sMG nyqfvF aMdr goablË dI rUh df pRvyÈ


keI vfr mfXUsI dy aflm aqy socF dIaF zUMGyrIaf KwzF ivcoN inkly Èbd bVy gMBIr aqy ÈkqIÈflI huMdy hn aqy AuhnF ÈbdF dIaF dlIlF Aupr prdf pfAuxf nf-mumikn huMdf hY.
iksy adIb df kQn hY-
A just cause from the depths of a vace is stronger then an army.
ajokI kOmI dÈf ƒ vyK ky cuwp rihx vI byÊYrq hox df sbUq hovygf. kOmI ËjbfqF df Kfqmf kOmI Gfx df sbwb bx jfvygf jykr mƒvfdI rUh nfl do hwQ krn df ivcfr iqafg idwqf qF mrd aKvfAux dIaF sPfeIaF pyÈ krnIaF vI inpuMskqf df pRgtfa hovygf. ieiqhfs df BgvFkrn ijQy iswK kOm dI aihm smisaf bx geI hY AuQy nfl hI sMG qMqr aDIn gqIivDIaF clf rhIaF jQybMdIaF vloN bIqy dy nfl-nfl vrqmfn GtnfvF pRqI bfr-bfr JUT nf pRgtfa Èfied iek idn swc df rUp Dfrn kr lvygf. kOmI klm dy swc df pwlf nf PiVaf qF mfXUsI qoN vwD pwly kuJ nhIN pvygf.
iPr AusI AuTfn sy qIr AuTy kmF AuTy,
sbr kI Ëbfn sy Èor al-amF AuTy.
bVI qRfsdI dI gwl hY ik iksy bI[jy[pI[ ny hirmMdr sfihb Aupr hoeI PojI kfrvfeI ƒ dyr nfl hoeI drusq kfrvfeI afK ky ieMdrf gFDI ƒ durgf df pRqwK rUp drsfieaf sI awj Ausy hI rfjnIqk pfrtI dy pRmuwK aqy sfbkf pRDfn mMqrI atwl ibhfrI vfjpfeI ny ikhf hY ik mYN bilAU stfr apRyÈn dy ivruwD sI, mYN ieMdrf gFDI ƒ zFitaf sI. drasl ieh bfr-bfr boly jf rhy JUT df hI pRgtfa sI.
atl ibhfrI vfjpfeI dy lMmf smF nyVly sihXogI rhy sRI iÈv kumfr ny ikhf hY ik sRI vfjpfeI ƒ AunHF kyvl aXuwiDaf ivc ivvfdgRsq ZFcy ƒ Zfhy jfx vyly aqy 1984`c sRI drbfr sfihb ivKy afpRyÈn bilAU stfr smyN zfZy pryÈfn huMidaF qikaf sI. BfrqI jnqf pfrtI dy aKbfr ‘kml sMdyÈ` ƒ idqy iek ieMtrivAU dOrfn sRI iÈv kumfr ny ikhf hY ik bilAU stfr apRyÈn vyly qF vfjpfeI ny Kud AudoN dy pRDfn mMqrI ieMdrf gFDI ƒ iml ky Aus ƒ aijhIaF kfrvfeIaF qoN guryj krn dI slfh idMdIaF icqfvnI vI idwqI sI ik Aus ƒ aqy dyÈ ƒ ies df muwl cukfAuxf pvygf.
iÈv kumfr ny disaf ik vfjpfeI df koeI vI duÈmx nhIN hY. Auh hmyÈF nrmI nfl gwl krdy hn, jfnvrF ƒ Auh bhuq ipafr krdy hn. ‘‘iek idn Auh sMsd qoN prqy qF AunFH ƒ pqf cilaf ik AunHF df pflqU KrgoÈ mr igaf hY. KrgoÈ dI mOq dI Kbr sux ky Auh suMn ho gey aqy lgBg ro hI pey. Aus idn AunHF Kfxf vI nhIN KfDf``. iek svfl dy jvfb ivc iÈv kumfr ny ikhf ik AunHF dIaF afpxIaf Kud dIaF koeI AumMgF nhIN hn. Auh hmyÈF vfjpfeI dy hukmF dI AuzIk krdy rihMdy hn.
pr iek svfl pYdf huMdf hY ik vfjpfeI ny jdoN kÈmIr ivc CwqIisMGpurf dy do drjn iswKF ƒ mrvfieaf aqy ijs bfry sfbkf amrIkI pRDfn ibl kilMtn ny iek pusqk ivc iliKaf hY, AudoN vfjpfeI ny ikMny aslI jF nklI aQrU vhfey sn, ies bfry ieMtrvIAU ivc kuJ nhIN disaf, nf hI ies svfl df koeI jvfb idwqf ik bilAU-stfr apRyÈn ÈurU huMidaF hI vfjpfeI df jo ibafn aKbfrF ivc Cipaf sI, Aus ivc Aus ny ikhf sI, ‘‘ieh iek cMgI kfrvfeI hY jo Ërf dyr nfl kIqI geI. Xfd rhy vfjpfeI ny iehI ibafn pfrlImYNt`c vI idwqf sI ik ieh kfrvfeI bhuq pihlF kr idwqI jfxI cfhIdI sI``.
bVf ajIb sbwb sI, igwdVF dI llkfr, rvfieqI lIzriÈp vloN idwqf jf irhf siqkfr, Dfrimk lIzriÈp df ingfr, BivwK dI lIzriÈp smJx vfilaF df iqRÈl df shfrf mMgdI qlvfr aqy dUsry pfsy pMQ drdIaF, pMQ pRsqF dy ihridaF ivwc mGdy roh dy aMigafr kOm dIaF do-rUpI BfvnfvF df pRgtfa kr rhy sn. iksy adIb dy bol ies swc ƒ Aujfgr krdy hn,
clnf Aunkf Xy kihqf Qf adf afeI Èrfb afieaf,
myrI iksmq Xy kihqf QI blf afeI aËfb afieaf.
qogVIey, isMgl qy ikÈorF dI avfË gUMjI, ‘‘iswK ihMdU Drm df iek ihwsf hn``.
BOly ichiraF ivwcoN ivrft agnI dy rUp vFg pRgt hoeI ies ËihrIlI, kuVI qy Brosy ivhUxI dlIl ƒ kOm df vwzf vrg ijs df Aupr iËkr kr cuwky hF, hËm kr igaf. pr ieh koeI CotI gwl nhIN sI jo sihjy hI kOm dy hlk aMdr Auqr jfvy ieh qF ies qrHF sI ijvyN iksy dm qoV rhy XfhUdI dI CfqI qy zf: goablj ny pYr Diraf hovy jF iksy ËKmI pey Èyr Aupr cfqr iÈkfrI Klo ky llkfry mfr irhf hovy. pr jykr XfhUdIaF dy sMGrÈ, nIqI, ivdvqf aqy smrpx qoN sbk nf isiKaf qF qogVIey dy rUp ivwc keI goablj axKIly sUrimaF dIaF CfqIaF qy pYr Dr ky kUV df ieiqhfs rcxgy. zf: goablj aqy Aus dIaF nIqIaF qoN sMG ny apnfeIaF hn AuhnF df ivsQfirq iËkr krn qoN pihlF sfƒ afpxIaF ijMmyvfrIaF pRqI sucyq hoxf pvygf. koeI Èwk nhIN ik iswK iewk vwKrI kOm hY. sB jfxdy hn pRMqU sMGIaF vloN bfr-bfr ies kQn df dohrfa goablË dI nIqI df pRgtfa hY. ikAuNik bfr-bfr boilaf, vwzy qoN vwzf JUT aKIr swc ho inbVdf hY aqy afm avfm jo vDyry sucyq nhIN huMdf Aus ƒ vDyry pRBfivq krdf hY. keI vfr swc iknfry rih jFdf hY qy kUV cfqrI krky vDyry pRgqIÈIl. iek CotI ijhI khfxI ies ƒ XQfrQ rUp ivwc pRgt krdI hY, jo afm avfm leI isiKafdfiek hY, ‘‘iksy iÈkfrI dy DoKy BrpUr mfieafjfl ivwc Ps ky ËKmI ho ky izwgf Èyr, awKF ivwc hMJU leI, iÈkfrI dI KuÈI, bhfdrI dIaF tfhrF, aqy kUV dy ikwisaf ƒ sux irhf sI. pRfx inkldy jf rhy sn pr DuMdlI nËr dy sfhmxy aqIq dIaF kuJ JfkIaF Aus ƒ Aus dy bhfdrI dy kfrnfmy, dlyrI, idRVqf aqy vfhIaF aOKIaF vftF dI Xfd qfjf krvf rhIaF sn. pr jo awKF sfhmxy vfpr irhf sI Auq cfqr iÈkfrI dy mwkr qy Pryb df pRgtfa sI. Èyr dy kMnF ivc iksy adIb dy kQn bfr-bfr gUMj rhy sn,
‘‘jykr bhfdr ÈyrF ny ieiqhfs nf sFiBaf, nf iliKaf qF iÈkfr df ieiqhfs iÈkfrI dI hI Ausqq krygf``.
(Untill the lions have no historians, the history of the hunt will glorify the hunter)
ieh iewk kOVf swc hY jykr kOm ny ies pwK qoN axdyKI kIqI qF bfr-bfr boilaf jf irhf JUT swc ho inbVygf ikAuNik sMg asl ivwc Bfrq ivwc PfÈIvfdI nIqIaF df pRgt rUp hY, ijs ƒ ihtlrvfd df koeI Èwk nhIN ik jykr ies mƒvfdI PfÈIvfd dy bwdl ies iKwqy dy aMbr Aupr gihrfAuNdy gey aqy smUh Gwt igxqIaF iehnF iKlfP lfmbMd ho geIaF qF dyÈ dI iksmq ryKf Aupr aijhI ibjlI izwgygI jo ies dyÈ dy nkÈy ƒ bdlx dI smrQf rwKygI.
ihMsfvfdI pRikRaf, jfqIvfd dy DfrnI ies sMG rUpI aiqvfdI sMgTn ny BfrqI iKqy ivwc PfÈIvfd jF nfËIvfd df rfh hI ikAuN cuixaf?
ihtlr aqy musoilnI vrgy PfÈIvfdI nyqfvF nfl ies aiqvfdI sMgTn dy sMbMD kdoN qy ikvyN bxy?
ÈfKfvF ivwc nfjIvfdI pRikRaf aqy ivDfn hI ikAuN lfgU kIqf igaf?
sMG ny ihtlrvfdI icMnHF aqy ikRafvF ƒ ikAuN pihl idwqI?
kI ihtlr dy PfÈIvfd df aDfr vI mƒvfd sI?
aijhy anykF svfl hn jo sihjy hI afm mnuwKI dI mfnisk swqf Aupr jnm lYNdy hn pr iehnF svflF dy lVIvfr jvfb qoN pihlF iek gwl smJnI ËrUrI hY Auh hY, sMG vloN bfr-bfr boly jFdy vwzy qoN vwzy JUTF ipCy kfrjÈIl ihtlr dy pRfpygMzf minstr zf: goablj dI nIqI. so Auprokq sfry pRkrx dI pVqfl qoN pihlF ËrUrI hY zf: goablj dIaF nIqIaF df aiDaYn jo ik sMG dI nIqI df pRyrnf sRoq hn. ies aDIN hI sMG ny afpxy jnm qoN lY ky hux qwk lgfqfr anykF hI vwzy JUT boly hn aqy bfr-bfr duhrfAu ny iehnF JUTF ƒ swc vjoN rUpmfn kIqf hY.
nfËIvfdI jrmnI dy izktytr ihtlr dy pRfpygMzf minstr zf: josP pfl goablË ijs ƒ ivÈv df pRmuwK nIqI pRsfirk mMinaf jFdf hY df jnm 28 akqUbr 1987 ƒ iek kYQoilk eIsfeI pRvfr ivwc hoieaf. ieiqhfs aqy PlsPy dI Auc ividaf gRihx krn AuprMq nftkI Kyqr dy iek ivÈy Aupr pI[aYc[zI[ kIqI. kuJ smF ieh jnmnI POj ivwc vI irhf.
koeI Èwk nhIN ik goablj isafxp aqy nIqIvfnqf BrpUr bulfrf sI aqy afpxy mksd dI pUrqI leI vwzy qoN vwzf JUT dy pRsfr df afsrf lYNdf sI. ihtlr afpxI ilKq ‘‘myrf sMGrÈ`` ivwc Kud mMndf hY,
Dr. Goebbles was gifted with two things without which the situation of Berlin could not have been mastered; verbal facility and intellect.
zf[ goablË dI aijhI ivdvqf, JUT bolx dI sPfeI aqy vwzy qoN vwzy JUT dI lok mfniskqf ivwc sucwjI pyÈkfrI ny goablË ƒ ihtlr dy nyVy lY aFdf. 1933 ivwc ihtlr ny swqf qy kfbË huMidaF hI goablË ƒ pbilk ienlfeItmYNt aqy pRfpygMzf minstr bxf idwqf. lokF nfl juVy sfry sMcfr mfiDam aqy sMprk sUqr ies aDIn kr idqy. zf: goablj ny hr pwQ qoN JUT df shfrf lY ky lok mfniskqf ivwc ies qwQ ƒ idRV krvf idwqf ik jrmn dI rwiKaf, lokF dI slfmqI aqy XfhUdIaF dy Kfqmy df kfrj kyvl jrmn df msIhf ihtlr hI kr skdf hY. ihtlr ÈFqI dy hwk ivc hY pr Aus ƒ jMg leI guaFZI ivroDI mulkF vloN mËbUr kIqf jf irhf. aijhy inwqfpRqI boly jf rhy vwzy qoN vwzy JUTy qwQ jrmn avfm df Aulfr ihtlr vwl krdy gey aqy XfhUdI nsl dy iKlfP sfrf jrmn lfmbMd ho igaf. bfr bfr ihtlr dIaF pRfpqIaF aqy jrmn dy Auc afrIaf siBafcfr df iËkr kIqf jFdf irhf.
zf: goablj afpxI JUT aDfirq nIqI df Kulfsf krdf ilKdf hY,
If you tell a lie big enough and keep repeating it, people will eventually come to believe it.
Bfv ik ‘‘jykr qusIN vwzy qoN vwzf JUT bfr-bfr boldy ho, aKIr lok ies ƒ swc mMn ky XkIn krnf ÈurU kr idMdy hn``.
goablj dI ies pfilsI (Repeating the lie until it is taken to be truth) ik vwD qoN vwD JUT boly jdoN qwk ik ieh swc df rUp Dfrn nhIN kr lYNdf. sMG vfsqy vrdfn sfbq hoeI hY.
zf: goablj dI ijMdgI dI iek CotI ijhI Audfhrn Aus dI nIqI df pRgt rUp hY. ‘df asflt` nfmk iek mfisk pwqr ivwc zf: goablj ny iek nIqIvfn aqy nyk XhUdI pulIs aiDkfrI brnhfrz vfies ƒ jfx buJ ky iesIzor (Isidor) vfies ilKxf ÈurU kIqf. ‘iesIzor` jrmn BfÈf ivwc bury arQ rwKdf Èbd aqy XfhUdI ivroDI sI. ies mfisk pwqr ivwc Aus pulIs aiDkfrI bfry bfr-bfr ies Èbd dy duhrfAu ny lok mfniskqf ivwc Aus ƒ inkMmf aqy msKrf bxf ky rwK idwqf.
ibprvfd ny iswKF pRqI ‘bfrF vjy` Èbd dI bfr-bfr bury rUp ivwc vrqoN kr ky ies ƒ iek bhfdrI dI gfQf qoN cutkly dy rUp ivwc bdl idwqf. mIzIey, lok crcf aqy jn smUhF ivwc ies JUT dy pRsfr dI nIqI ny Èbd dy arQ hI bdl idwqy. ijhVf Èbd ibprvfd dI inpuMskqf, byaxKI aqy byÊYrq df sUck sI, Auh iswK mfniskqf pRqI mËfk df sUck bx igaf ikAuNik iswKF ny afpxy axKIÜy ikrdfr dI ikRaf aqy gfQf df duhrfAu afpxI Ausq ivwc pIVI dr pIVI nhIN kIqf.
drasl sMG ny nIqI pRsfr dI ikRaf ivwc hmyÈf ihtlrvfdI goablË nIqIaF dI vrqoN kIqI hY aqy iswK kOm ny ajy qwk ies ƒ vwzI cunOqI dy rUp ivwc nhIN ilaf. pRfpygMzf jF nIqI pRsfr dy iqMn pVfa hn
1. White Propaganda:
pfrdrÈI qy sÌyd nIqI pRsfr jo ik srkfr vloN jF lok pwKI sMsQfvF vloN avfm dI jfgrqI aqy lok BlfeI hyq kIqf jFdf hY.
2. Grey Propaganda:
lok pwKI sMsQfvF jF srkfr dIaF nIqIaF df lok sMsQfvF vloN hI agly pwDr Aupr pRcfr aqy pRsfr.
3. Black Propaganda:
ies kflI pRsfr nIqI df afDfr iblkul kUV huMdf hY aqy JUT dy pRcfr aqy pRsfr sdkf lokF ƒ dihÈqjdf kr ky mfhOl ƒ BYaBIq bxfieaf jFdf hY. mfihr ivdvfnF df ivcfr hY ik ies qrHF df pRsfr jF qF koeI vwzI KuPIaf sMsQf kr skdI hY jF iPr Auh sMsQf ijs df qyNdUafjfl hr Kyqr, jnsmUh aqy pRÈfÈn Aupr kfbj hovy. koeI Èwk nhIN sMG df qyNdUaf jfl afpxf pRsfr aqy ivsQfr ies nIqI anusfr BlIBFq kr cuwkf hY.
mnuwKI hwkF bfry icMqq aqy Kwby pwKI nyqf ny sMG duafrf iehnF JUT aqy kUV dIaF PYlfa nIqIaF bfry lokF ƒ jfgirq kridaF sucyq kIqf.
‘‘The RSS and Sangh Pariwar imitate Goebbles and his tacticsa to spread the lies ini order to spread hatered. Unless the left realizes the need to prevent the RSS through BJP and other suborniate organizations of RSS, the country may be pushed to a fascist type of regime”. M.K. Majumdaar
‘‘afr[aYs[aYs[ aqy sMG pirvfr goablj dIaF nIqIaF aDfirq aPvfhF rfhIN JUT dy pRsfr nfl nÌrq PYlfa irhf hY. rfhIN JUT dy pRsfr nfl nÌrq PYlfa irhf hY. sB ƒ iml ky sMG, bI[jy[pI[ aqy hor sMG sMgTnF qoN dyÈ ƒ bcfAux dI loV hY jykr aijhy pwK qoN sucyq nf hoey qF PfÈIvfdI pRsiQqIaF df sfhmxf krnf pY skdf hY``.
goablj dI pRsfrnIqI df jo sB qoN Kqrnfk ZMg sMG ny apnfieaf hY Auh ieiqhfs dI qoV mroV hY. ieh vI kflI pRcfr ivDI dI iek iksm hY, ijs ƒ glq jfxkfrI (Disinformation) df nfm idwqf igaf hY, ijs df aDfr hY
Propaganda may beadministered in very insidious ways. For instance, dispreading and disinformation about history. Certain groups of forgn countries may be encourage or tolerated in the encourage of tolerated in the education system. Since few people actually double check what they learn at school, such disinformation will be repeated by journalists as well as parents.
Bfv ik kUVIaF nIqIaF dy pRsfr dy keI sfDn ivDIaF hn iek hY ieiqhfs dI qoV mroV jF glq jfxkfrI, iksy dsqy, sMgTn jF dyÈ bfry, qy ieh sfrf kfrj ividak ZFcy dy rfhIN, ikAuNik mfniskqf hfvI ho jFdI hY jo glq jfxkfrI bfr-bfr pVHfeI jFdI hY, ies rfhIN pRsfr kIqf jFdf hY aqy GrylU hflfq vI hfmI Brdy hn.
kflI pRsfr nIqI (Black Propaganda) df ieh aihm aMg hI sMG ivwc Bfrq dIaF Gwt igxqIaF pRqI vriqaf igaf hY. iswK Drm dy isDFq, ieiqhfs ies qoN vDyry pRBfivq hoieaf hY. ijs df muwK kfrn hY ik iswK Drm ny ajy qwk vI mIzIey pRqI ividak sMsQfvF pRqI pRcfr sfDnF pRqI aqy aglyrI pIVHI dy afËfd Dfrimk BivwK pRqI koeI sfriQk phuMc nhIN apnfeI. iehnF PfÈIvfdI nIqIaF df muwK kfrj hY, ‘‘mUrKF ƒ sMmoihq krnf: ies nIqI nfl koeI sMgTn vwzf JUT nfl lokF ƒ kuJ icr leI sMmoihq qF kr skdf hY, prMqU ieiqhfs isrjxf nhIN kr skdf aqy nf hI swc aDfirq cuxoqI df sfhmxf kr skdf hY. Audfhrn vjo[ ‘‘iswK ihMdU hn`` vwzf aqy bfr-bfr duhrfieaf jfx vflf JUT hY pr swc vwloN idwqI cuxoqI df mukfblf krn qoN asmrQ hY.
ieh gwl vwKrI hY ik sfzI rfjsI lIzriÈp kursI dy lflc aDIn ies kUV qoN sMmoihq hY, Dfrimk lIzriÈp sMmoihq lIzriÈp dy pRBfv aDIn hY aqy BivwK dI lIzriÈp kursI dy lflcvs sMmoihq huMdI jf rhI hY. so Auprokq sMmoihq ho cuwikaF qoN afs rwKxI vI inrfÈf dy Gr dfKl hoxf hY.
iswK avfm ƒ ies sMG nIqI qoN jfgrq krn bfry mYN AuhnF lokF ƒ sMboiDq nhIN hF jo gwdI lflc aDIn sfmrfjI bx bYTy hn blYk AuhnF ƒ sMboiDq hF jo qF axjfx hF jF ‘pyt dI mËbUrI` krky sMmoihq lflo hn. pr myrf inscf hY ik ijs ƒ gurU nfnk ey Èbd Qfxf ny ies soDI hoeI imwtI ƒ JMjoiVaf. ieh ikrqI lok ispfhI bx ky sMGrÈ ivwc inqrxgy.
sMG goablk dy iehnF nIqI nukiqaF aqy pRsfr ivDIaF ƒ apnf ky ihMdU, ihMdI, ihMdusqfn df supnf sfkfr krnf cfhuMdf hY. iehI kfrn hY ik sMG dI iKlfP vrjI krn vflf hr mnuwK rfÈtr ivroDI hY qy sMG aiqvfdI kfrvfeIaF krdf hoieaf vI rfÈtr vfdI.
1955 ivc iek amrIkn lyKk john gMbr (John Gunther) ƒ iek mulfkfq dOrfn XfhUdIaF bfry zf: goablË ny ikhf sI,
“The Christ cannot possible to have been a jew”.
ieh sMBv hI nhIN ik eIsf XfhUdI hovy. sMG dI nIqI df aDfr iehI hY ik ihMdusqfn ivc ieh sMBv nhIN ik koeI hor Drm hovy. jykr iesfeIaF jF muslmfnF rihxf hY qF ihMduqvI qOr qrIky gRihx krn aqy iswK boDI qy jYnI afpxy afp ƒ ihMdU Drm dI sMprdf svIkfr lYx. sMG aqy goablj dIaF nIqIaF dy agly pVfvF ƒ CUhx qoN pihlF iek gwl jrUrI hY ik sfƒ afpxy ieiqhfs aqy Drm pRqI phuMc sfriQk bxfAuxI pvygI.
ikAuNik ieh goablj vfdI pRsfr nIqIaF keI ÈfskF ny ivroDIaF Aupr vrqIaF hn pr isafxIaF komF ies dOr ivcoN PqihXfb ho ky inklIaF hn ikAUbF df smfjvfdI nyqf PIzyl kfsto jdoN bgfvq kr ky aMdr bMd sI qF bfhr biqsqf dy afdmIaF aqy pRsfr sfDnF vloN ieh aPvfh PYlfeI jf rhI sI ik PIzyl ny 10 lwK zflr gdINAu lwQy pRDfn mMqrI kfrlos koloN lY ky bgfvq kIqI hY. pRMqU lokF dI sUJvfnqf awgy ieh JUT itk nf sikaf.
hmyÈf Auh lok jo sMgiTq ho ky iensfP psMd nIqIaF leI lVdy hn AuhnF Aupr iek vI pRikRaf asraMdrË nhIN huMdI. awj vI loV hY jykr ilqfVy jf rhy lok ijMnHF nfl mƒvfd DuroN hI nsl dr nsl ivqkrf krdf af irhf hY. gurU nfnk sfihb dI ivcfrDfrf apnf ky smfijk qbdIlI leI aMiqm sfh lyKy lfAux df aihd krn aqy AuhnF dy bulF qoN gurU nfnk sfihb dy ‘isir Dir qlI` dy ienklfbI Èbd inklx lwgx qF afKOqI rfÈrvfdIaF dIaF hwzIaF ivclI imwJ brP vFg jMm jfvygI.
anfieq kI, krm kI lqÌ kI afiKr kOeI hwd hY,
koeI krqf rhygf cfk-ey-jÉmy ijgr kb qwk
AumIdyN mrg kb qwk iËMdgI kf drdy sr kb qwk
Xy mfnf sbr krqy hYN muhwbq myN mgr kb qwk?

 

************************

 

 

iswDf kIrqn pRsfrn

vIzIAu

afprysLn nIlf qfrf

sMq jrnYl isMG jI

sLRI hrmMidr sfihb qy hmlf (1984)

BfeI qyijMdr isMG jI

kfkfr, dsqfr qy rihq

   

afzIAu inqnym

jpu jI sfihb

jfpu sfihb

qvY pRsfid svwXf

copeI sfihb

afnMd sfihb

rihrfsu sfihb

kIrqn soihlf

suKmnI sfihb

ismrn

sMq jrnYl isMG jI