rfj krygf Éflsf afkI rhy n
koie .
Kuafr hoey sB imlihMgy bcy
Èrn jo hoie.
Drq-aflHxy AuWqy asIN hF sBy
sihBfgI’’ avwigafkfrI aqy gusqfÉ afkI, ajoky Xuwg dy ieiqhfs ivwc
kfmXfbI nfl, lgfqfr, pRqIinDI-pRQf df ÈoÈx aqy kudrqI-vfqfvrx dy
vYrI kfƒnF dI AusfrI, DrqI aqy afkfÈ AuWqy afpxy kbËy aqy ies ƒ dOlq
iwvc bdlx rfhIN kr irhf hY. PlsrUp, DrqI dy jIvn-pflk aMimRq ƒ
lgfqfr soK irhf hY . aijhy kfbËkfrF vfly sQfpq inËfm duafrf iËhnI
qOr ’qy Êulfm kIqI geI Élkq hI aijhy isstm dI rfKI bxf idwqI geI hY
ijhVI ik bRihmMzI-cyqnf nfl lbryË, Èbd-surq aqy qvfrIKI pwKoN cyqMn
juJfrUaF AuWqy afpy hI ktkF vFgUM tuwt-tuwt pYNdI hY . ivrly hn
ijhVy amlF ivwc iËMdgI ijAUNdy hn-sUKm hsqI dy kfienfqI srUp vflI;
hMny-hMny mIrI-pIrI vfly bhu-DruvI sMsfr dI pRfpqI dIaF koiÈÈF ivwc
lgn-mgn-ies eykf-kyNdrI mhF- afkrFqf kyNdrq bhu-BfeIcfrk iewjVF vflI
mMdI dldl ivckfr . ies gRih AuWqy kudrq dIaF bÉiÈÈF isrÌ afpxI
ksb-ikrq rfhIN BuMcx dy Ìrj nfl lYs sm-sihBfgI asIN, srb-ÈkqImfn,
Ëfhrf-ËhUr hfËrf-hËUr isRÈtI dI mÉlUk hF. jdoN ik Êulfm kIqy gieaF
dI Êulfm mfniskqf dy sQfeIkrx ihq syDq iswiKaf aqy hor sMcfr sfDnF
rfhIN, afkI duÈmx nvIN dihsdI dy Éumfr ƒ, afpxIaF kTpuqlIaF ƒ,
dihsdI-ÈÉsIaq dy rUp ivwc pyÈ krdy af rhy hn qF ies mOky asI iql Br
Gwt-igxqI ‘Ëfhrf-ËhUr kfienfq ivclI sicafeI’ dy pYNqVy vfly
Drq-aflHxy AuWqy kudrq dy vrqmfn srUp ivclI sfbq-sUrq qrnqfrI qfkq,
ijhVI ik vrBMzI hukm dIaF ÈkqIaF dI sMcflk Ëfhr sfDn hY, AuWqy zUMGf
eImfn rwKx vfly asIN, rUhfnI qskInF ivwc, BfeI jrnYl isMG
iBMzrFvfilaF ƒ ‘vIhvIN sdI df mnuwK’ aYlfnx AuWqy suKdfeI anuBv dI
god ivwc mihsUs krdy hF . Éflsf qoN qwq-arQ ieh vI inkldf hY ik sB
bMdy kudrq dy hn . kudrq dy bMdy Auh huMdy hn ijhVy jfgy hoey hn-ik
Auh kudrq dy hn ; ijhiVaF ƒ cfnx hY ik Auh kudrq dy hn; nf Auh BilaF
aqy nf hI mMidaF dI iDr ivwc Èfml hn, ikAuNik cMgy mMdy DVy mnuwKI
hAumY dI ksOtI AuWqy bxdy hn . aijhy hAumYvfdI DVy qF kudrq AuWqy
Ìqih pfAux leI lwk bMnH lYNdy hn . kI srmfeydfrI, kI smfjvfdI aqy kI
qfnfÈfhI rfj-sfry hI kudrq ƒ kTpuqlI vFg ncfAuxf locdy rhy hn .
afDuink Xuwg (Trdkga 1pk) df ieiqhfs qF mnuwK dIaF iehnF hI ÈyKicwlI
vflIaF hrkqF df sbUq hY aqy myrI quwC buwDI anusfr ieh sfrIaF qfkqF
gurmiq ivcfrF anusfr ‘afkI’ qfkqF hn . akfl-purK vfihgurU jI df
Éflsf kOx hY ? Auh ‘Kflsf’ hY ijhVf kudrq ivwc BrpUr vws rhI aqy
anMq swqf sMbMDI jfgrUk hY; ijs ny afpxf afpf pUry hoÈo-hvfs aqy
sihj inscy ivwc siQr ho ky ies akflI swqf dy Bfxy ƒ sOipaf hY .
aijhf mnuwK hI Éflsf hY, Bfv kudrq df bMdf hY . kudrq df hr bMdf,
jIv, DuroN pRBUswqf-Dfrk hI afAuNdf hY . Aus dI mrËI hY ik afpxI
pRBUswqf pRfpq hsqI vwloN bÉÈI mIrI-pIrI, igafn aqy gurqf rfhIN
duinafvI afkfvF XfnI mflkF jF svfmIaF dy bfxy aqy rcy JUTy jg dI
ÈnfÉq kry aqy iehnF ƒ Zfh ky mYdfn kry . sMsfr dy bhuqy dyÈF ivwc
mnuwKI sMsQfvF, ijnHF ƒ asIN kfƒn, sMivDfn, inËfm, Ëfbqf aqy
Qfxy-kcihrIaF afid swddy hF, ieh afkI ibrqIaF dy somy, pflxhfry,
GVnhfr aqy Ëfmn hn aqy afkIaF dy pihrydfr sfbq hoey hn . iehnF jugqF
ny mnuwK dI DuroN bÉÈI pRBUswqf ƒ amlI qOr AuWqy dunIaf aMdr srgrm
nhIN hox dyxf . iehnF qoN Éuafr ho ky afÉr mnuwK socdf hY ik jdoN
qIkr ‘afkI’ ies sMsfr AuWqy bfkI hn qF smfnqf, brfbrI dy isDFq jF
awgy vDx dy brfbr hwk isrÌ idKfvy dy afzMbr hn ikAuNik inÈfnf qF iPr
vI afkI (kbËfkfrI ibrqIaF aqy pRfpqI) bxnf hI hY . DrqI mnuwKF aqy
hor jIvF df aflHxf hY aqy asIN sfry hI ies dIaF bÉiÈÈf BuMcx vfly
sihBfgI hF . ieiqhfs ivwc sB qoN pihlF siqgur pfqÈfh goibMd isMG jI
duafrf pRgt kIqy akfl purK jI dy ‘Éflsy’ ny Drq dy vMzy hoey iewk
aflHxy AuWqy kfbË, mnuwKF dI pRBuswqf ƒ jbrI hVwpI bYTI, afkI
rfjÈfhI ƒ Zfh ky mYdfn kIqf aqy iPr bfhrI aflHixaF (mulkF) dy afkf,
ijhVy afËfd aqy smfn sihBfgIaF dy aflHxy AuWqy ibwly vFgUM Jpwtf
mfrn afey, ƒ Aultf AuhnF dy hI aflHixaF ivwc kYd kr idwqf . ies pIrF
dy pIr aqy mIrF dy mIr ‘Éflsy’ ny mIrI, ijhVI gurU gRMQ sfihb dy
igafn kfrx pRfpq hoeI hY, ƒ lMgr vFgUM hMny-hMny vrqf idwqf . pMjfb
aflHxy dy aMdr Éflsf-rfj vyly mnuwK ny dIvfnI, ËfbqfdfrI, adlI aqy
ikwqfkfrI ivwc pRBUswqf, sihBfgI svY-rfj rfhIN BogI (1752-1849R)-ijs
df rfKf Éud gurU-pMQ ‘Éflsf’ sI . Aus qoN bfad amrIkI aqy ÌrFsIsI
ienklfb (1783, 1789R) afey aqy bfad ivwc rUsI (1917), cInI (195)
afid ienklfb afey . pihly ienklfb rfjÈfhI afkf dy iÉlfÌ sI qF jo
rfjsI qfkq (mIrI) afkf dI igRÌq qoN afËfd ho ky lokF ivwc vrqy .
bfad dy lfl ienklfb vjoN jfxy jFdy sMgRfm hr pRkfr dy srmfeydfrI
afkf aqy afkf ibrqIaF dy iÉlfÌ isry cVHfey gey sn . pr sfry ienklfbI,
pRqIinDI sMsQfvF duafrf Twgy gey . afkf ibrqIaF ny sB kuJ KrId ilaf
aqy pRqIinDI sMsQfvF nvIaF afkf-qfkqF dy ihqF dI pRqIinDqf krn lwg
peIaF-iewQoN qk ik aMqr-rfÈtrI sMsQfvF vI AuhnF dy ihq pUrdIaF
ivKfeI idMdIaF hn . hux srb-sMsfrI afkf-ibrqIaF aqy hsqIaF dy dOr
vflf AuWqr-afDuink rfj ÈurU ho cuwkf hY pr hflF qIkr Éflsf-rfj vfly
bhu-DruvI sMsfr, bhu-kyNdrI smfj, ikwqf-pyÈfvrI-mflkI ieiqafidk dy
bIj ies AuWqr-afDuink kfl dI kuwK ny sivkfr nhIN kIqy . lwgdf hY ik
AuWqr- afDuink kfl dy mnuwKF ny KuafrI dy dOr df suafd lYx qoN ibnf
sbk nhIN iswKxf . jy iswKygf qF hI qF ‘iswK’ hovygf aqy jy iswK ho
ky iswKygf qF hI Auh kudrq-akfl df Ëfhrf-ËhUr srUp hY. iesy kfrx
Éflsf-ibrqI hmyÈf hI kudrq aqy mnuwKF AuWqy kfbËkfrI-ibrqI dI DfrxI
afkf-ibrqI nfl KMzf KVkfAuNdI rihMdI hY . Ìrk ieh hY ik bhuqI vfrI
Éflsf sMboDn dy Dfrk isrÌ ByK Dfrx ƒ hI ibrqI df bdl smJ lYNdy hn
aqy kkfrF ƒ jnyAU vrgI Bfvnf aqy pRXojn smJ ky hI kwtVqf ivKfldy hn
jdoN ik kkfr qF afkf ansrF, ijnHF dI mflkI ivwc qbfhkun
qfkqvrnfÈkfrI sfDn-Èsqr mOjUd hn, dy ivruwD jUJx aqy mYdfnf krx ihq,
Éflsy dI Cfpf-mfrU ijMdgI dy sMd aqy hiQafr hn-ijnHF dy Brosy sMg
Auh ‘dMgf-pMgf’ rcf ky afkI ivvsQf ƒ AuQl-puQl ivwc pfAuNdf hY aqy
AuhnF ƒ qbfhkfrI aqy nfÈkfrI ÈsqR-sfDnF qoN mukq kr ky sMq-ibrqI ƒ
sONpdf hY ikAuNik sMq jg ivwc hmyÈf hI shfeI huMdf hY . pMQ-Éflsf
gurU dI pdvI ’qy suÈoiBq hY-ies kfrx ijwQy-ijwQy afkf aqy afkf
ibrqIaF iÉlfÌ jMg jF sMgfRm ho irhf hY Auh jfxy jF axjfxy
‘Éflsf-pfqÈfhI’ leI sMgRfm ikhf jfxf bxdf hY . ihMdusqfn df smfjI
srUp ‘aiq-kyNdrq bhu-BfeIcfrf’ afidk ÈbdF ivwc ibafinaf jf skdf hY .
ieh vrx-pRQf AuWqy afDfrq hY aqy .fIvIN sdI dI ÈurUafq vyly Auprokq
smfj dy pRfcIn-kflIn buinafdI sfihq ƒ XUnIvristIaF dy islybs ivwc
lfgU kIqf jf irhf hY jdoN ik bhuqf qF pihlF hI pVHfieaf jf irhf hY
qF jo aijhy smfj ƒ hI asIN suqy-iswD hI suBfvk rUp ivwc,
iswiKaf-isstm rfhIN, srboqm aqy afdrÈ mMn ky hAumY-pRDfn ÈÉsIaq bxy
rhIey . aijhI iswiKaf-dIiKaf dy Dfrk ihMdusqfn dy sfry BfeIcfiraF
ivwc vwzI igxqI ivwc mOjUd hn ; mfnisk rUp ivwc Êulfm hn aqy
duinafvI pYNqVy ivwc Auh ktkF vFgUM Éflsf-ibrqI-DfrkF AuWqy tuwt pYx
leI iqafr rihMdy hn . ‘aflHxy dy smfn sihBfgI’ afidk ivcfr AuhnF dy
pyÈfvr-mukfbilaF dy ÈihrI arQcfry aqy nIqI dy dMgl, ijnHF ivwc
sihBfgIaF dIaF lfÈf AuWqy pYr rwK ky lMGxf pYNdf hY afidk, dy sfhvyN
AuhnF ƒ smJ hI nhIN pYNdy; sgoN Aultf cuMiDafeI hoeI smJ dy Dfrk Auh,
iehnF ivcfrF ƒ nf smJdy hoey vI, iehnF dy DfrnIaF ƒ pCVy hoey dwsdy
hn . ies ƒ kihMdy hn, ‘pfpI ky mfrny ko pfp mhFblI .’ cuMiDafeIaF
hoeIaF ieh pfpI afkf-ibrqIaF pfp sMgRih kr rhIaF hn aqy asIN jfxdy
hF ik kudrq dI lfTI dI afvfË nhIN huMdI, dyr nfl afAuNdI hY pr drusq
afAuNdI hY aqy jdoN afAuNdI hY qF pfpI afkf--ibrqIaF aMnHIaF-bolIaF
ho jFdIaf hn . ieh siQqI awj vI, pMj sO sfl pihlF khI hoeI, swc hY
ik ihMdusqfn-rqn iehnF (afkf-ibrqIaF) ny ivgfV ilaf hY aqy hux rfh
nËr nhIN af rhf . Èrm-Drm dovyN Cup KVHy hn; jnyAUDfrI aqy klmfDfrI
(muslmfn) qF Cwzo, hux qF Éflsf-ByKfDfrI hI Éflsf-ibrqI-DfrkF dy
afhU lfhux leI nf isrÌ iqar-br-iqafr hI hY, sgoN ipCly kfÌI simaF
qoN afhU lfhuMdf vI af irhf hY . ieh krfmfq sMcfr aqy iswiKaf-sfDnF
aqy ikrq dI ÊulfmI afidk dI hY, ijhVy pUrb aqy pwCm ny, afkf mksdF
leI, myl ky iswD kr ley hn . iswK ihqF dI AusfrI aqy rwiKaf leI vI
ieho sfDn iswKF duafrf hI nkl kr ky Ausfr ley gey hn aqyú lgfqfr
isrjy jf rhy hn . iesy kfrx iswK-sMsQfvF, nqIjy vjoN, afkI-ibrqIaF
df ivroD qF kI, afkI-ibrqIaF dI ÈnfÉq vI nhIN kr skdIaF . gurduafry
qwq-arQ anusfr ‘sfDn-duafrf’ jF ’gurduafrf’ XfnI ‘jugqI-duafrf’ dy
rUp ivwc iswK-iswiKaf dy sfDn hox df ËrIaf hoxf cfhIdy sn nf ik pUjf
aqy arfDnf dy kyNdr . hux qF qÉqF dy jQydfr hI iehnF ƒ pUjf dy asQfn
jF gurU-ú Gr krfr dy rhy hn; krfr dyx vI ikAuN nf ? afÉrkfr ieh
pRqIinDI sMsQfvF dy mulfËm hn aqy afkf-ibrqIaF dy ihqf dy pihrydfr
aqy pRqIinDI-inËfm dy lfB-pRfpq-krqf aMg hn . hux qF sfry ihMdusqfn
dy gurduafiraF dy eykIkrx dy kfƒn dI mMg kIqI jf rhI hY . iknHF
koloN ? iks mksd leI? mirafdf df eykIkrx krn ihq iks qfkq df
iesqymfl hovygf ? Éflsy dy mflk akfl purK koloN qF kfƒn dI mMg ho hI
nhIN skdI. gurduafry dyÈ dy kfƒn dI kbwzI Kyzx dy asQfn aqy jnm,
mrn-prny dy krm-kFzI asQfn mfqr ho inwbVy hn . gurU gRMQ sfihb dI
kfƒnI-hsqI dy nF AuWqy hËfrF eykV ËmInF jF jfiedfdF hn-ijnHF qoN
bhuq lokIN psInf vhf ky irËk pYdf krdy hn, Drm dI ikrq krdy hn .
kwlH ƒ sfzy ivclIaF afkf-ibrqIaF kcihrIaF ivwc mukwdmy drj kr ky
gurU gRMQ sfihb ƒ afkf DVy ivwc Èfml kr lYxgy; Drm dI ikrq krn
vfilaF ƒ ËmInF qoN drbdr gurU gRMQ sfihb dy nfm AuWqy kIqf jfvygf .
ies pRkfr ckRivXU sPl ho jfvygf, ijs dy ivwc, afrMB vyly, afgUaF dI
ÊlqI rfhIN iswK-smUh kfƒn dy iewk vwzy mhF-akfrI ZFcy ivwc
aYs[jI[pI[sI[ aYkt rfhIN afpxI mrËI nfl Gus igaf sI . ies
BUl-BuleIaF vfly mhF-akfrI ZFcy ivwc ieh smUh guaficaf hoieaf hY
ikAuNik ‘iswKI’ guafc geI hY aqy prdysx-pujfrI ibrqI qyj-pUjf dI Bfl
ivwc ds gurUaF ƒ kdy avqfr, kdy pYÊMbr, kdy dyhDfrI gurU-zMm aqy
dyhDfrI svfmIaF, sMqF-sfDF dy rUp ivwc ZUMzdI ivafkul hoeI peI hY .
vwzy Bfg mnuwK dy, ‘hirjU’ dy mnuwKf dyhI ’c hirmMdr ivwc afvx dy
kfrx jfgy sn . awj bfhrmuKI krm-kFzF kfrx ‘qyj’ dyhI ƒ iqafg igaf hY
aqy Bfg mwQy qoN imt cuwky hn . Auprokq ibafny gey ‘kfƒn’ nukqy dy
Ëor nfl hI, styt dI atMk qfkq dy iesqymfl duafrf hI sfry ihMdusqfn
dy gurduafiraF dI mirafdf, afl ieMzIaf gurduafrf aYkt rfhIN hI iewk
krn dI koiÈÈ kIqI jf rhI hY . afgUaF, aKOqI nOjuafnF aqy buwDIjIvI
prfjIvIaF duafrf afl ieMzIaf gurduafrf aYkt mMigaf jf irhf hY aqy
srkfr ivKfvy df ivroD jF ‘dyrI’ iesqymfl kr ky, ies aYkt sMbMDI iswK
ihqF aqy hwkF dy pRsMg ivwc, ckRivXU ivwc Psy BuwlV iswKF ƒ Auksf
rhI hY, BVkf rhI hY. ‘sunihrI ipMjry df qoqf Kfvy imrcF, afËfd
AuzfrIaF vfly qoiqaF ƒ kry itckrF .’ es qrHF koeI vI mjHbI-igxqI jF
BfeIcfrf jF smUh afpxI iÌqrq anusfr ijAU nhIN skdf qy es kfrx qrwkI
vI nhIN kr skdf ikAuNik iBMnqf isrÌ ByK dI hY jdoN ik qfkqF dy aiqk
NdrIkrn kfrx, afeInI (kfƒnI) Ëor-jbr duafrf, styt ƒ hmlfvr jrvfxy dy
rUp ivwc sQfpq r ky Aus asUl ƒ ijbh kIqf jf irhf hY ijs anusfr sB
suKfly vs skdy hn aqy koeI bfhrf nhIN dsdf . Auh asUl hY bhu-kyNdrq,
bhu-BfeIcfrk smfj vflf asUl, ijhVf isafsI aqy inËfmI wqf dI afËfdI
df isrÌ svY-pRbMD dy pwDr ’qy Ëfmn hY-Auh vI sihBfgI rUp ivwc. jdoN
sMsfr Brdy isrkwZ mnuwK AuWcIaF kdrF-kImqF dIaF bfqF pfAuNdy hn qF
Auprokq ksOtI AuWqy prKx AuprMq AuhnF dI hkIkq sfmHxy af jFdI hY .
afkI ibrqIaF ny afpxf kbËf pwkf krn leI hr ‘vsq’ aqy hr ‘kImq’ dy
bfËfr isrj ley hn . bfËfr ivwc ivkx vflI pYdfvfr hI lfBkfrI pYdfvfr
ho geI hY . ÊYr-bfËfrI vsq dirwdrqf bx geI hY . jIvn-aMimRq dI bÉiÈÈ
vflI kdr-kImq df koeI bfËfr nhIN huMdf . hr rMg, nMg-ZMg, lfBkfrI
pYdfvfr dy bfËr ƒ grm krn leI vriqaf jFdf hY . nMg df bfËfr qF ieqnf
BrpUr aqy TgAurf aqy mfXfvI ckRivXU ivwc lY jfx vflf mfrg hY ik
mnuwK dy inwjI iCx vI ies ny sMmoihq kr ley hn. bfËfr ny DrqI dy
sfbq-sUrq srUp ƒ KMzq kr dwqf hY aqy DrqI muMn ky srp-cMmI mfzl bxf
idwqI geI hY . Auprokq Kfkf ‘afkI’ aqy ‘Éflsf’ drF-kImqF drimafn
afid-kflI XuwD hY; ‘qUM’ aqy ‘mYN’ dI srbkflI jMg hY, ‘sur’ aqy
‘asur’ dI RYlokI jMg hY . BfeI jrnYl isMG ijhVIaF kdrF-kImqF dI iDr
vflf jMgI XoDf sI Auh kdrF- kImqF aqy AuhnF dI iDr hmyÈf hI bfËfrI
kdrF-kImqF dIaF awKF ivwc rVkdI rhI hY . isafsq aqy srmfeydfrI dy
bfËfr ivwc, smyq AuhnF dy ijhVy srmfey ƒ hiQafAuxf cfhuMdy hn,
munfÌy jF munfÌy dI vMz vfly XuwD ivwc BfeI jrnYl isMG vrigaF ƒ vwzf
roVf jF aVcx smiJaf jFdf hY . so sdfcfrI nukqf sMsfr aqy kudrq dy
ËKIiraF AuWqy kbËy vflf nhIN huMdf ik sfrf inËfm hI AuWDr syDq kr
ilaf jfvy . ‘Éflsf’ ivcfr kudrq dy bMidaF vflf hY ik kudrq dIaF
bÉiÈÈF ƒ imhnq duafrf syvn kIqf jfvy XfnI BuMicaf jfvy, nf ik bfËfrI
qOr-qrIikaF vflI vrqoN kIqI jfvy . ies bfËfrI vrqoN dI isafsI Ksmfxy
vflI cfl ny sMsfr ƒ ‘Bojn dI jMg’ ivwc AulJf rwiKaf hY jdoN ik
‘Éflsf’ kdrF-kImqF ny Bojn dI jMg, ‘dygo qyg Ìqih’, sMgq-pMgq rfhIN
ijwqI aqy ies ƒ pwikaF krdI hoeI qfkq ‘pMQ-sMgTn’ vflI ‘qyg’ rfhIN
pMQ-pfqÈfhI sQfpq kr ky rOÈn kIqI . mnuwK ies kudrq jF isRÈtI dI
mÉlUk hY, Ésm nhIN ik ijvyN cfhy vrqy . BfvyN Auh iksy mulk df
cuixaf afgU hovy, BfvyN qfnfÈfh, BfvyN rfjkI jmfq, BfvyN smfjvfdI jF
sfmrfjvfdI jmfq . jdoN ieh Buwldy hn ik Auh kudrq dI mÉlUk hn (hmyÈf
hI Buwldy hn) aqy pfpF dy GVy Br ky AuWCldy hn qF mOky anusfr Éflsf
kdrF-kImqF BfeI jrnYl isMG vrgy anykF hI ‘kudrq dy bMidaF’ ƒ jMg
ivwc AuqfrdIaF hn aqy ‘Drq-aflxHy’ Auqly mnuwKf-vfs dIaF kUV
buinafdI-ÈrqF aqy inXmF dIaF DwjIaF AuzfAuNdy hoey afkIaF ƒ
vMgfrdIaF hn aqy qvfËn sQfpq krdIaF hn . sfDfrx mnuwK qF afkIaF dy
inËfm dy sMcfr, iswiKaf, Ébrnfmy aqy jbrnfmy dy dubfrf clfieaf jFdf
hI cwldf hY . so ieh igafn ivhUxf, BfghIx rwXq-smUh afkI dy qyj df
pujfrI afpUM hI afpxy mukqIdfrF ivruwD KVH ky, kudrq dy bMidaF AuWqy
afkIaF dy jbr aqy bIj-nfÈk hmly ƒ mfnqf dy ky sndbwD krdf hY aqy
murdfr, XfnI byhwkI sMpY, dy hwk ivwc ÈfhdI Brdf hY, ÊulfmI krdf hY.
ieh vI afkIaF dI srdfrI vflf vrqfrf hY ik Auh hr sfl, hr dihsfl, hr
ÈqfbdI aqy hr dihsdI df pRqIinDI mhfn mnuwK, afpxy DVy ivwcoN hI cux
ky aYlfndy hn, ijvyN ik bfËfr dI sB qoN sohxI nfr . Éfs kr ky nvyN
afkIaF dI ‘mhfn[[[[[[[’cox qF hor vI lfBkfrI hY aqy ieh bfËfr df
inXm hY aqy ieh rfvfieq afpxy kTpuqly syvfdfrF, buDIjIvIaF, klfkfrF
jF hor KyqrF vfly aqy JolI-cuwkF ƒ mnuwKI mfniskqf dy leI afdrÈF dy
qOr ’qy pyÈ krdI hoeI AuhnF ƒ mflfmfl krdI hY . Drq aflHxy AuWqy
pRgt Ëfhrf-ËhUr kfienfqI swc dy hwk ivwc awj sfry sMsfr ivwc jfgy
hoey mnuwKF dI Gwt-igxqI koiÈÈmMd hY prMqU AuhnF ny gurbfxI ÌlsÌy
aqy igafn ƒ afpxf pMQ mMn ky hflF sMpUrx mËmUn ƒ smJxf hY . ieh iewk
rhwsmeI BydpUrx jugq hY ijhVI, afkIaF dy iÉlfÌ ‘jUJx dy dfE’ vflI,
siqgur nfnk sfihb qoN afrMB ho ky Éflsf-kfl qIkr lgBg sfZy iqMn sO
sfl cwlI. ies dy ijAUNdy aqy pRsMgk hox dy sbUq AudoN iml jFdy hn
jdoN Ëfhrf-ËhUr, hfËrf-hËUr kudrq dy XoiDaF dy vhIr, smyq BfeI jrnYl
isMG dy, svflwKIey inwqr ky afkI ktkF ivruwD swc leI Èhfdq dy jFdy
hn . aijhf Èfhkfr kfrnfmf sfzy ijihaF df eImfn aqy hwk-swc ivwc XkIn
kfiem krfAuNdf hY aqy sfzy mn aqy ihridaF dy sMqfp ƒ hrn krdf hoieaf
zUMGI mfnisk inhclqf bÉiÈÈ krdf hY . aijhy prAupkfrI, inhklMk,
inrml-buwD Aujwl-dIdfr BfeI jrnYl isMG, mnuwKI pfpF ƒ zIk ky pIx
vfly aqy mnuwKI mn aMdr aMimRq sMcfr krn vfly-ijnHF df afpxf koeI vI
svfrQ nËr nhIN afAudf, XkInn hI vIhvIN sdI dy mhfn mnuwK hoey hn .
bfkI jokF ny qF lokF ƒ mhfn nhIN aYlfnxf; jdoN ik jokF ny jIxf lokF
dy lhU AuWqy hI hY-BfvyN ik keI jokF ÉUn cUsx dIaF eykfiDkfrI hn aqy
dUjIaF, ijhVIaF cfhuMdIaF hn ik sfrIaF jokF ƒ KUn dI smfn vMz hoxI
cfhIdI hY .
* mhF hmlfvr
* bfhrI (bRfhmxI)
pRBfv ’coN imlI hox kfrx .
* aksr asI, duinafvI
nËry, mMidaF dy bdl vjoN iksy hor mMdy ƒ hI Blf smJ
bYTdy hF .