sRI anMdpur sfihb df mqf


jUn cVHidaF hI 1984 ivc Bfrq POj vloN drbfr sfihb`qy hoey hmly aqy ZwTy akfl qKq sfihb df idRÈ awKF awgy af jFdf hY. pMjfb ivc iek dhfky qoN vwD cwlI mOq dI hnyrI aqy Aus dI Byt cVHy ZfeI lwK krIb nojvfn, brbfd hoey Gr vI idmfg ivc cqr rUp ivc GuMm jFdy hn. ies swBy kfsy df kfrn kI sI? mIzIey aqy srkfrI eyjYNsIaF ny rwj ky iswKF bfry BMzI prcfr kr ky sfbq krn dI koiÈÈ kIqI ik iswK dyÈ ƒ qoVnf cfhuMdy hn. dyÈ dy gdfr hn. ies pRfpygMzy ƒ pMjfb vloN pfs kIqy afnMdpur sfihb dy mqy dy mOiZaF qy lwd ky sfry Bfrq vfsIaF ƒ ivKfieaf igaf aqy anMdpur sfihb dy mqy ƒ Kfilsqfn df sqf kihky pRcfiraF igaf aqy ies dI afV ivc hI nIly qfry ƒ shI TihrfAux df Auprflf kIqf igaf. ies hfdsy leI muwK qOr`qy do cIËF ijMmyvfr hn:-


1. Bfrq srkfr df votF dI rfjnIqI Kfqr iswKF ƒ ihMdU bhu-igxqI dI ingfh ivc hAUaf sfbq krnf.
2. iswK afgUaF dI afpsI Puwt kfrn iek dUsry ƒ iTwbI lfAux dI privrqI dy cwlidaF hr iksy ny pUrf qfx, afpxy ivroDIaF df sPfieaf krn ivc lgfieaf. iksy ny vI Bfrq dI bhuigxqI ƒ anMdpur sfihb dy mqy dI jfxkfrI dyx dI koiÈÈ hI nhIN kIqI jdik ies nfl imldy juldy mqy Bfrq dy Cy qoN vwD rfj pfs kr cuky hn. afAu awj ieh vyKIey ik anMdpur dy mqy ivc kI hY? muwK qOr`qy ienHF miqaF ƒ pMj BfgF ivc vMizaf igaf sI


isDFq:
1. ÈRomxI akflI dl iswK Drm dIaF ieCfvF ƒ pRgtfAux df ieko iek vsIlf hY. ies ƒ Drm dI numfieMdgI krn df pUrf pUrf aiDkfr hY.
2. ieh isDFq iswKF dy bfnI ÈRI gurU nfnk sfihb dy iqMn AupdyÈ nfm jpo, ikrq kro aqy vMz ky Cko`qy afDfirq hY.


AudyÈ:
1. mUl mMqr df pRcfr krnf aqy nfsiqkqf qy mUVH mq df Éfqmf krnf.
2. iswKF ivc Dfrmk suqMqrqf dy jËby dI joq jgfeI rwKxf aqy Dfrmk suqMqrqf ƒ siQr rwKxf aqy Byd Bfv vflI nIqI ƒ Éqm krn leI Xqn krny.
3. grIb aqy byroËgfr lokF ƒ afsrf dyx df Xqn krnf. inaF dy Auicq sfDnF ƒ siQr rwKxf aqy Byd Bfv vflI nIqI ƒ Éqm krn leI Xqn krny.
4. gurU sfihb dy kQn anusfr CUq Cfq aqy jfq pfq dy Byd Bfv ƒ dUr krnf.
5. ibmfr lokF dy ielfj leI sfDn pYdf krnf.

 

anMdpur sfihb pRsqfv dy pihly Bfg ivc ikhf igaf hY ik iswKF ivc Dfrimk Bfvnf pYdf krnf aqy AunHF ivc iswK hox pRqI mfx pYdf krnf sROmxI akflI dr df muwK ÌrË hY aqy ies AudyÈ dI pUrqI leI akflI dl hyT ilKy kdm cukygf:
1. vfihgurU df nf jpxf qy gurbfxI df pRcfr krnf. gurU gRMQ sfihb ivc idRVH inÈcf pYdf krnf aqy AunHF dy isDFqF ƒ afpxy roËfnf jIvn ivc apxfAuxf.
2. gurU sfihbfn dy AupdyÈ df pRcfr krnf.
3. vwzy pYmfny`qy aMimRq sMcfr krnf.
4. dsvMD dI pRQf ƒ muV jIvn krn leI iswKF ƒ pRyirq krnf.
5. gurduafiraF dy pRbMD ƒ vDyry sucwjf bxfAuxf. gurdvfiraF dy krmcfiraF ƒ isKlfeI dyx df Auicq pRbMD krnf`qy gurduafiraF dIaF iemfrqF dI surwiKaf ƒ XkInI bxfAuxf.
6. smuwcy sMsfr dy smUh gurduafiraF aqy gurDfmF ƒ ijnHF ƒ iswK pMQ qoN ivCoiVaf igaf hY, AunHF dy drÈnF df aiDkfr ibnF iksy rok tok dy smUh sMgqF ƒ dyxf.


rfjnIiqk AudyÈ:
rfjsI AudyÈF dI pUrqI leI hyT ilKy Xqn krny:
1. jo pMjfbI bolx vfly ielfky pMjfb qoN kr ky dUjy rfjF ivc imlfey gey hn ijvyN ik aMbflf, cMzIgVH, ipMjOr, kflkf, zlhOËI, krnfl ijlHy df Èfhbfd blfk ihsfr iËlHy dy kuJ Bfg, ienHF sfiraF ƒ muV pMjfb ivc Èfml krn dy Xqn krny.
2. rfjF ivc kyNdr df dÉl isrÌ dyÈ dI rwiKaf, zfk qfr, ryl qy krMsI qk hI sIimq krnf aqy dUjy sfry ivBfg pMjfb dy aiDkfr Kyqr aDIn krvfAuxf.
3. pMjfb qoN bfhr rihx vflI iswK vwsoN dI surwiKaf df pUrf pRbMD krnf qF jo iksy iksm df ivqkrf nf ho sky.
4. kyNdr aqy pRFqF dy iswK qy dUjy DrmF dy lokF ƒ inaF dvfAux leI, AunHF nfl hox vfly aiqafcfrF ivruwD afvfË cuwkxf.
5. hr iek mrd aqy aOrq ƒ ijs ƒ adflq vloN sËf nf idqI geI hovy, Coty hiQafr bMdUk, ipsqOl, irvflvr rfeIÌl afid rwKx dI pUrI afËfdI pRdfn krnf.
6. Èrfb qy dUjIaF nÈIlIaF vsqF dI mnfhI leI pRXqn krky aqy qMbfkU dy pRXog`qy pfbMdI lgfAuxI.


afrQk AudyÈ:
1. rfj ivc KyqIbfVI dI AunqI leI Xqn krny.
2. amIr aqy grIb ivc aMqr GtfAux leI aqy KyqI dI Aupj vDfAux leI BUmI suDfr krny. PflqU srkfrI BUmI ƒ grIbF ivc vMzxf.
3. KyqI dy afDuinkIkrn leI Xqn krny.
4. pyNzU KyqrF ivc sihkfrI sMsQfvF bxfAux ƒ AuqÈfh dyxf.
5. vwzy pYmfny dy AudXogF ƒ pRoqsfhn dyxf aqy Coty AudXogF dI AunqI leI Xqn krny.
6. AudXoigk aqy KyqI bfVI ikwiqaF leI loV anusfr qnÉfh inÈicq krvfAuxI.
7. dyÈ ivc anfj ƒ iek QF qoN dUjI QF iljfx ivc afAux vflIaF rokF ƒ htfAuxf.

 

anMdpur sfihb pRsqfv ivc byruËgfrI dUr krn aqy isiKaf aqy siBafcfr dy pRsfr dy kdm ies pRsqfv rfhI akflI dl ny byruËgfrI dUr krn leI kuwJ mhwqvpUrn kdm cuwkx leI ikhf hY:
1. byruËgfrI dUr krn leI ikqweI pRiÈkÈn sMsQfvF KolHIaF jfx.
2. nOjvfn ƒ svY ruËgfr apnfAux leI AuqÈfihq kIqf jfvy aqy KulHy idl nfl krËy idqy jfx.
3. byruËgfr ƒ byruËgfr Bwqf idqf jfvy, ijs dI rkm hyT ilKy anusfr hovy.
1. mYitRk pfs aqy isiKaq kfrIgrF ƒ 50 rupey mhInf.
2. bI[ey pVHy iliKaF ƒ 75 rupey mhInf.
3. aYm[ey[ pVHy iliKaf ƒ 100 rupey mhInf.


ies pRsqfv ivc ieh ikhf igaf hY ik akflI dl ƒ iswiKaf aqy siBafcfr dy pRsfr leI hyT ilKy kdm cukxy cfhIdy hn:
1. iswK jfqI dy aiDafpkF, lyKkF, ivdvfnF, dfrÈinkF, klfkfrF afid ƒ ies jfqI dI vwzmuwlI sMpqI smJdy hoey ienHF ƒ smfj ivc ivÈyÈ ieËq mfx dyxf cfhIdf hY.
2. dsvIN ÈRyxI qk smUihk, lfËmI aqy muÌq isiKaf dyx dy pRbMD krny cfhIdy hn.
3. pyNzU aqy ipCVy vrgF dy ividafrQIaF ƒ ivÈyÈ shUlqF aqy vËIPy dyxy cfhIdy hn.
4. dsvIN ÈRyxI qk sB skUlF ivc pMjfbI dI pVHfeI lfËmI bxfeI jfxI cfhIdI hY.
5. ivigafink aqy qknIkI isiKaf dyx leI ivÈyÈ pRbMD kIqy jfxy cfhIdy hn.
6. KyzF df pwDr AuWcf krn leI aMqr rfÈtrI pwDr dy iKzfrI iqafr kIqy jfxy cfhIdy hn.
rfjnIqk AudyÈ ivcoN dUsry mqy ƒ Cwz ky bfkI sfry mqy roËfnf clMq msilHaF nfl sbMDq hn aqy ienHF ƒ pUiraF krnf hI akflI dl df ÌrË hY. ienHF ƒ anMdpur sfihb dy mqy ivc QF dyxf srfsr boloVf sI, kyNdr srkfr ƒ Aus dI iËafdqI bfry Xfd krvfAux leI, rfjnIqk AudyÈ dIaF pihlIaF do mwdF hI kfPI sn, ijnHF ƒ Bfrq dy lok afsfnI nfl smJ ky afpxf pwK rwK skdy hn. byloVf qUl dy ky pUry mqy ƒ hI BMbl Busy ivc pfAux dI gwl sI, ijs dy lMmy cOVy akfr qoN hI Bfrq vfsI Aus bfry jfxy bgYr hI ies ƒ Kfilsqfn df mqf imwQ bYTy aqy kyNdr ƒ votF dI rfjnIqI krn df mOkf imilaf. ies ƒ cMgI qrHF piVHaF smJ afAuNdI hY ik iek qF ies ivc kyNdr srkfr vloN kIqy gey glq PYsly bfry jfxkfrI idqI geI hY aqy dUsrf kyNdr vloN vfr vfr huMdy Dwky ƒ rokx leI suJfa sI. ienHF dovF qoN ielfvf kyNdr df afnMdpur sfihb mqy dI iksy mwd nfl vI koeI sbMD nhIN hY aqy ies dIaF mwdF vI aijhIaF nhIN hn ijnHF ƒ muwdf bxf ky akflIaF ƒ jF iswKF ƒ bdnfm kIqf jf skdf. XkInn BfrqI POjF vloN drbfr sfihb`qy hmly dy ipCy kuwJ hor kfrn sn, jo hOlI hOlI sfmHxy afAuNdy jFdy hn. 1984 mgroN hr pfrtI, hr iPrkf, kyNdr srkfr ivc BfeIvfl bixaf pr iksy ny vI aijhI iGnfAuxI hrkq leI aÌsos dy do lÌË pfs nhIN kIqy. ies df mqlb sfÌ pfs nhIN kIqy. ies df mqlb sfÌ hY ik ZwkI hoeI qOVI ivc jo kuwJ vI irwJ irhf hY Aus ivc akflI dl smyq sfrIaF pfrtIaF df ihwsf hY aqy iehI iswKF leI icMqf df ivÈf hY.
 

************************

 

 

iswDf kIrqn pRsfrn

vIzIAu

afprysLn nIlf qfrf

sMq jrnYl isMG jI

sLRI hrmMidr sfihb qy hmlf (1984)

BfeI qyijMdr isMG jI

kfkfr, dsqfr qy rihq

   

afzIAu inqnym

jpu jI sfihb

jfpu sfihb

qvY pRsfid svwXf

copeI sfihb

afnMd sfihb

rihrfsu sfihb

kIrqn soihlf

suKmnI sfihb

ismrn

sMq jrnYl isMG jI