|
|
jUn 84 sfkf nIlf qfrf ipCokV qy POjI hmlf |
|
ihMdusqfn dI sMsikRqI, sImfvF, Drm, axK, abrU, gYrq dI rwiKaf hyq
iswKF ny afpxf KUn pfxI dI qrHF vhfieaf hY. dUsry ÈbdF ivwc jykr
iswK gurU sfihb qy AunHF df sfijaf Kflsf pMQ apxI rwq nfl ies DrqI ƒ
lfl rMgq nf idMdf qF sfied ihMdusqfn df nkÈf qy ieiqhfs hor hI huMdf.
keI hmlfvr afAuNdy rhy qy ihMdusqfn dI ÊYrq qy ieËq ƒ pYrF hyT roldy
rhy pr iksy ihMdusqfnI dy joÈ ny Aubflf nF KfDf, iksy dy zoly nf
Prky, sgoN mUk drÈk bxky afpxI luwtI pwq df nËfrf dyiKaf. inrml pMQ
df sMsQfpk jgq gurU ny sMsfr mMc qy kdm rwiKaf qF hmlfvr ho ik afey
bfbr ƒ jfbr qy Aus dI hmlfvfr POj ƒ pfp kI jMJ afiKaf. Èhfdq smyN dI
loV bxI qF iksy mugl aihlkfr awgy kOmI axK nhIN gvfeI sgoN kOmI gYrq
dI rwiKaf hyT Èhfdq dI pRfpqI ivwc ÌÉr mihsUs kIqf. mYdfny jMg ivwc
jUJx df smF afieaf qF akfl qKq pRgt krky mIrI pIrI dIaF do qlvfrF
pihn ky Drm qy rfjnIqI df sumyl krky aijhy hlymI rfj abcl ngd dI
nINh rwK idwqI ik mugl hkUmq dIaF jVHF ihwl geIaF. pr sMsfr dy lokF
ny ajIb nËfrf vyiKaF ijs krm kFzI icMnH ƒ pihly jfmy ivwc ibprvfd df
jUlf kih ky iqRskfr idwqf, Aus dy smrQk ibhblqf dI hflq ivwc Drm
rwiKaf dI jodVI lY ky afey qF nOvy jfmy ivwc gYr Drm dI rwiKaf hyq
afpxy srIr df TIkrf idwlI ivwc BMnxf kbUilaf. dsvyN jfmy ivc
ihMdusqfn dI byaxK qy afbrU hIx ho cukI imwtI ƒ qIrF dI nok nfl
AuWliQaf, moeI imwtI ivwc nvIN rUh PUk ky inwj rUp kih ky invfijaf.
akfl purK dI POj dy vjfey rxjIq ngfry ny mugl hkUmq dy qF isr pIV lf
idwqI, pr Aus qoN vI pihlF DOqI, topI dy (alMbrdfr) phfVI rfjy
hmlfvr ho afey jo Kflsy dy jfho jlfl awgy itwk nF sky. sfrf srbMs
kOm dI Byyt cVHf idwqf, irDIaF, iswDIaF qy qMqr sfDnf nfl byaxK ho
ik suwqy iewk bYrfgI ƒ KMzy dI Tokr nfl hlUixaf, pfhul dy ky aYsf
sUrmf bxf idwqf ijs ny ËulmI jVHF AuKyV ik rwK idwqIaF.
smy df gyV bdilaf Kflsy dy isrF dy muwl pey qy muwl vI axK anusfr
pey. gËnI dy bjfrF ivwc ihMdusqfn dI ijAuNdI jfgdI iewjq afbrU
tky-tky ivkdI sI pr isMGF dy isrF df muwl keI guxF vwD pfieaf. nfdrF
abdflIaf qF isMGF dI rwq`c nhfAuxf hI sI, aikRqGx jspq, lKpq ny vI
koeI ksr nF CwzI. ipMzy qy ËKmF dIaF pMzF lY ky Kflsf KuMzIaF qygf
nfl liVaf, aKIr Pqih ny Kflsy dy pYr cuMmy. Kflsf rfj hoNd ivwc
afieaf, Kflsy dI grË nfl kfbl kMDfr kMb AuiTaf ivdyÈI hmlfvrF dI ies
DrqI vwl awK cuwk ky ihMmq nf peI, pr aikRqGxF ny Kflsy dI ipwT ivwc
aYsf Curf mfiraf ik KUn nfl isMijaf Kflsf rfj df bUtf iPrMgIaF hwQ
clf igaf.
ieiqhfs dI loa ivwc aiDaYn kIqf jfvy qF Kflsy df iewk ivÈyÈ gux jF
iPqrq AuGV ky sfhmxy afAuNdI hY ik Kflsf jF aËfd hfkm huMdf hY jF
bfgI. gulfm hoxf Kflsy dy suBfa df aMg nhIN. iPrMgIaF ivruwD sGMrÈ
Kflsy ny arMiBaf, kurbfnI dy aMkVy pVH ky hYrfn ho jfeIdf hY abfdI
kyvl 1.5% qy kurbfnIaF 80% qoN vDyry qy dUsry pfsy Kflsy dy KUn nfl
ilbVy mOiZaF qy cVH ky rfj Bfg mfnx vflI kOm dI abfdI 80% qy
kurbfnIaF 2% qoN vI Gwt.
aËfdI imlx AuprMq ies dyÈ dI bhuigxqI lIzriÈp ny aikRqGxqF dy sfrI
hwd bMnH qoV ky ijho ijhf ivsfhGfq iswKF nfl, kIqf Aus dI imsfl hor
ikDry nhIN imldI. hr hIlf Kflsy dI axK ƒ mlIafmyt krn df vriqaf igaf
iswKI dI axK ƒ Kqm krn vfsqy, kOmI gYrq dI icMgfrI ƒ buJfAux vfsqy
BfvyN rfj BfgIaF vwloN pihly idn qoN hI hmly ÈurU ho gey sn pr sfkf
nIlf qfrf aYsf iBafnk GwlUGfrf hY ijs dy inÈfn kOm dy ihrdy qoN kdIN
imt nhIN skdf, iewk aYsf nÈqr iswKF iKlfP vriqaf igaf ijs ny kOm ƒ
vlUMDr ky rwK idwqf hIroÈImF qy nfgfsfkI dy hmilaF qoN vDyry krUrqf
pUrn kfrvfeI sI. iewk iBafnk GwlUGfry df inÈfnF kyvl iswK nhIN iswKI
sI, mksd kyvl bfbf jrnYl isMG ƒ Éqm krnf nhIN sgoN kOm ƒ jÜIÜ krnf
sI, kOm df gYrq ƒ rolxf sI. rfj Bfg dI milkf ieMdrf dI pRbl iewCf
kOm ƒ sbk isKfAuxf sI ikAuN ik Aus vwloN lgfeI 1977 dI aYmrjYNsI
dOrfn jdoN sfrf dyÈ susrI vFg sO igaf sI qF isrP gurU Kflsf hI mYdfn
ivwc zwitaf sI. awj kwlH afpxy afp ƒ ihMdUqv dy muwdeI aKvfAux vfly
qy dyÈ dy BgvyNkrn df supnf lYx vfly, KfkI inkrF lukf ky Kflsf dI
Èrn afey sn. qRIaf hwT sdkf hMkfrI bIbI Kflsy ƒ ËlIl krnf locdI sI.
nklI inrMkfrIaF vrgy pfKMzIaF ny iswK isDFqF df mËfk Auzfieaf. gupq
srkfrI PMz, srkfrI mÈInrI ny pUrf sihXog idwqf ieQoN qwk ik pMjfb
dIaF Auc pdvIaF AuWpr vI Ausy vIcfrDfrf dy smrQkF ƒ bTfieaf igaf. 13
apRYl 1978 ƒ nklI inMkfiraf ny aMimRqsr ivKy Kflsf dy KUn nfl holI
KyzI, pulIs qy pRÈfsn ny mUk drÈk bx ky sB kuJ dyiKaf. pMjfb dI
akflI srkfr pMQk ihwqF qoN mUMh moV geI ies muwkdmy dOrfn hoey
pwKpfq ƒ lY ky iswK kOm df ivÈvfs ies iPrkU BfrqI inaF pRxflI qoN vI
iblkul cuwikaf igaf. kOm dI gYrq Aupr, iswKF Aupr ho rhy inqfpRqI
hmilaF ny bfbf jrnYl isMG ƒ mYdfny jMg ivwc inqrn leI mËbUr kIqf.
srkfrI Èih pRfpq guMizaF ny keI QFvF qy iswK srUp dI byadbI kIqI,
pMjfb dI DrqI qy ieh nfary suxy jf rhy sn,
kwC, kVf, kMGf, ikRpfn,
Dwk idaFgy pfiksqfn
aijhy durivhfr vyK ky kOmI joÈ ny Aubfl KfDf. ijs kOm ny prfieaF dI
iewËq ruldI vyK ky KUn vhfieaf hovy, Auh kOm afpxI iewËq ruldI ikvyN
vyK skdI sI? gurU srUpF dI byadbI, srkfrI Dwky ÈfhI, ivqkrq aqy
srkfrI guMzfgrdI ny kOm dy jËbfqF ƒ hlUixaf. pMjfb dIaF hwkI mMgF ƒ
lY ik ÈurU kIqf Drm XuwD morcf pUry jobn qy sI. kOmI axK Aupr hoey
hmilaF df jvfb iswK jvfnI ny idwqf. srkfrI mÈInrI, pRcfr sfDnF qy
Kfs krky mhfÈf pRYs ny iswK nOjvfnI ƒ aiqvfdI, dihÈqgrd, grdfnx ivwc
koeI ksr nF CwzI. bfbf jrnYl isMG iBMzrFvfly aqy AunHF dy sfQI jo
hirmMdr sfihb itky hoey sn ƒ vwKvfdI, pfiksqfn dy eyjMt grdfinaf
igaf. Drm XuwD morcy ƒ kuclx vfsqy srkfr ny pUrf qfx Üfieaf pr kOm
dy BVky jËbfqF sfhmxy koeI pyÈ nf geI.
mhfÈf pRYs pfvn Dfrimk asQfnf ƒ aiqvfdIaF df awzf, aslf PYktrI`qy
ivdyÈI eyjMsIaF df Gr, qy muËrmF df kyNdr kih ky invfj rhI sI qy
iswKF dy iKlfP afm jnqf ƒ BVkf rhIN sI, nPrq dy bIË boa rhI sI. ieh
Auh hI pRYs sI ijs ny pMjfb ƒ muV do BfÈfeI bxfAux dy Xqn kIqy sn qy
ihMdUaF ƒ mF bolI pMjfbI apnfAux qoN roikaf. Aus smyN dy pulIs muwKI
pI[aYs[iBMzr ny mhfiÈaf vwloN lfey qkrIbn Auprokq sfry doÈF ƒ rwd
kIqf sI.
bfbf jrnYl isMG ƒ vI pRYs nfl aksr iehI iglf sI Aus dIaF qkrIrF ƒ
glq rMgq dy ky qoV mroV ky pyÈ kIqf jFdf hY. pwqrkfr aYs[krpytr ny
ies dI puÈtI kridaf iliKaf iBMzrF vflf aKIr qwk iehI kihMdf irhf ik
Auh AunFH kqlF vfsqy ijMmyvfr nhIN ijMnF dI afV hyT POj hmlfvr ho ik
afAuxf cfhuMdI hY.
BfrqI POj df qjrbykfr jrnYl myjr Èubyg isMG ijs ny pfiksqfnI ÌOj qoN
hiQafr stfAux aqy bMglf dyÈ dI hoNd leI aihm ihwsf pfieaf, Aus ƒ
iemfndfrI nfl kIqI syvf df ievËfnf sËf dy rUp ivwc imilaf. dyÈ dI
byÈwkkImqI syvf AuprMq bRfhxvfdI srkfr pfsoN KuafrI imlI. ijs ny
iswKF nfl huMdy ivqkry dy ËKmF ƒ afpxI dyhI qy hMZfieaf. ieh jrnYl,
bfbf jrnYl isMG dI swjI bFh dy rUp`c AuBiraf qy sRI drbfr sfihb dI
rwiKaF leI ivAuNqbMdI df ijMmF afpxy isr ilaf.
2 jUn 1984 ƒ dyÈ dI milkf bRfhmxI ieMdrf iewk pfsy dyÈ dy nfm sMdyÈ
jfrI krky akflIaF ƒ pMjfb msly dy hwl df swdf dy rhI sI qy dUjy pfsy
POj ƒ pMjfb kUc krn df lukvF hukm idwqf jf irhf sI. kuJ hI smyN bfad
ieh Kbr pRsfrq hoeI ik pMjfb ivwc isvl pRÈfsn dI mdd vfsqy POj
qfienfq kIqI jf rhI hY. pwCmI kmFz dy lYPtInYNt jnrl afr[aYs[idafl ƒ
gvrnr pMjfb df slfhkfr inXukq kr idwqf. AuDr drbfr sfihb kMplYks
duafly qfienfq sI[afr[pI[aYP aqy bI[aYs[aYP ny ibnF iksy BVkfht dy
golIbfrI arMB kr idwqI. ÌOj dI afmd huMidaF hI sfrf pMjfb sIl kr
idwqI. ÌOj dI afmd huMidaF hI sfrf pMjfb sIl kr idwqf igaf aqy
sI[afr[pI[aYP dy itkfieaf Aupr ÌOj af bYTI. 3 jUn ƒ gurU arjn sfihb
jI df ÈhIdI purb hox sdkf kfPI sMgq pfvn asQfn qy phuMcI hoeI sI
ÌOjI golfbfrI sdkf aMdr kfPI isMG 1-2 jUn ƒ ÈhId hoey. ÌOjI muKI
ky[aYs[brfV jo ieh ivcfr lY ik afieaf sI ik qopF qy goilaf dI gUMj
nfl vwzy-vwzy jrnYl kMQ jFdy hn ƒ bVI nmoÈI df sfhmxf krnf ipaf jdoN
aMdr jfx dI koiÈÈ krn vfly POjI dsiqaF df aMdrly isMGF ny XQfÈkiq
suafgq kIqf. kmFzo dsqy aMdr jfx ivwc nfkfm ho gey. bfhro aDuink
hiQafrF nfl ho rhI golfbfrI df juvfb isMGF ny sImq sfDnF nfl idwqf.
Bfvy ÈÈqrF df aBfv sI pr gurDfmF dI rwiKaf aqy kOmI gYrq Aupr ho rhy
ies hmly df mUMh qoV jUvfb dyx df jËbf mn aMdr sI. 2 qoN lY ky 5 jUn
qwk POj ƒ koeI bhuqI sPlqf hfisl nf hoeI. aKIr ivÈyÈ hdfieqF pRfpq
krky hirmMdr sfihb aMdr ivjXMq-72 tYNk ey[pI[sI[ gwzIaF aMdr ByjIaF
ijMnHF ny pirkrmF`c morcf lf ky sRI akfl qKq sfihb Aupr golfbfrI
afrMBI aqy sRI akfl qKq sfihb dI iemfrq ƒ Zih ZyrI kr idwqf. aMdrly
isMGF ny jnrl Èubyg isMG dI agvfeI ivwc ijs qrHF ÌOjI hmly df jvfb
idwqf, Aus ny KflseI rvfieqF ƒ muV Aujfgr kIqf. ÌOj vwloN Bfvy ik
aMdr inhwQy ÈrDflUaF df byieqMhf kqlyafm kIqf igaf pRqUM drbfr sfihb
dI rwiKaf kr rhy joÈIly isMGF ny Ìoj df ZukvF jfnI nuksfn kIqf.
6 jUn ƒ bfbf jrnYl isMG aqy AunHF dy sfQI drbfr sfihb jI dI rwiKaf
kridaF ÌOj nfl lohf lYNidaF jfmy Èhfdq pI gey. Ìoj pUry drbfr sfihb
kMplYks qy kfbË ho geI. isMGF dy XuDnIqk krqbF aqy bfbf jrnYl isMG
dI idRVqf df pRgtfvf krdf jrnl ky[aYs[brfV ilKdf hY ik sMq jrnYl
isMG aqy Aus dy sfQI idRVqf nfl zty, pUrI sUrmqfeI df pRgtfvf kIqf………[
iBMzrFvflf Auc drjy df sUrmF ho inbiVaf (THE TRUE STORY; OPERATION
BLUE STAR)[
ies sfky ny kOM aMdr pMQ aMdr pRsqI df aQfh jËbf pYdf kIqf pRqUM roh
qoN AuTI KfVkU lihr jldI hI srkfrI eyjMsIaF df iÈkfr ho geI. srkfrI
sfijÈ aDIn bfbf jrnYÜ isMG dI Èhfdq ƒ Cpfieaf igaf aqy Aus ƒ kOmI
ÈhId dy qOr qy AuBrn nf idwqf. sfrIaF KfVkU jQybMdIaF ny jo bfbf
jrnYl isMG jI df sMsQf pRBfv kbUldIaF sn ny bfbf jrnYl isMG dy ijMdf
hox df aqy dubfrf pRgt hox df pRcfr kIqf iswty vjoN koeI nvI lIzriÈp
nf AuBr skI aqy pMQ doKIaF ƒ KfVkU sMGrÈ ivwc GuspYT krn df suinhrf
avsr imilaf. KfVkU jQybMdIaF ivwc afpsI iKcoqfx iewk jQybMdk ZFcf,
anuÈfsn dI Gft ny ies lihr ƒ Kqm krn ivwc aQfh Xogdfn pfieaf. pMQ
pRsqI dI gwl krn vfilaF ƒ srkfrI dihÈq grdI df iÈkfr hoxf ipaf, ijs
dIaF keI imsflF hn. kOmI jËbfqF df pwK pUrn vfly ivdvfnF aqy sMq
ispfhI vrgy mfisk pwqrF ƒ ijQy srkfrI kropI df iÈkfr hoxf ipaf AuQy
KfVkUaF dy Bys ivwc srkfrI eyjMtF ny vI koeI Gwt nf kIqI. pyNzU lokF
dy Gr KfVkUaF dIaF CupxgfhF sn pRqUM KfVkUaF dy Bys ivwc srkfrI
kflIaF ibwlIaF dIaF kflIaF krqUqF ny KfVkuaF ƒ pyNzU lokF ivwc nPrq
df pfqr bxf idwqf. isafsI mhFrQIaF ny KfVkUaF ƒ puwj ky afpx ihwqF
dI pUrqI vfsqy vriqaf. srkfrI aÈIrvfd pRfpq sMqF ny ijQy aijhy
GwlUGfry dI Xfd dy inÈfn vI imtf idwqy AuQy kOm ny vI sMgTq ho ky
iswK rYPrYNs lfiebRyrI ijs df iewk Kfs sfijÈ aDIn nuksfn kIqf igaf
dI pUrqI bfry koeI inwgr pRogRfm nf AulIikaf ikAuN ik lfiebRyrI ƒ
awg 8-9 jUn ƒ lgfeI geI pRqUM 6-7 jUn ƒ ÌOj hirmMdr sfihb qy kfbË ho
cuwkI sI qy aMdr koeI KfVkI nhIN sI ijs df bhfnf bx sky. Brosy Xog
sUqrF anusfr AunFH sfihq sfiVaF nhIN hY blik srkfr dy pfs mOjUd hY.
kOm ƒ jQybMdk ho ik ies axmuwly sfihq dI pRfpqI leI Auprflf krnf
cfhIdf hY. mfisk pwqr sMq ispfhI ivwc ilKy iewk KulHy Kq ivwc kOm dy
mhfn ivdvfn zf: hrijMdr isMG idlgIr ny rvfieqI akflIaF ƒ ieh suJfa
idwqf sI ik qusI koeI aijhf Auprflf qF nf kIqf ik ÈhIdF dI koeI
ZukvIN Xfdgfr sQfpq kIqI jfvy pr rYPrYNs lfiebRyrI dy kOmI Éjfny ƒ
srkfr koloN pRfpq kr lvo qF kom dI vwzmuwlI syvf hovygI.
zf: idlgIr df ieh suJfa dUr aMdyÈI Biraf aqy kOmI jËbfqF dI qrËmfnI
krdf hY, asIN pihlF hI bhuq sMqfp Bog cuwky hF pRqUM ieiqhfs dI rwdo
bdl duafrf kIqf igaf bOiDk hmlf kOm ƒ JMjoV ky rwK dyvygf.
afr[aYs[aYs[ dI rfjnIqk ÈfKf jo rfj gwdI Aupr ibrfjmfn rhI sI vwloN
bxfieaf igaf BfrqI ieiqhfs pirklp borz Bfrq dy 5000 sflf ieiqhfs ƒ
mnmrËI nfl qoV mroV ky ieh iswD krn dI koiÈÈ kr irhf hY ik ihMdU
afrIaf hmlfvr nhIN blik mUl ihMd vfsI hn. Bfrq srkfr dy kbËy`c ipaf
iswK rYPrYNs lfiebRyrI qoN luitaf sfzf vwzmuwlf sfihq jykr iksy
aijhI sMsQf dy hwQ afieaf qF mn mrËI df iKlvfV kIqf jfvygf. ajy vI
smF hY ivdvfn jQybMd ho ik ieh mslf srkfr awgy pyÈ kr skdy hn. iswKI
lIzr iÈp ƒ vI sMËIdf hY ik ies pRqI ingr Auprflf krnf cfhIdf hY.
mgroN hwQ Cwz ik awrkF cwtxIaF aOKIaF hoxgIaF. plF dy KuMJy sdIaF dy
izwg pvFgy ieiqhfs gvfh hY:
vo vkq BI dyKy hY, qfrIK kI rfhoN ny.
************************
|
|
|
|
|
iswDf kIrqn pRsfrn
vIzIAu
afzIAu inqnym
|
|