mfn-ibwtU ivcfly sulHf dIaF koisLLsLF asPl

 

sLRomxI akflI dl (aSimRqsr) dI lIzrisLp ivcfly pYdf hoieaf ryVkf sulHf-sPLfeIaF dIaF sfrIaF afsF-AumIdF smyt ky qoV-ivCoVy dy afKrI pVfa ‘c dfKl ho igaf hY. ismrnjIq isSG mfn aqy BfeI dljIq isMG ibwtU vloN pfrtI Aupr afpo-afpxy dfavy nUM lY ky cwl rhI iKwcoqfx ny dohF nyqfvF ivcfly afpsI mqBydF nUM dUr krn leI cwl rhIaF koisLsLF df AudoN aSq ho igaf jdoN BfeI ibwtU dI agvfeI vfly DVy dy iek BrvyN iekwT ny s[ mfn nUM pfrtI qoN pwky qOr ‘qy vwK krky pfrtI df nvyN isirEN gTn krn df aYlfn kr idwqf. BfeI ibwtU dy DVy dy ies PYsly dI koeI kfnUMnI jF rfjsI Auicwqqf bxdI hY ik nhIN ieh iek vwKrf mslf hY pr ieQy ieh ijLkrXog hY ik pfrtI pRDfn hox dy nfqy s[ mfn ny lMGI 26 agsq nUM iklHf hrnfm isMG vflf ivc kIqI pRYs kfnPrMs ivc pfrtI dy sInIar mIq pRDfn dljIq isMG ibwtU aqy Aus dy sfQIaF nUM pfrtI nIqIaF nfl nf cwlx kfrn pfrtI ‘coN Cyk idwqf sI. ies ipCoN ibwtU DVy vloN afpxI sQfpqI leI lgfqfr Xqn kIqy jf rhy hn. ibwtU DVy vloN 30 nvMbr nUM gurduafrf mSjI sfihb, aflmgIr ivKy swdy pSQk iekwT dIaF iqafrIaF sbMDI ies DVy dI iek mIitMg gurduafrf sLhIdF (guwjrKfn), mfzl tfAUn luiDafxf ivKy hoeI ijs ivc ieh aYlfn kIqf igaf ik 30 nvMbr dy pSQk iekwT dOrfn pSc-pRDfnI pRxflI dy afDfr ‘qy pSQk lIzrisLp kOm dy sfhmxy rwKI jfvygI aqy nvyN sMivDfn, pRogrfmF, nIqIaF vflf sLRomxI akflI dl (a) aYlfinaf jfvygf. mIitMg AuprMq s[ ibwtU ny pwqrkfrF nfl gwlbfq kridaF dfavf kIqf ik pfrtI dI smuwcI lIzrisLp ny s[ mfn horF nfl igly-isLkvy dUr krn dIaF sB koisLsLF nfkfm rihx AuprMq hI ieh mIitMg swd ky pSjfb aSdr rfjsI qOr ‘qy iek nvF bdl dyx KLfqr akflI dl (a) nUM iek mjLbUq pfrtI vjoN sQfipq krn df PYslf ilaf hY. AunHF ikhf ik pfrtI dy pihly sMivDfn ivclIaF KfmIaF nUM dUr krky nvF sMivDfn amlI rUp ivc lfgU kIqf jfvygf. ieQy ijLkrXog hY ik s[ mfn ny BfeI ibwtU qy Aus dy sfQIaF nUM pfrtI ‘coN kwZx smyN keI isDFqk mqBydF df ijLkr kridaF dosL lfey sn ik BfeI ibwtU ny pfrtI aSdr afAux qoN ipwCoN lgfqfr afpxf vwKrf gruwp kfiem krI rwiKaf. AunHF ieh vI ikhf ik luiDafxf siQq pfrtI dPqr pfrtI dy hvfly krn aqy mYgjLIn ‘iswK sLhfdq’ nUM smuwcI pfrtI df bulfrf bxfAux df afpxf vfadf vI nhIN inBfieaf. AunHF ieh vI dosL lfieaf sI ik ibwtU guwt ny iswK stUzYNts PYzrysLn aqy XUrp, kYnyzf aqy ieMglYNz ivc cwldIaF iswK XUQ afP amrIkf dIaF iekfeIaF nMU sLRomxI akflI dl (a) anusfr nf clf ky afpxIaF srgrmIaF vwKry qOr ‘qy jfrI rwKIaF. jd ik BfeI ibwtU dy DVy ny s[ mfn ‘qy izktytrfnf rvweIey df hI dosL lfieaf hY. BfeI dljIq isMG ibwtU ny dwisaf ik pfrtI dy kMmkfj nUM clfAux leI pSjfb dy sfry ijLilHaF ivc numfieMdy lY ky s[ gurjiqMdrpfl isMG iBKIivMz dI agvfeI ivc 51 mYNbrI kyNdrI kmytI df gTn kIqf igaf hY aqy ies dy nfl hI s[ bldyv isMG isrsf dI agvfeI hyT 5 mYNbrI sMivDfn-GfVf kmytI vI bxfeI hY jo ik vwK-vwK pSQk sLKLsIaqF aqy sMgqF qoN suJfa lY ky sMivDfn iqafr krygI. ies kmytI ivc hrcrn isMG burjhrI, gurpRIqm isMG cImf, suKpfl isMG bfsrky aqy mnDIr isMG vI sLfml hn. ies qoN ielfvf vwK-vwK jQybMdIaF aqy sLKsIaqF nUM pRyrn leI s[ dieaf isMG kwkV dI agvfeI hyT 5 mYNbrI kmytI df gTn vI kIqf igaf ijs ivc guirMdr pfl isMG TrUaf, amrIk isMG eIsVU, rivMdr isMG KLflsf aqy rfjpfl isMG sLfml hn. ibwtU DVy vloN 30 nvMbr nUM hox vfly sLRomxI akflI dl (a) dy afm iejlfs leI iqafrI sbMDI hoeI ies mIitMg dI pRDfngI s[ gurjiqMdrpfl isMG iBwKIivMz ny kIqI. mIitMg dy Auprokq PYsilaF df aYlfn kridaF BfeI dljIq isMG ibwtU ny ikhf ik asIN hmysLf hI svY-ivsLlysLx qy svY-pVcol dy hfmI rhy hF. AunHF ies gwl ‘qy jLor idMidaF ikhf ik pSQ aqy pSjfb nUM bcfAux leI smyN dI mwuK mSg hY ik aijhf ZFcf Ausfiraf jfvy jo sLRI gurU nfnk sfihb vloN drsfey gey mfrg ‘qy aDfrq hovy. ies mOky AunHF akflI dl (bfdl) ‘qy vI vrHidaF ikhf ik bfdl dl pSQk soc, PrjLF qy asUlF nUM Cwz ky Bfjpf vrgIaF iPrkU pfrtIaF df JolI Juwk bx cuwkf hY ijs kfrn Auh pSc pRvfnq, pSc-pRDfnI pRxflI pSQ dI JolI pfAux ivc sPl nhIN ho sikaf. pr 30 nvMbr df pfrtI df afm iejlfs pSQ dI ies muZlI loV dI pUrqI krdf hoieaf sMGrsL nUM awgy qorygf. pr hkIkq ieh hY ik akflI dl (bfdl) dy brfbr smrwQ isafsI jQybMdI dy qOr ‘qy koeI jQybMdI hfl dI GVI mOjUd nhIN. dyKxf hY ik hux BfeI dljIq isMG ibwtU s[ mfn nfloN vwKrf ikhVf bdl pysL krky iswK pMQ nUM afpxy nfl qOr skx dy smrwQ hovygf? akflI dl (a) dy pRDfn ismrnjIq isMG mfn vwKry njLr afAux leI pihlF hI keI isafsI pihlkdmIaF kr cuwky hn . Auh smuwcy qOr ‘qy iswK isafsI bdl pYdf krn ivc sPl qF BfvyN nhIN hoey, pr AunHF dI vwKryvF iswKF leI iek vwKry mulk dy isafsI pRogrfm dy aDfr ‘qy kfiem hY. BfeI ibwtU dy akflI dl (a) ‘c sLfml hox nfl ieh sMBfvnfvF njLr afAux lwgIaF sn ik pfrtI df jQybMdk ZFcf mjLbUq hovygf, Auh hux iblkul KLqm ho geIaF hn. pfrtI ivclI duPyV ny akflI dl (b) df bdl pysL krn dIaF sfrIaF sMBfvnfvF ‘qy qkrIbn pfxI Pyr idwqf hY. ies sB leI iksy iek iDr nUM dosLI nhIN Tihrfieaf jf skdf, pr s[ mfn vloN ijhVy dosL BfeI ibwtU aqy Aus dy sfQIaF ‘qy lfey gey AunHF dy mukfbly s[ mfn Auqy lfey gey awKVpx aqy izktytrfnf suBfa dy dosL AuWny pfeydfr nhIN hn. isDFqk sFJ qoN ibnF koeI vI gTjoV icr sQfeI nhIN rih skdf. s[ mfn ny BfeI ibwtU ‘qy ijhVy isDFqk mqBydF dy dosL lfey hn AunHF ‘coN muwK muwdf ieh sI ik sLRomxI akflI dl (a) dy huMidaF Kflsf aYksLn kmytI dI kI loV pY geI sI? ieh kmytI PiqhgVH sfihb dy mfrc mOky ikvyN aKIr bfdl dI vfhI lkIr qy qurI ieh gwl iksy qoN guJI nhIN. ies qoN ielfvf kmytI ‘c sLfml bfkI keI afgUaF ‘qy gMBIr dosL hn. sB qoN gMBIr dosL ieh sI ik BfeI ibwtU Kflsf aYksLn kmytI dy afgUaF nfl iml ky pfrtI dy pRogrfm ‘aSimRqsr aYlfnnfmy’ aqy ‘Kfilsqfn’ dy muwdy qoN pfsy cwilaf igaf hY. hux dyKxf ieh hY ik 30 nvMbr nUM hoNd ‘c afAux vflI pfrtI dI pSc-pRDfnI lIzrisLp ikhVf nvF pRogrfm pysL krdI hY jo s[ mfn dy isafsI pRogrfmF qoN vwKrf hovygf.

 

************************

 

 

iswDf kIrqn pRsfrn

vIzIAu

afprysLn nIlf qfrf

sMq jrnYl isMG jI

sLRI hrmMidr sfihb qy hmlf (1984)

BfeI qyijMdr isMG jI

kfkfr, dsqfr qy rihq

   

afzIAu inqnym

jpu jI sfihb

jfpu sfihb

qvY pRsfid svwXf

copeI sfihb

afnMd sfihb

rihrfsu sfihb

kIrqn soihlf

suKmnI sfihb

ismrn

sMq jrnYl isMG jI