQ dI zyrydfr ivruD

lVfeI ƒ nuksfn pujf ey. mfn sfhb ƒ ies gwl df doÈ lwgf ey, sMGrÈ dI iDr df lokF ivc mfx Gitaf ey ieh bVI muÈkl nfl pUrf hoeygf.

svfl: ieh pfrtI ijhdf nF sMGrÈ nfl [[[[[?

jvfb: (tokdy hoey)ieh pfrtI iksy ivafkqI dI nhIN hY. ies dy bxn ivwc Xogdfn hY sMq krqfr isMG df, sMq jrnYl isMG df, BfeI amrIk isMG df, PYzryÈn, KfVkU lihr df, dmdmI tksfl df,ÈhId pirvfrF df, anykF anykF vIrF BYxF dIaF BfvnfvF qy duafvF juVIaF ny, bfbf joigMdr isMG df Xogdfn ey.myry iKafl ivwc mfn sfhb ƒ ies bxy bxfey dl Aupr ilafky bYTfieaf igaf sI. jy pfrtI awgy vDdI qF Auh Èfbfsy dy hwkdfr sn jy pfrtI GwtdI sI qF ies bfry sfiraF ƒ iekwTy krky ivcfr krdy. pr Auh juafbdyh ËrUr hn hr hfl ivc. ies qrF nhIN huMdf ik mYN shI, dUjy sfry glq. afKr EhnF ny eyny sfl vfgzor clfeI lyKf krnf peygf.

svfl: mYN puC irhf sI ik sMGrÈ dI pfrtI GwtdI ikAuN jf rhI ey?

jvfb: ieh df iek kfrn ieh hY ik ijMnf ny pfrtI bxfeI EhnF pRqI juafbdyhI koeI nHI rhI, jdoN juafbdyhI nhIN rhI qF hOlI hOlI Eh pfsy ho gey. dUjI gwl ies qrF df vrqfE kIqf igaf ik iewk ivafkqI hI sB kuJ hY ies nfl sfzy isDFq ƒ vI swt vwjI qy pfrtI dy aks ƒ vI. qIjI gwl sfzI prMprf hY pMc pRDfnI lokqMqirk jdoN PYsly rfie slfh qoN ibnF hox, EhnF dI guxvqf Gwt jFdI ey. ienF gwl dy huMdy koeI sMGrÈ krn vflI pfrtI dunIaF ivc sPl nHI ho skdI.

svfl: ies df kI hwl ho skdf hY ?

jvfb: eykqf qoN ibnF hor koeI rfh nhIN hY. pihlF qF mfVI ibafnbfËI bMd hoxI cfhIdI hY. aYzy vwzy kwd vfly lIzrF ƒ gwl soBf nhIN idMdIaF. jy iehnF ny awz hoxf eI sI bMidaF vFg awz ho jFdy, vI afpxI nhIN inBdI. mqByd bVI vfr ho jFdy ny, ies qrF nhIN cfhIdf.

drbfrf isMG igl

svfl: akflI dl aMimRqsr ivc jo vfpr irhY qusIN ies ƒ ikvy vyKdy ho?

jvfb: ieh sR[ ismrnjIq isMG mfn ny glqI kIqI aY, ijhVy koeI vKryvyN sI Auh glq vyly glq QF AuTfey ny. kOm isrsy vfly sfD iKlfP `kwTI hoeI sI iehnF df sInIar mIq pRDfn aYkÈn kmytI df mYNbr sI. ajyhy mOky ibnF koeI inXmF dI pflxf kIqy aijhI kfrvfeI, koeI lPj vrqoN, TIk nhIN hY.

svfl: ieh ÈKsIaqF df mfmlf ey, pfrtI df mfmlf ey jF iswK isafsq df qusIN ies ƒ iks qrF df mslf smJdy ho?

jvfb: afpF ies ƒ pfrtI qwk hI rwKIey.jIhƒ aYny vwzy pwDr qy mfn sfhb inMd rhy ny,Auh ieh sB hox qoN pihlF AuhnF dy kulIg hox dy nfqy hr QF jFdy sI,ijlf pwDr qy blfk pwDr qy AuhnF df snmfn kIqf igaf.hux iewk idn ivwc kI ho igaf ik Auh mfVf bx igaf ? ijMnIaF GtIaf qy CotIaF gwlF kr rhy ny mfn sfhb vrgy vwzy kwd dy nyqf ƒ soBdIaF nHI.iehdy nfl afm iswK sMgq qy bhuq mfVf asr pYNdY.

svfl: is wK sMGrs nfl juVI pfrtI hox dy bfvjUd ieh pfrtI lgfqfr GtdI ikAuN jf rhI ey?

jvfb: ieh pfrtI kdy iswK sMGrs d pfrtI huMdI sI. lokF ny mfn sfhb dI ipClI kurbfnI, ijhVf AuhnF ny asqIPf idwqf sI jyl rhy, Auhdy krky kOm ny AuhnF ƒ bhuq mfx idwqf. aYm[pI[ bxfieaf, pfrtI df pRDfn vI bxfieaf pr isafsI sUJ bUJ dI Gft hox kfrn Auh pRfpqIaF nHI kr sky. jy afpF suihrdqf nfl ivcfrIey qF AuhnF ny irvfieqI pfrtI nflo koeI vKrI lIh nHI pfeI . msilaF ƒ TIk qrHF nhIN AuTf sky bhuqI vfr afpxy vrkrF ƒ ksUqI siQqI ivwc Psf idMdy sn. ijMny vI msly AuTfey ny iksy ƒ iewk pYNqVf lY ky awgy nhIN vDfieaf nf eI hux lokF ƒ bhuqIaF afsF Ehnf qoN hYgIaF ny.

svfl: isKF dI kI smwisaf hY?

jvfb: lIzriÈp dI Gft hY . kihx ƒ qF bfdl iswKF df lIzr ey pr Auh iswK eyjMzf Cwz cukf ey. Auh qF 84 mgroN tuwtky rihgy sI pr shI bdl nf bxn krky AuhnF ƒ mOkf imilaf ey. hux mYƒ koeI lIzr nhIN dINhdf ies krky sFJI lIzriÈp dI gwl hoxI cfhIdI hY. iek inXmqf ËrUrI hY lokF ƒ ieh XkIn idvfieaf jfvy ik koeI bfdl df bdl vI hY. qusIN dyKo amirMdr isMG ny koiÈs kIqI hfly ik iehdI pfrtI aYhy jI sIgI ,Es dIaF afp dIaF vI kuJ GftF sn iPr vI iswKF ny Aus ƒ huMgfrf idwqf. jy awCy ikrdfr vfly lok bdl bx ky sfhmxy afAux lok EhnF ƒ vI prvfn krngy. lok qF akflI kFgrs dI vfrI qoN vI awky ny.

svfl: hoxf kI cfhI cfhIdf ey aqy kI hox dI sMBfvnf ey?

jvfb: ijQoN qwk mfn sfhb dI gwl ey 20 sfl ho gey ,ijhVIaF kfrj ivDIaF hux qwk dIaF ny, Auhdy qoN lgdf ey AuhnF qoN koeI gwl bx nHI skdI ikAuik EhnF ny. aYny lMmy smy ivwc nf koeI pfrtI df ZFcf bxfieaF ey nf koeI inXm nf koeI rIq rwKI ey, nf dUjy nMbr dI lizriÈp AuBrn idwq ey . ijvyN ldjIq isMG ƒ dUjy nMbr qy hox krky Auhqon Kqrf mMnky Auhƒ kwZqf, ieh mfVY. 20 sfl ho gey hux AuhnF ivc koeI suDfr nhIN ho skdf. pihlF qF Auh iksy dI mMndy nhIN hn,Auh iksy nfl vI nhI cl skdy ieh kwly dljIq isMG dI gwl nhIN hY.

svfl: iswK ivcfrvfn ies bfry awgy nhIN afey kI vjfH hY?

jvfb: iehdy keI kfrn ny , lokF dy ivc pihlF hI bVI inrfÈF af cukI ey. pihlF lokF ƒ lwigaf ik mfn sfhb bfdl df bdl bxngy, Pyr inrfÈ ho gey. jdoN ieh kwTy hoey iPr iewk vfr afs sI ik hux koeI mUMh mwQf bxygf. dljIq isMG dI vI kurbfnI hYgI ipCly smyN ivc, Auhdf iewk aDfr vI hY ijhVf viDaf vI hY. jy lokF ƒ Auh ivKfeygf ik Auh cl skdY, lok nfl qurngy. smyN ƒ iksy ny nhIN bMinaf ijhVf qurygf lok Ehdy nfl ny.

gurqyj isMG

svfl: jo kuJ akflI dl aMimRqsr ivc vfpiraY qusIN iesƒ ikvyN smJdy ho?

jvfb: ieh koeI mfn sfhb ny nvIN gwl nhIN kIqI. Auh ÈurU qoN krdy af rhy ny. ieh EhnF df suBfa ey. mYƒ Xfd hY asIN EhnF nfl kfr ivwc aMiMmRqsr jf rhy sI, nfl s[ afqmf isMG jI sn. mfn sfhb ny dwisaf ik bfbf joigMdr isMG ƒ kwZ dyxY. asIN ikhf Auh siqkfrXog hsqI ny pfrtI qy ies gwl df bhuq burf asr peygf. Eh kihx lwgy mYN qF piVaf hY ik lYinn (rUsI nyqf) ny vI pfrtI qoVI sI, stfiln ny vI pfrtI qoVI sI ies qrF pfrtI qoVn nfl qfkqvr ho skIdY. mYN ikhf pRDfn sfhb, pr ieh pMQ hY .AuhnF ny nf EdoN ies gwl ƒ smiJaf, nf hux.

svfl: ieh df hwl kI hoxf cfhIdY qy sMBfvnf kI ey?

jvfb: dovyN muafPI mMgx pMQ qoN, iswKF dy mn ƒ Tys phuMcfeI ey. jy pMQ dI syvf nhIN huMdI afpxy GrIN bYTx pr Aus qoN pihlF ieh jrUr krn ik nvyN muMizaF ƒ mOkf dyx ik afE BfeI asI bVI syvf kr leI hux qusIN sFBoN. ÜIzr df kMm huMdY ik kOm ƒ nfl qory nf ik kOm lIzr dy mgr qury. ipMzF ivc jf ky aslIaq nfl, EhnF dIaf aOkVF nfl bf vfsq hoxf cfhIdY. ieh afKI jfxf ik kOm sfQ nhIN idMdI mUrKqfpUrn gwlF ny. lIzr ny kOm qo sfQ lYxf huMdY.

svfl: iswK isafsq lgfqfr kmËor ikAu ho rhI jd ik hmly pihlF nfl vDyry ho rhy ny?

jvfb: iewk qF ivcfrDfrk qOr qy kicafeI kfrn mfr pY rhI ey. jo sfrIaF alfmqF ny Ehƒ bfdl afpxy hwk ivc vrq irhY jdoN ehnF df vylf sI ieh sFB nhIN sky asIN sfry doÈI aF. 89 vyly ijhVf mOkf srdfr mfn kol sI koeI ZFcf nhI bxf sky sB kuJ Kur igaf. jdoN dljIq isMG hoxI jfho jlfl ivc sn iehnF ny bfeIkft kr idwqf. qfkq dI vrqo afpxy lokF leI krnf isafsq huMdI ey ny nf ik EhqoN muK moVnf. ieh ikvyN kurbfnI hoeI bUhy afeI sqf moV idwqI ? pr eyh vKq dOhF ƒ dubfry nhI imlygf.

svfl: iswK ivcfrvfn awgy ikAu nhIN afey?

jvfb: afAux ikQy,koeI plytPfrm nhIN hY.hr drdmMd Auprfm ey. EhnF ƒ koeI iDr cfhIdI ey gwl lY ky jfx kIhdy kol. ho skdY qusI myrI gwl ƒ shI nf Cfpo? pMQ df mslf ey, vwzI iËMmyvfrI vflf kMm ey. ijhVf shI clygf ivcfrvfn kdy EhqoN afkI nhIN huMdy.

 

************************

 

 

iswDf kIrqn pRsfrn

vIzIAu

afprysLn nIlf qfrf

sMq jrnYl isMG jI

sLRI hrmMidr sfihb qy hmlf (1984)

BfeI qyijMdr isMG jI

kfkfr, dsqfr qy rihq

   

afzIAu inqnym

jpu jI sfihb

jfpu sfihb

qvY pRsfid svwXf

copeI sfihb

afnMd sfihb

rihrfsu sfihb

kIrqn soihlf

suKmnI sfihb

ismrn

sMq jrnYl isMG jI