kYtF dy rUp ‘c pfly biGafVF ivruwD hux bfdlF dIaF KuMZIaF qlvfrF


pMjfb dy sfbkf zI[jI[pI aYWs[ aYWs[ ivrk dI igRPqfrI ipwCoN pMjfb pulIs dy kYt iPr crcf ivwc af gey hn. ivrk df nyVlf kYt ‘suwKI` qF pihlF vI crcf ‘c irhf sI, pr hux pMmf mfdoiklaF vfÜf vI nMgf ho ky sfhmxy af igaf hY qy Aus ny pihlI vfr KuwlH ky ÈyKI mfrn vfÜy ZMg nfÜ ieh iekbfl kIqf hY ik mYN (ÈhId) BfeI Drm isMG kfÈqIvfÜ smyq keI cotI dy juJfrUaF bfry sUcnf dy ky AunHF ƒ mrvfieaf hY.
dunIaF dI vwzI qfkq akvfAux vfÜy ihMdusqfn dy hkUmqI isstm dy pflqU kuwqy KuwizaF` coN inkÜ-inkÜ ky ijvyN ÈyrF dy iÈkfrI hox dy dfavy krn lwgy pey hn, ies qoN pRqIq huMdf hY ik AuhnF dy idlF` coN iswK kom df zr dUr ho igaf hY. ieh qwK iswK sMGrÈ dy ajoky rihbrF dI nfkfmI dI cuglI vI krdf hY, pr iewk aKOq ieh vI hmyÈf shI iswD huMdI rhI hY ik kIVy dy KMB EdoN hI inkÜdy hn, jdoN Aus df aMq nyVY afAuNdf hY qy Auh AuWz ky afpxy-afp awg vwl af jFdf hY. iswK ieiqhfs ivwc buwkl dy swpF dI afmd iswKF dy aMgryË nfÜ afZf lwgx qoN bfad arMB huMdI hY qy ieiqhfs gvfh hY ik jykr ieh buwkl dy swp mOq dI sËf qoN bc vI gey, qF vI AunHF dI sfrI iËMdgI df pl-pl mOq dy sihm hyT hI bIqdf irhf. ies qrHF dI iËMdgI, mOq qoN keI guxF vwD bdqr huMdI hY.
pMmf mfdoikaF vfÜf BfvyN ivrk dy ivroD` c nMgf ho ky sfhmxy afieaf hY, pr keI kYt ivrk dy hwk ivwc vI sfhmxy afey hn. ienHF` co jn: idafl isMG dy nF hyT keI AuWGy iswK lIzrF ƒ kql krn df dfavf krn vfÜf suKivMdr kfkf vI hY.
ieMzIan lfienË dy nF hyT jn: idafl isMG dI agvfeI aDIn keI vfrdfqF hoeIaF sn, AuWGy iswK juJfrU BfeI rimMdrjIq isMG tYxI ny ies kYt igroh ƒ Éqm krn df dfavf kIqf sI, pr huxy ijhy pRgt hoey kYt suKivMdr kfkf df kihxf hY ik ieMzIan lfienË nF dy Aus igroh` coN mYN moZI sI qy mYN shI slfmq bc igaf sI, byÈwk kfrvfeIaF Aus qoN bfad bMd kr idwqIaF sn.
hYrfnI hY ik iewk ÈÉs ijhVf mIzIey dy sfhmxy ihwk QfpV ky kih irhf hY ik ‘mYN hI mfn dl dy lIzr myjr isMG bldyv isMG GuMmx ƒ kql kIqf sI`, iPr ‘mYN hI Aus df Bog smfgm aXoijq krn vfÜy mfstr amrIk isMG` qy goÜIaF clfeIaF sn`, mYN hI BfeI mnbIr isMG chyVU dy ibrD ipqf ƒ kql kIqf`, iPr ‘mYN hux dI iswiKaf mMqrI AuipMdrjIq kOr dy ipqf` qy goÜIaF clfeIaF……[`, Aus ÈÉs dy ies iekbflIaf ibafn df bfdl srkfr dy iksy purjy ny vI noits qk nhIN ilaf. kI bfdl srkfr ienHF kqlF dy sMgIn ËurmF dI hmfieqI hY? lwgdf hY ik bfdl srkfr df inÈfnf isrÌ ivrk hY qy Auh vI ies kfrn nhIN ik Auh mnuwKI hwkF df AulMGxf kr ky guMzf igroh kfiem krn vfÜI puils df aihm aÌsr hY, blik ies leI ik Auh kYptn amirMdr isMG df Éfsm-Éfs irhf hY qy Aus ƒ sbk isKfAuxf ËrUrI hY. Es qrHF ijMny mrËI kuwqy-ibwly keI-keI pMQk ÈKsIaq dy kql krn df iekbfl krI jfx, bfdl srkfr ƒ ies nfl koeI srokfr nhIN hY.
iehI kfrn hY ik ivrk ny vI ieh bVHk mfrI hY ik bfdl srkfr ‘c jykr ihMmq hY qF Auh kYt pflx vfÜy sfry hI aÌsrF dy iKlfP kfrvfeI kry. bfdl horIN ies bVHk dy jvfb ‘c imaFky qk vI nhIN, pr mnuwKI hwkF leI kMm kr rhy vrkrF ƒ ieh iewk iewk qwQ aMqrrfÈtrI kcihrI` c pyÈ krn leI kfrjÈIl ho jfxf cfhIdf hY. ies leI asIN iewk vfr iPr pMjfb aMdr isMG sMGrÈ ƒ kuclx leI ihMdUsqfn dy jfbr isstm vwloN vrqoN ivwc ilaFdI geI kYt-pRxflI bfry ijMny ku qwQ sfhmxy af sky hn, AunHF ƒ iewk vfr iPr lokF sfhmxy rwK rhy hF.
ihMdUsqfnI srkfr ny pMjfb aMdr iswKF dy hiQafrbMd sMGrÈ ƒ kuclx dy keI kmIny qy kutl pYNqVy apxfey. ienHF pYNqiVaF ivwcoN iewk qrIkf sI iswK juJfrUaF dy Bys ivwc afpxy guMzf-igroh kfiem kr ky AunHF qoN ÊYr-ieÉlfeI kfrvfeIaF krvfAuxIaF aqy ies qrHF juJfrUaF ƒ bdnfm krnf.
ies iGnfAuxy qrIky ƒ ihMdUsqfnI srkfrI mÈInrI ny gupq rwKx dI pUrI vfh lfeI. ies ivwc Auh kfPI hwd qwk sÌl vI hoeI. aijhy bhuqy guMzf-igroh iswK juJfrUaF dy Bys ivwc gumnfm rih ky hI ipMzF ivwc KOrU pfAuNdy, luwt-mfr krdy qy keI msUm lVkIaF ƒ afpxI hvs df iÈkfr bxfAuNdy rhy, pr ivwcoN-ivwcoN aijhy keI igroh afpxy aslI rUp ivwc nÈr vI ho gey. aijhy igrohF ƒ ‘kfÜIaF ibwlIaF` (blYk kYts) ikhF jFdf sI. kuJ kfÜIaF ibwlIaF qk pwqrkfr phuMc gey qy AunHF dy rfhIN ihMdusqfnI srkfr dIaF krqUqF Ëfhr ho geIaF. pihlF-pihl qF pulIs aPsr vI ienHF krqUqF dI iËMmyvfrI lYx qoN Bwjdy rhy, pr jdoN koeI pyÈ nf geI qF AunHF ny afpxy ies iGxfAuxy mksd dy hwk ivwc keI qrHF dIaF ilpIaF-copVIaF dlIlF pyÈ krnIaF arMB kr idwqIaF. AudoN dy pulIs muKI irbYro ny spwÈt kih idwqf:
‘‘pMjfb aMdr srkfr df iewko-iek AudyÈ KfVkUaF ƒ Éqm krnf hY; aijhf kƒn anusfr huMdf hY jF kƒn qoV ky, ies nfl koeI Ìrk nhIN pYNdf. jMg ivwc kƒn nhIN, duÈmx df Kfqmf hI sB kuJ huMdf hY``.
irbYro ny ‘ielstryitz vIklI` dy sMpfdk pRqIÈ nMdI nfÜ gwlbfq kridaF kfÜIaF ibwlIaF arQfq juJfrUaF dy Bys ivwc kfiem kIqy gey ihMdUsqfnI srkfrI guMzf igrohF bfry ieAuN sÌfeI idwqI:
‘‘rfq ƒ gÈq krn dI smwisaf sI. dihÈqgrd (iswK juJfrU) gÈq krn vfÜIaF (ihMdusqfnI pulIs) pfrtIaF` qy hmly kr ky AunHF ƒ Éqm krn lwg pey sn. aijhIaF keI GtnfvF vfprIaF. ies nfÜ aijhy keI kys sfhmxy afey, jdoN gÈq krn vfÜIaF pfrtIaF (zr kfrn) rfq ƒ bfhr inkÜx qoN ihckcfAux lwg peIaF. sfƒ koeI smJ nhIN sI pY rhI ik kI krIey. asIN ies bfry socx lwg pey. iewk suJfa ‘jo myrf nhIN sI` sfhmxy afieaf ik asIN vI afpxy ‘muMizaF` ƒ icwty kwpVy puaf ky rfqF ƒ ByjIey. ijhVy dihÈqgrdF (kwcy ipwly jF ÈONkIaf qOr` qy lihr ivwc Èfml hoey nOjuafnF) ƒ asIN afpxy nfÜ gMZ ilaf hY, AunHF ƒ Aus ielfky aMdr Byijaf jfvy, ijwQy gÈq krn vfÜIaF pfrtIaF nhIN jFdIaF, ikAuNik ienHF ielfikaF aMdr lok vI rfq bfhr nhIN inkldy sn, ies leI rfq ƒ jykr koeI gruwp GuMm irhf hovy qF Auh dihÈqgrdF df hI gruwp hovygf. ies leI sfzy bMdy iswDy hI Aus gruwp ƒ icwq kr dyx``.
pr ihMdusqfn dy ieh guMzf-igroh icwty kwpVy pf ky ijhVIaF kfÜIaF krqUqF krdy sn, jF jo ienHF qoN krvfeIaF jFdIaF sn, Aus bfry ivsQfr ivwc iewk irport 1988 dy aKIr ivwc ‘pMjfbI itRibAUn` aÉbfr ivwc CpI sI, ijs df sfr-aMÈ ieh sI:
‘‘kfÜIaF ibwlIaF juJfrUaF dy Bys ivwc moiZaF` qy asfltF ltkf ky ipMzF ivwc lokF dy GrIN jf vVdIaF ny. ieh nklI juJfrU, Éud ƒ aslI juJfrU dws ky rotI pfxI KFdy qy iPr DIaF-BYxF dI bypqI vI krdy hn. keI QFvF ‘qy nojvfn lVkIaF ƒ cuwk ky lY jFdy hn……[ jdoN mnuwKI hwkF leI lV rhIaF jQybMdIaF QfixaF ivwc iswK bIbIaF` qy huMdy vihÈI awiqafcfrF ivruwD avfË cuwkdIaF hn, AudoN hI juJfrUaF dy Bys ivwc ieh kfÜIaF ibwlIaF aOrqF dI bypqI krn dIaF krvfeIaF ivwc vI qyËI lY afAuNdIaF hn qF ik bdnfmI KfVkUaF dI vI pulIs dy brfbr hI hovy. kuJ kwcy-ipwly juJfrUaF dIaF nIqI ivhUxIaF vfrdfqF kfrn ieh kfÜIaF ibwlIaF afpxIaF Êlq kfrvfeIaF ƒ juJfrUaF dy Kfqy pfAux` c sÌl huMdIaF af rhIaF hn. keI QFvF` qy ieh kfÜIaF ibwlIaF iksy amIr Gr ivwc jf ky rotI pfxI KFdIaF qy iPr kuJ idnF bfad EQy pulIs ƒ Byj idMdIaF hn ik qusIN awqvfdIaF ƒ rotI KvfAuNdy ho. Gr vfiÜaF dy nFh krn` qy Auh iewk iewk gwl df cyqf krvfAuNdy hn ik PlfxI qrIk ƒ eyny juJfrU quhfzy Gr afey sn qy qusIN PlfxI-PlfxI gwl kIqI sI. Gr vfÜy zr jFdy hn ik AunHF dI corI PVI geI hY, iPr Auh motI rkm dy ky jfn CuzfAuNdy hn. ies qrHF ieh kfÜIaF ibwlIaF bVI asfnI nfÜ iswK lihr dy hmdrdF dI inÈfndyhI vI kr lYNdIaF hn``.
icwty kwpiVaF qy aMimRqDfrI bfixaF ivwc ivcrdIaF ienHF kfÜIaF ibwlIaF dIaF krqUqF (keI vfr mOky` qy lokF vwloN PV ley jfx` qy) aÉbfrF ivwc nÈr hox lwgIaf qF iensfÌpsMd lokF vwloN ihMdusqfn srkfr dy pfly ienHF guMzf-igrohF ƒ Kqm krn bfry ikhf jfx lwgf. ihMdusqfn dI srkfr bVI byÈrmI nfl ies` qy Gysl vwt bYTI. pr ies krqUqf BrpUr srkfrI mÈInrI dy pRmuwK sMd ky[pI[aYs[ igwl ny qF sO dI iewko hI suxf idwqI. ‘ieMzIaf tuzy` dy pwqrjfr vI[ky[ mudigl nfÜ gwl kridaF igwl ny ikhf:
‘‘pMjfb aMdr (BfrqI) surwiKaf dr (aijhy) KuÌIaf dsiqaF qoN bgYr kuJ vI nhIN kr skdy. aijhy dsiqaF ƒ Kqm krn df svfÜ hI pYdf nhIN huMdf``.
aijhy keI guMzf ansrF ƒ pulIs aPsrF ny kfljF aqy XUnIvristIaF ‘c dfKly vI idvfey qy iswK ividafrQIaF ivclI cyqnf Üihr ƒ TwlHx dy Xqn kIqy qy ihMdusqfnI srkfr ny aijhy guMzf igrohF dI srpRsqI jfrI rwKI. iswK juJfrUaF ny aijhy keI igroh Éqm kIqy. ihMdusqfnI srkfr dy pfly hoey aijhy kuJ guMizaF ny pMjfb ivwc juJfrU lihr dy QMmH jfx ipwCo vI blfqkfrF df islislf jfrI rwiKaf, ijs kfrn hkUmq ƒ mjbUrn AunHF ƒ Kud Éqm krnf ipaf, pr aijhf kuJ guMzf kmFzr ajy qk vI ihMdUsqfnI srkfrI srpRsqI ivwc dndnfAuNdy iPrdy hn.
kYtF bfry kuJ hor qwQ
ihMdusqfnI pulIs dy ijhVy toly gumfnm qOr ‘qy iswK juJfrUaF dy Bys ivwc ivcrdy rhy, lihr ƒ bdnfm krdy qy iswK juJfrUaF ƒ ÈhId krvfAuNdy rhy, AunHF qoN ielfvf AunHF dy pfly aijhy kYt vI sn, jo juJfrU jQybMdIaF `c afpxI QF bxf ky juJfrUaF vjoN pRiswD ho ky ivcrdy rhy qy aMdro-aMdrI lihr ƒ Zfh lfAuNdy rhy. juJfrU lIzriÈp vjoN qfnfÈfhI Ìurmfn jfrI krny, inwkI-inwkI gwl `qy iksy df vI kql kr dyqf jF pirvfrF dy pirvfr hI muÉbr hox df doÈ lf ky mfr dyxy, juJfrUaF aMdr GuspYT krn ivwc kfmXfb hox vfÜy ihMdusqfnI kYtF dy muwK kMm huMdy sn. ienHF Éud hI pfly hoey kYtF `coN bhuqy kMm kZvfAux ipwCoN srkfrI nIqI qihq pulIs ny Éud hI mfr mukfey, qF ik Byq bfhr nf inkÜ sky, pr iPr vI ienHF sfvDfnIaF dy bfvjUd keI aijhy kYt luky nf rih sky.
juJfrU lihr ivwc kmFzr bx ky ijnHF awlHV juJfrUaF ny aMnHyvfh BrqI krn dI nIqI apxfeI, AunHF ivwc ieh ihMdusqfnI srkfr dy plosy guMzy ikMnI mfqrf ivwc GuspYT kr gey hoxgy, ies df aMdfËf lfAuxf AudoN muÈkl nhIN huMdf, jdoN bhuq hI isafxy qy sUJvfn juJfrU kmFzrF dI kmfn hyTly kyzr ivwc vI aijhy ansrF dI GuspYT dy pRmfx imÜ jFdy hn. imsfl vjoN juJfrU lihr ivwc mfJy dI DrqI dy qrn qfrn Kyqr dy pRiswD XoDy bfbf gurbcn isMG mfnocfhl dI ieh isÌq qF hY hI sI ik ieh bMdf pihlF hI nfp-qol ky BrqI krdf sI, pr jykr iPr vI koeI Êlq ansr jQybMdI `c af vI jFdf sI qF bfbf mfnocfhl Aus AuWpr pUrf kMtrol rwKdf sI. ies dy bfvjUd ielfky dy lokF df mMnxf hY ik puils ny afpxy keI kYt Aus dy gruwp ivwc vfV idwqy sn, jo ik Êlq iksm dIaF hrkqF nfÜ lihr ƒ bdnfm krdy sn. muwK qor `qy gwlHx KzUrIey df iËkr kIqf jf skdf hY. Aus bfry ikhf jFdf hY ik Aus ny bfbf mfnocfhl dI agvfeI vfÜI bI[tI[aYP[ `c afAux ipwCo iewk vfr afpxy ipMz dI koeI kuVI cirwqrhIxqf df doÈ lgf ky trYktr nfÜ bMnH ky GVIs-GVIs ky mfr idwqI. bfbf mfnocfhl ƒ jdoN ies Gtnf df pqf lwgf qF afp roh ivwc af gey qy afpxy isMGF ƒ hukm kr idwqf ik ‘gwlHx ijwQy vI imÜy mfr idwqf jfvy, aijhy ansr sMGrÈ ƒ bdnfm kr rhy hn`.
ielfky dy lok pUry dfavy nfÜ qwQF dy afDfr `qy kihMdy hn ik gwlHx dI rfKI puils ny kIqI. sMn 1992 dy aKIr ivwc jdoN bfbf mfnocfhl dI qlfÈ ivwc iewko smyN 57-57 QFvF `qy Cfpy mfry jf rhy sn qy bfbf mfnocfhl dy sihXogI PV-PV ky QfixaF ivwc pfVy aqy iCwly jf rhy sn qF AudoN iehI gwlHx KzUrIaf pulIs dI pRfhuxfcfrI df anMd mfxidaF TfT nfÜ QfixaF ivwc iPrdf aqy bfbf mfnocfhl ƒ gfÜF kwZdf afm vyiKaf jFdf sI. koeI do rfvF nhIN ik juJfrU lihr ivwc vfVy Êlq ansrF `coN Auh vI iewk sI qy Auh ÈurU qoN hI puils df tfAUt sI. ieh kyvl iewk imsfl hY, ijs qoN pMjfb aMdr juJfrUaF dy nF hyT hox vfÜy keI aMnHyvfh kqlF df Byq KuwlH jFdf hY.
ies ielfky ivwc afm lokF ivwc ieh vI ivÈvfs hY ik pulIs dI ijhVy afpxy blYk kYt juJfrUaF ivwc vfVy hoey sn, AunHF qoN kMMm lYx ipwCoN Auh vI mfr idwqy gey. ienHF kYtF ƒ hiQafrF dy Ëor nfÜ aYs krn dI pUrI KuwlH sI.
sMn 1992 dy aKIr ivwc pulIs dI iewk kYt pfrtI dy pMj mYNbr ijnHF ivwc do kYt ipMz mfnocfhl dy, iewk zuwgrI ipMz df jvfeI, iewk Kfry ipMz df qy iewk hvfldfr sI, ny Kfry ipMz dI iewk kuVI isMGF df Bys Dfr ky cuwk leI qy vfrI-vfrI Aus nfÜ blfqkfr kIqf. ienHF idnF ivwc juJfrU lihr KVoq vwl jf cuwkI sI qy ihMdusqfnI srkfr lokF dy idlF ivwco iswK juJfrUaF df siqkfr Éqm krn `c kfPI hwd qIk sÌl ho cuwkI sI, ies leI Aukq pirvfr ny ies vfrdfq dI irport aYs[pI[ apRyÈn KUbI rfm ƒ kIqI. KUbI rfm ny QoVHf icr pihlF hI ies ielfky `coN sfry juJfrU Éqm krn df aYlfn kIqf sI. ies kIqy aYlfn dI lfj rwKx leI KUbI rfm ny afpxy mihkmy `qy hI qurMq ÈkMjf kws idwqf qy pirvfr dy sfhmxy hI afiKaf:
‘‘ies ielfky myN ab qo koeI tYroirst rhf hI nhIN…[[ aBI BI Aun ky nfm py aYsy kfm kIey jf rhy hYN……[[``?
iPr Aus ny blfqkfr df iÈkfr lVkI qoN doÈIaF df hulIaf puwCIaf qy ies qoN qurMq bfad hI afpxy mihkmy dI juJfrUaF dy Bys ivwc kfiem kr ky KuwlHI CwzI kYt pfrtI kfbU kr leI. kuVI qoN ÈnfKq krvfey jfx `qy kuVI ny vI Auh sfry hI doÈI pCfx ley.
ies ipwCoN puls mihkmy dy bdnfmI dy zroN ies kYt pfrtI aMdrly iewk hvfldfr qy iewk hor pulIs mulfËm ƒ qF pfsy krky bcfa ilaf, pr bfkI dy iqMny hI kYt mfr idwqy, ikAuNik AunHF dI iewk qF hux loV nhIN sI rhI qy dUjf AunHF dy mUMh ƒ hux qIk eynf lhU lwg cuwkf sI ik AunHF df suDr jfxf muÈkl kMm sI. ies qrHF pulIs ny afpxf kMm kZvf lYx qoN bfad ikMny kYt mfry, ies dI igxqI vI nhIN kIqI jf skdI, pr loV hY ik iswK lihr ivwc gurmiq ivcfrDfrf `qy pihrf dy ky ÈhId hox vfÜy dfKl kIqy guMzf ansrF, ijnHF ƒ juJfrU lihr ƒ bdnfm krn df kMm krvf lYx ipwCo pulIs qoN Kud hI iswK juJfrU kih ky mrvf idwqf, AunHF dI pCfx krky AunHF ƒ inKyiVaf ËrUr jfvy.
vYsy jdoN juJfrU Bys ivwc kMm krn vfÜy kYtF ƒ aYÈpRsqI dI pUrI KuwlH imÜI qF QfixaF ivwc rihx vfÜy pulsIaF ny vI AunHF vwl vyK ky Ausy hI qrHF dy kukrm krn ivwc koeI ksr nhIN CwzI, pqf nhIN ik iewk-iewk Qfxy ivwc roË ikMny-ikMny blfqkfr qy ikMnIaF sqIaF dy sq BMg huMdy rhy hn. afpxI iewËq dy mfry pIiVq lok qF ies df Éulfsf nhIN krdy, pr hvflfqF ivwc bMd ijnHF lokF ny afpxy sfhvyN QfixaF ivwc huMdy blfqkfr vyKy hn, AunHF dIaf CfqIaF ivwc keI khfxIaF dÌn hn, ijnHF ƒ pUrI dunIaF dy sfhmxy ilaFdy jfx dI loV hY.
ivrk dy hwk ivwc Bfrq srkfr dI srks dy Èyr ky[pI[aYs[ igwl ƒ iPr kYmry dy sfhmxy ho ky afpxI dyÈ-BgqI sfbq krn df sunihrI mokf hfsl hoieaf hY. Auh Èryafm kih irhf hY ik kfÜIaF-ibwlIaF KfVkUvfd ƒ Éqm krn dI loV sI qy ivrk ivruwD kfrvfeI puils df mnobl qoV dyvygI. vYsy ieh igwl df qkIaf-klfm hY, jo gfhy-bgfhy ÉbrF `c afAuNdf hI rihMdf hY, pr aijhy iksy sunihrI mOky ƒ Auh KuMJx nhIN idMdf. iblkul bUhy qy bwJy Es kuwqy vFg, jo bUhf KVkx `qy nfÜ-nfÜ bUhy vwl mUMh kr ky BONkI vI jFdf hY qy nfÜ dI nfÜ ÈfbfÈI lYx leI afpxy mflkF vwl vyK ky pUC vI ihlfeI jFdf hY.
ÉYr, igwl aqy Aus dI POj vrgy pflqU hr isstm ivwc huMdy hI hn qy sfƒ aijhy ansrF dI hoNd ƒ mMn ky cwlxf cfhIdf hY. aijhy ansr agFh vI pYdf huMdy hI rihxgy, pr bfdl mfrkf akflI isafsq ijs ƒ iswKF ny Éud isr `qy ibTfieaf hoieaf hY, Aus dIaf kIqIaF geIaF jF kIqIaF jf rhIaF ÊwdfrIaF dI iËMmyvfrI AunHF lokF `qy hY jo afpxy afp ƒ iswK pMQ dI aËfd hsqI dy isrjk guru nfnk sfihb guru goibMd isMG dy iswK kihMdy hn, pr qfkq bfdl vrgy Êulfm ËihnIaq nfÜ gRsy lokF ƒ idMdy hn. ieh smJ ilaf jfvy ik gurU nfnk sfihb dI mnuwKI aËfdI dI ivcfrDfrf qoN mUMh-moV ky asIN iswK aKvfAux dy hwkdfr nhIN. mnmuK qoN gurmuK bx ky pMQk inÈfny vI sr kIqy jf skdy hn qy doÈIaF ƒ sËf dyx dI mMg krI jfx dI bjfey Éud hI sËf dyx dy smrwQ vI hoieaf jf skdf hY.

 

************************

 

 

iswDf kIrqn pRsfrn

vIzIAu

afprysLn nIlf qfrf

sMq jrnYl isMG jI

sLRI hrmMidr sfihb qy hmlf (1984)

BfeI qyijMdr isMG jI

kfkfr, dsqfr qy rihq

   

afzIAu inqnym

jpu jI sfihb

jfpu sfihb

qvY pRsfid svwXf

copeI sfihb

afnMd sfihb

rihrfsu sfihb

kIrqn soihlf

suKmnI sfihb

ismrn

sMq jrnYl isMG jI