sMq jrnYl isMG Éflsf iBMzrfvfilaF dy bcn, irkfrizMg kIqIaF kYistF`coN


(dIvfn hfl mMjI sfihb, aMimRqsr, meI 1893)
siqgurU grIb invfË swcy pfiqÈfh jI dI sfËI invfËI, gurU rUp gurU Kflsf sfD sMgq jIE, sB sMgq gwj ky bulfE,
vfihgurU jI kf Kflsf«
vfihgurU jI kI Ìqih«
ipafry Éflsf jI, styj qoN koeI vI bulfrf boly, afpF ƒ bulfry dy iÉaflF vwl vI iDafn dyxf cfhIdf, mYN ieh nHIN kihMdf (ik) iDafn nHIN dyxf cfhIdf, suxnf cfhIdf. pr bulfry vwl iDafn dyx nfloN iËafdf siqgurU gRMQ sfihb jI dy siqkfr vwl afpF ƒ iDafn rwKxf cfhIdf.
jdoN siqgurU gRMQ sfihb jI dy siqkfr vwl iDafn dyvFgy, vfqfvrn ÈFqI vfÜf bxygf. Aus vyÜy bulfry df boilaf hoieaf, afpxy hr iewk dy kMn ivwc avfË pvygI, sux ky lfB AuTf skFgy, pr jo hflfq afpF hux vyK rhy hF jF ijhVy hflfq afpF eyQy bxf rhy hF, kI Auh siq-sMgq df vrqfrf hY? ikMnI vfr styj qoN sYktrI boilaf, ikMnI vyrF bfkI bulfry eyQy boly af. mYN afh nOjuafn vIrF ƒ bynqI krFgf ik jdoN vI gurU gRMQ sfihb dI hjUrI ivwc awgy ipwCy vI afvo nmskfr krky, jo koeI ËrUrI kMm af qF iewk pfsy dI bVI ÈFqI qy DIrj nfl drbfr sfihb vfÜy pfsy dI bVI ÈFqI qy DIrj nfl drbfr sfihb vfÜy pfsy dI ho ky, nmskfr krky afpxy ivhfrF vfÜy pfsy jfxf cfhIdf; jy sMgq ivwc afAuxF qy mwQf tyk ky, ijwQy QF imly EQy bYT jfxf cfhIdf. afh jo kuJ mYN eyQy vyK irhF (ik) afAuxf sB qoN ipwCoN qy QF sB qoN awgy BfÜxf. QF sfiraF qoN awgy BfÜxf……[[ iks vfsqy? ik myrI Poto iksy qrIky nfl kYmry ivwc af jfvy, BfvyN pwg mhfrfj dI hËUrI ivwc izwg eI pvy. kI afpxf iehI ipafr rih igaf? iewk pfsy mrn vfsqy cwly aF, ÈhIdIaF pfAux vfsqy cwly aF, anMdpur sfihb dy mqy dI pRfpqI qy iswK kOm dI Èfn ƒ AuWicaF krn vfsqy cwly aF qy dUjy pfsy cojI pRIqm sRI gurU gRMQ sfihb jI dI byadbI Kud kr leIey, iedoN vwzf pfp hor afpxy koÜoN kI hovygf?
Èo bVI inmrqf sihq bynqI af, jdoN vI eyQy afvo, Aus vyly itkfa qy ÈFqI nfl bYTxf cfhIdf. jy mn cMcl af ky itkdf nHIN jF bihxf aOKf qy iPr afh ijhVI bfhrly pfsy grfAUNz af, EQy KuwlHy QF`c bih jfieaf kro. siqgurU dy siqkfr ƒ pUrf pUrf kfiem rwKo, qF afpF ƒ pUrf hwk pRfpq hovygf qy jy iswKI srUp ivwc ho ky qy bhurUpIaf rUp Dfr ky qy iksy dI nkl lf ky qy cMclqfeI dy iÈkfr ho ky, gurU dI by-adbI kIqI qy hwk pUrf pRfpq neHIN hovygf.
so inmrqf sihq ieh bynqI af sfrI sMgq ƒ awgy vfsqy jdoN vI hËUr dI hËUr ivwc afAuxf, nmskfr krky bYT jfxf cfhIdf. mYN afpxy vwloN, iewk dohF df nFa lY ky nHIN smuwcy qOr qy ijqny jQydfr aqy jQydfrF nfÜ jfx vfÜy guriswK, mfeI-BfeI, bIbIaF jf rhy hn, mYN AuhnF sfiraF df hI bhuq DMnvfd krdf hF, pr afpF ƒ ies nfËk smyN dy ivwc bhuq sucyq ho ky cwlxf pfvygf.
ieh iewk pfsy qoN Zfh nHIN lwg rhI dyhDfrIaF vwloN, bIbI ieMdrf dy cmicaF vwloN, kursIaF dy lflcIaF vwlo aqy kuJ ku afpxy inwjI pRXojn ƒ pUiraF krky, afpxI Èohrq ƒ vDfAux vfsqy qy mfieaf dy glby vfiÜaF vwloN, iehnF sfiraF pfisaF qoN iDafn nfÜ cwlxf pYxf. hkUmq ny hr qrIkf vrqxf ik pYsf dy ky akflI dl nfloN, iks ƒ qoiVaf jfvy? Üflc dy ky kursI df, iksy ƒ qoiVaf jfvy? Üflc dy ky kursI df, iksy ƒ qoiVaf jfvy. ikhVy qrIky nfÜ, ijhVIaF jQybMdIaF, isMG sBfvF, sBf susfietIaF, sMprdfvF, akflI dl nfÜ juVIaF, iehnF ƒ afps ivwc Puwt df iÈkfr bxf ky, akflI dl qy bfkI jQybMdIaF ivwc qryVF iks qrIky nfÜ pYdf kIqIaF jfx? ieh sfrf qrIky gOrmYNt ny vrq ky, pUrf-pUrf Ëor lfAuxf, pr afpF Aus ƒ inhPl krn vfsqy, asÌl bxfAux vfsqy, sfvDfnqf iks qrIky nfÜ rwKxI aF qy eykqf df sbUq dyxf.
jy koeI isMG, isMG ƒ; iswK, iswK ƒ, iewk dUjy ƒ koeI gfÜ kwZdf, Auhƒ gfÜ df jvfb gfÜ ivwc nf dyvo, Auhƒ ieh kho ik ‘gurmuKf dy hor kwZ lf. jy qyrf pyt gfÜ nfÜ Brdf, mMdBfÈf nfl Brdf, do cIËF hor kih lY`. jy iswK, iswK dy mUMh`qy cpyV mfrdf, Auhdy awgy mUMh kr idE, Auhƒ kho do hor mfr lY, pr nrkDfrIey awgy nf kr idE jF pulIs vflY awgy nHIN, iswK, iswK awgy kry. Auhƒ kro ‘hor mfr lY`. juraq nHIN pvygI ik iewk vyrF koeI kOVf bcn khy qy Auhƒ kih dyeIey ‘BrfvF dy hor kih lY`, Auhdf Èrm nfÜ afpxy afp eI isr nIvF ho jfvygf, pr afpxf eyQy kI suBfa bixaF? jy iewk ny qIlHI lfeI af qy dUjf kihMdf sfrI zwbI dIaF sIKF bfÜ dyvF qy qF mYN iehdy nfÜoN cMgF, neHIN qy neHIN cMgf. ieh suBfa afpxy vfsqy mfVf.
mYN hwQ joV ky sfrI sMgq ƒ bVI inmrqf sihq bynqI krFgf, jo Drm XuwD morcy dy izktytr sfihb, sMq bfbf hrcMd isMG jI loNgyvfÜ, ies morcy dI vfgzor sMBfÜ ky clf rhy hn. smyN smyN muqfbk gOrmYNt ny cflF cwlIaF aqy awgy vI cwlygI, pr AuhnF qoN bcx vfsqy afpF ƒ, afpxy kMnF ivwc iPrkfpRsqI dIaF gwlF sux ky Puwt df iÈkfr nHIN hoxf cfhIdf. keI vfrI ikhf jFdf ‘jI iewk Êrm DVf iewk nrm DVf. ieh boldy nHIN, dUjy boldy af`. sfƒ jvfb koeI nHIN imÜdf. mYN akfl qÉq sfihb qoN vI iewk idn bynqI kIqI sI, sMqF ny vI ikhf sI ik BfeI aÉbfrF vfiÜaF ny vI bhuq kuJ kihxf, keI ijhVy afpxy Ault af. Éfs krky mhfÈf pRYWs. Auhny awzI cotI df Ëor lfAuxf ik iehnF dIaF pwgF iewk dUjy dIaF iks qrHF lih skdIaF? jdoN qwk ÌYsly df aYlfn nHIN huMdf, koeI kuJ khI jFdf, iksy dI prvfh nf kirE, afpF afpxy inÈfny vwl vDI cwlo.
iswK vwKrI kOm bfry, bVIaF anyk pRkfr dIaF gwlF cwldIaF. kuJ sfzy ivwc vI ZiÜafeIaF hn. AuhnF ZiÜafeIaF ƒ afh gurU kI sMgq ny dUr krnf. iswK vwKrI kOm kihx qoN asIN keI vyrF styh qoN iJjk jfny aF, BeI pqf nHIN ikhVf bMb cwl jfxf, AuWproN qop cwl jfvygI, phfV izwg pvygf. iswK vwKrI kOm dy aYsy BfrI, vwzy vwzy prUÌ, sbUq hn, ijnHF df jvfb ijhVy sYNtr ivwcoN vwzy-vwzy KwbI Kfn khfAux vfÜy sI, jdoN AuhnF dy pfs dlIlF idwqIaF geIaF, Auh nIvIN krky bYT gey, kihMdy ‘jI jvfb nHIN. mYN ikhf ‘jvfb neHIN qy aYlfn kr idE` (pr) kihMdy, jI ivcfr krFgy`. mMn ky dlIlF ƒ, kfiel ho ky qy iPr vI kihMdy ‘jI ajy ivcfr krFgy`. afh QoVy idn hoey af, aÉbfrF vfÜy pRymI afey sI, aYzItr muKI, muKI. sMq jI koÜo vI gey sI, dfs koÜo vI afey sI. ivcfrF cwldIaF rhIaF, typ irkfrz myyry koÜy mOjUd af AuhnF dI (pr) bfhr jf ky Kbr idwqI ik ‘iBMzrfvfly dI gwl ivwc lfiËk nHIN. lfiËk df Bfv hY dlIl neHIN, ijwDr ƒ qur pYNdf, iswDf quiraf jFdf, Auhƒ muVnf nHIN afAuNdf`. ijhVI typ irkfrz af, Auhdy ivwc ieh kih ky gey, 12 dy 12. Auh kihMdy ‘asIN awqvfdI aF, ijho ijhy qusIN aF……[[` qy jy myrI gwl ivwc dlIÜ nHIN sI qy qusIN (afpxy afp ƒ) awqvfdI ikAuN kih idwqf?
………[[1947 dy vyÜy, ijs vyÜy vMz hoeI af dyÈ dI, iqrMgf JMzf bixaF. iqrMgf JMzf iqMn kOmF dy nFa AuWpr bixaf. icwtf rMg AuWpr, hiraf rMg ivcfly qy kysrI rMg Qwly. awgy bIV idwqIaF mÈIngMnF aMgryËf ny. Aus vyÜy bih ky sfry topIaF vfÜy Üwgy ivcfr krn. hux qy kihMdy ny nf suxnI nHIN gwl. AudoN mhfqmf gFDI, moqI lfl, ptyl vrgy, ieh sfry iekwTy ho ky kihx lwgy, ‘BeI hux JMzf lY ky qurnf, awgy ikhƒ lfeIey`? slfh kIqI ik iswKF ibnF koeI mr qy skdf nHIN qy iswKF ibnF hwk vI koeI nHIN lY skdf CyqI, bfbf KVk isMG ƒ kih deIey, Auh awgy lwg jfx`. AuhnF df iKafl sI, ‘aYvyN iswDf sfD ijhf hYgf, iehƒ ikhVf koeI pqf`. piVHaf iliKaf Gwt hovygf, AuhnF dy idmfg muqfbk. jdoN bfbf KVk isMG jI koÜo afey. kihMdy ‘jI qusIN awgy lwgo`. (bfbf KVk isMG) kihMdy ‘iqafr aF pr ijhVf JMzf iehdy qoN PYslf krvf lAu. ijhdf rMg AuWpr af, Auh awgy lwgo, ijhdf rMg ivcfly Auh ivcfly lwgo, ijhdf rMg Qwly Auh ipwCy lwgo`.
sfiraF dy dMd juV gey.
kihx lwgy ‘rMg bdl idMdy hF`. bfbf jI kihMdy ‘bdl idE JMzf`.
kysrI rMg AuWpr kr idwqf qy bfbf KVk isMG jI inÈfn lY ky awgy lwgy. jdoN CfqI ivwc dI, vwKI ivwc dI lMGxIaF sI, AudoN qF ‘iswK kOm bhfdr af` qy bfbf KVk isMG jI awgy lwgy qy jdoN kursI sMBfÜxI, AudoN twlI rfm awgy lwgy. ieh iswK vwKrI kOm dI inÈfnI aF, iswK vwKrI kOm df pRqIk af, ihMdusqfn df JMzf.
dUjf iehnf ƒ AuWqr idwqf sI ik iswKF df ieÈt vwKrf siqgurU gRMQ sfihb…[. ies krky asIN vwKry aF. dUjf drbfr sfihb ivwc kuwl ƒ aiDkfr af mwQf tykx df pr iksy msIq ivwc ihMdU ƒ aiDkfr nHIN qy iksy iÈv duafly ivwc muslmfn ƒ aiDkfr nHIN, ies vfsqy asIN vwKry aF. ihMdusqfn hI neHIN, kuwl dunIaF df cwkr kwt afvy, quhfƒ iksy QF`qy lMgr muÌq neHIN imlygf, bfkI ikqoN nHIN imÜygf. ies vfsqy vI asIN vwKry hF.
bfkI iksy Dfrimk gRMQ ƒ mMnx vfÜy lokF ivwcoN, AuhnF dy GroN jo bIbIaF, AuhnF ƒ afpxy ieÈt dI hËUrI ivwc jf ky, nmskfr krn df aiDkfr nHIN qy afpxy Dfrimk icMn pihnx df vI aiDkfr nHIN. keI ihMdU Brf bYTy puwC vI ilE. ihMdU dy GrvfÜI jnyAU nHIN pf skdI. muslmfn dy GrvflI mwky jf ky iËafrq nHIN kr skdI. muslmfn dy GrvfÜI msIq ivwc, prdy qoN bÊYr nmfË nHIN pVH skdI. jy nmfË pVHnI aF qy prdf krnf pvygf, pr sfzf iswKF df asUl hY, jy mwQf eyQy isMG ny tyikaf qy bIbI ny vI eyQy mwQf tykxf. jy isMG dy gfqry ikrpfn af qy bIbI dy vI ikrpfn af. jy isMG aKMz pfTI af qy GrvfÜI vI aKMz pfT dI rOÜ lf skdI af. isMG kIrqn krdf qy bIbI vI kIrqn kr skdI af. sfzf sfrf islislf eI quhfzy nfÜoN vwKrf qy qusIN ikvyN kihMny iswK vwKrI kOm nHIN? kihMdf jI ‘jvfb koeI nHIN`. jvfb kihMdy hY koeI nHIN, iswK vwKrI kOm kihMdy mMnxf nHIN, iPr iehdy mnfAux vfsqy quhfƒ socxf pAU.
myry qy pRÈn kIqf, rfm jyT mlfnI ny, subrfmnIam ny aqy AuhnF aYzItrF ny. Auh kihx lwgy ‘jI qusIN sMq ho`? mYN afiKaf ‘neHIN mYN isMG aF`. kihMdy ‘lokIN quhfƒ sMq kihMdy af`. mYN afiKaf ‘sMgqF ƒ puwCo`. kihMdy jI ‘sMqF koÜo hiQafr nHIN hoieaf krdy, qusIN hiQafr ikAuN rwKy af`? dfs ny AuWqr idwqf sI, ‘BeI mYN Éusrf neHIN hF qy nf Éusry df puwq aF. myrf ipqf mrd af, BfeI gurdfs jI ny iliKaf:
‘vfh pRgitAu mrd agMmVf virafm akylf«
vfhu vfhu goibMd isMG afpy gur cylf«
(sMgq` coN jYkfrf)
boly so inhfl« siq sRI akfl«
Auhdf puwqr hF. mYƒ kihMdy ‘ÈÈqrF nfÜ ÈFqI BMg huMdI, ÈFqI`. afh ÈFqI (dI gwl) cldI af nf, mYN ies pfsy bhuqf nHIN pYxf. kyvl ÈFqI vfsqy do ku awKr hI kihxy aF. kihMdy ‘jy iswK hiQafr rwK lvy qy ÈFqI BMg ho jFdI af`.bfhr jf ky kihMdy ‘iBMzrFvfly dI gwl`c dlIl nHIN` qy dlIl mYN ieh idwqI sI ik qusIN 12 aYzItr ho qy mYN quhfzy koÜo puwCxf cfhuMdf hF jy hiQafr rwKx nfÜ ÈFqI BMg huMdI af qy bfrzrF dy AuWpr qopF, stynF, mÈIngMnF ieh ikAuN bIVIaF hoeIaF? Auh ÈFqI BMg krn vfsqy bIVIaF ik ÈFqI kfiem rwKx vfsqy? kihMdy ‘jI bIVIaF qF ÈFqI kfiem krn vfsqy af` qy mYN afiKaf ‘jy qop nfÜ ÈFqI BMg nHIN huMdI qy [315 qy spirMg PIlz nfÜ ÈFqI BMg ho jfAU?` kihMdy jI-‘quhfzy hiQafr jfieË af`. myry koÜ kih ky gey af, tup Br ky gey af (ik) ‘asIN awqvfdI hF, asIN quhfzy nfÜ hF, hiQafr quhfzy jfieË hn`……[[ qy aÉbfr ivwc jf ky kihMdy ‘jI iBMzrFvfÜf bVf Éqrnfk af`. iewk pfsy kihMdy ‘dlIl nHIN` dUjy pfsy kihMdy ‘AuWqr nHIN` qy ieho ijhy lokF qoN sfvDfn rihxf.
mYN sfrI iswK sMgq ƒ bynqI krFgf, jy afpF ies morcy ivwcoN kfmXfbI pRfpq krnI aF qy pUrf hwk lYxf, anMdpur dy mqy bfry, jo crcf cwl rhI af, Auhnf BulyiKaF ƒ dUr krky afpxy pUry pUry hwk hfsl krny aF. 100/100 nMbr lYxf qy iPr iewk QF rihxf pvygf. ieh nHIN qurn lwigaF jQydfrF nfÜ rOlf pY jfvy qy mYN sfry iËMmyvfrF ƒ iewk bynqI krdF, iksy qy Èwk krky nHIN (pr) myrI iewk iËMmyvfrI vI bxdI af pRcfrk qOr` qy. afpF ƒ, sfiraF ƒ, jQydfrF ƒ vI sMBfl ky cwlxf cfhIdf. iksy qy Èwk pYNdI af Auhƒ koÜo bulf ky iewk dUjy ƒ puwCo, pr aYsIaF nOsrbfËIaF krI jfxIaF (ik) ‘jI trwkF dy trwk mfieaf dy iekwTy kr ley`. ‘iehƒ QfnF dy Qfn kwpVy phuMc gey`. ‘ieh mwQy itkvfeI jFdf`. ‘ieh pUjf krvfAuNdf`. ‘PYzryÈn pMQ df aMg eI nHIN`.
E ijhVI PYzryÈn 50-51 sfl qoN cwlI afAuNdI af, pMQ dy nfÜ moZy nfl moZf lf ky qurI jf rhI af, ijhVI PzryÈn (dy isMG) siqgurU gRMQ sfihb dy siqkfr dy sMbMD ivwc afpxIaF lwqF rwisaF nfÜ bnHf ky puwiTaF lmky af, CfqIaF ‘c goÜIaF KfDIaF, rIVH dIaF hwzIaF quVvf leIaF, afpxy GrF ƒ awgF lvf leIaF, awj AuhnF nOjuafnF ƒ joVn dy QF, ieh kih ky Ptkfiraf jFdf ik qusIN pMQ df aMg hI neHIN ho`.
kI pMQ df aMg Auh lok hn, ijnHF ny kursI vfsqy kOm vyc idwqI? kI pMQ df aMg Auh lok hn, ijnHF ny gurU dI hËUrI ivwc shuM Kf ky iPr vfps prq afey? kI pMQ df aMg Auh lok hn ijhVy jQy`c jfx vfÜy ƒ kihMdy ‘qusIN nf jfvo`? iehnF gwlF qoN afpF ƒ sfiraF ƒ bfË afAuxf cfhIdf qy iewk ijhVf kMnF dy ivwc avfËF pfeIaF jFdIaF ‘jI iBMzrfvfÜf qy lONgovfÜ hux iblkul Puwt dy iknfry`qy KuV af`, ieh supny ivwc vI nf kdy ilafieE. dunIaF dI koeI hsqI nHIN…[, nf kursI AuhnF lYxI aF qy nf mYN lYxI aF. AuhnF bfry qF sMq jI afp spwÈt krngy, mYN hËUr dI hËUrI ivwc iewk gwl kihxI cfhuMdf hF, BfvyN myrf awj pRkrn neHIN sI, pr kuJ ku lokF ny af myry mhInf ku nf bolx krky, ieh rtn eI ÈurU kr idwqf ik vfhvf gUMgf bixaf bYTf, iehƒ iksy qrIky nfÜ guwTy lf dyeIey. mYN iehnF lokF ƒ vfrinMg dyxI cfhuMdf hF. mYN afpxI iËMdgI ivwc ÈRomxI akflI dl df pRDfn, ÈRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI df pRDfn, aYm[ aYl[ Ey[, vËIr, iksy vI kMm ivwc mYN afpxI iËMdgI ivwc bixaF qy qusIN mYƒ iehnF postF`qy bYTy nUUM vyK ilaf, juwqIaF quhfzIaF hoxgIaF qy isr myrf hovygf, pr jy eynf inrlflc-jIvx rwKx dy bfvjUd, eynf iqafg df sbUq dyx dy bfvjUd qy eynf sMgq ivwc spÈtIkrn krn dy bfvjUd qy pMQ vfsqy afpxf kuqrf kuqrf qy iewk iewk ÉUn dI bUMd zolHx df (isrÌ) ieÈfrf nHIN, idRVHqf sihq kihx dy bfvjUd, ieh kuJ ku pRymI afpxIaF gwlF qoN bfË nf afey qy mYN hwQ joV ky pihlF qy kihMnF qy jy hwQ joV ky kihx dy bfvjUd vI afpxIaF koJIaF hrkqF qy cflF, pMQ dy ivwc Puwt pfAux vfsqy iehnF ƒ bMd nf kIqf qy iehdf ho skdf koeI iswtf hor inkÜy. (iehnF ƒ) htxf cfhIdf.
hF mYN iksy ƒ kihMnF, myry mUMhoN iksy ny gwl suxI aF, Auh bYT ky myry mUMh`qy kho sMgq ivwc, gwÜ`c iCwqrF dI mfÜf pf ky muafÌI mMgFgf, pr ieh kih kOx irhf…[[? ieh nf iÉafl kirE ik Èfied ikqy lIzrF ivwcoN koeI. ieh AuhnF lokF ivwcoN kih rhy af, ijnHF ƒ msF msF iksy ƒ kursI imÜI hovy qy Poto luhf ky, aÉbfr ivwc dy ky qy afpxy ƒ cmkfAux dI KuÈI hovy, (ieh) Auh lok hoxgy qy ijnHF dy mn ivwc iswKI df, pMQ df, kOm df qy Drm df ipafr af, Auh mnuwK kdy afpxy mUMh ivwcoN ieho ijhI gwl nHIN kwZ skdf.
soN mYN sfrI sMgq df qih idloN DMnvfd krdf hF, ijhVf pMQk morcf cwl irhf, (Auhdy bfry) keI puwCdy af jI ijwq hovygI ik neHIN? iswK ho klgIDr dy, qy (mn) ivwc (sMsf) leI bYTy E ‘ijwq hovygI ik neHIN hovygI`? pMgqI af, BfeI ny ardfs krnI aF, gRMQI ny, Auh inwq pMgqI pVHdf:
‘inscY kr afpxI jIq krhuM«
ieh ikhdy vfsqy iliKaf? ieh gRMQI vfsqy, iBMzrFvfÜy vfsqy dy lONgovfl vfsqy iÜK idwqf? quhfzy vfsqy ieh pMgqI nHIN? inÈcy vfck ijwq hovygI, hr hflq ijwq hovygI. hF idnF df awgf ipwCf ho skdf, iehdy vfsqy koeI qrIk nHIN idwqI jf skdI.
vYsy qF qrIk pRDfn jI ny idwqI af 17, pr vyKo 17 qo awgy jo kuJ bxdf, Auh vfihgurU rfKf qy bynqI ËrUr krdF, hiQafr lvo. ieh 8 sfl ho gey mYƒ kihMdy ƒ qy 10 mhIny ivÈyÈ qOr`qy kihMdy ƒ. hiQafr lvo, ÈsqrDfrI hovy qy ÈsqrDfrI ho ky dukfn nHIN luwtxI, mfrnf nHIN iksy ƒ, ËÉm nHIN iksy dy krnf, pr jy afpxf hwk lYNdy hoieaF ƒ qy hwk dI avfË AuTfAuNidaF hoieaF ƒ, koeI khy ‘quhfzf mUMh bMd krnF`, Auhdy vfsqy vrqoN krnI aF. ijhVf BlmfxsI nfÜ cwly, Auhdy vfsqy nHIN.
mYN afpxy vwloN jfx vfÜy jQy dy isMGF df, bIbIaF df, mfeIaF df, jQydfrF df sfiraF df DMnvfd krdf hF qy sfiraF ƒ vDfeI idMdf hF. siqgurU ikrpf krn, sfƒ sfiraF ƒ sumwq bKÈx, ijs krky asIN iswKI dy rsqy cwl ky qy eykqf df sbUq idMidaF hoieaF iswKI kmf ky………[. afh jQydfrF dI gwl cwlI sI. bih jf iewk imMt (styj sYktrI ƒ kihMdy hn) jQydfrF dI gwl cwlI sI ik sfƒ……[[, jy qF asIN sfvDfn aF qF qy bhuq hI cMgf pr jy asIN nyrHy-svyry pMj rqnI kih ky Guwt pI lYNdy hF qy ieh sfƒ Cwz dyxI cfhIdI af. afh pRIqm isMG BwtI styj`qy bYTf. ieh dIaF iÈkfieqF myry koÜ bhuq afeIaF sI Èihr`coN (ik) ‘sMq jI ieh pIxoN nHIN htdf`. iewk idn dfs dy mwQy lwg igaf. mYN iehƒ puwiCaf ik ‘BfeI qUM ikMnI ku pI lYNdF`? kihMdf ‘jI JUT nHIN boldf kdy kdy pInF ËrUr aF`. mYN afiKaf ‘BeI dws awj CwzxI aF ik nHIN`. kihx lwgf ‘CwzI mYN`. (mYN afiKaf) ‘JUT nHIN, pKMz nHIN, jy qF sdf vfsqy CwzxI aF qy hF kih dyh, qy neHIN qy Gr ƒ cly jfh myry koÜ nf afvIN`.
jy gRMQI Èrfb pIxoN nf hty, sMq Èrfb pIxoN nf hty, pRDfn Èrfb pIxoN nf hty, styj sYktrI Èrfb pIxoN nf hty, srkl qy iËlHy df jQydfr qy rfgI Èrfb pIxoN nf hty (iPr) quhfƒ asIN ikvyN khFgy qusIN ht jfE? sfzI kI juraq af quhfƒ khIey? Pr mYN Auhdf DMnvfd krdF qy iewk sMgq ivwc ieh vI dwsF BeI CwzI ikvyN aF. iehny pRx kIqf qy 12 iehdy sfQI af. AuhnF 12 ivcoN, pMjF ny myry koÜ pRx kIqf qy swqF ny iehdy koÜo qy AuhnF ivwcoN iehny afpxI ËbfnI ikhf ik ‘jy awgy vfsqy mYN Èrfb pIvF qy mYƒ pIqI qoN qYƒ koeI PVf dyvy qy imtI dy qyl df pIpf pf ky ijAUNdy ƒ awg lf idE, mYN mukdmf nHIN iksy ƒ khFgf myry ipwCo lVy koeI`. iehnF sÉqI df pRx iÜaf qy mYN iehƒ kih vI idwqf sI, ‘iekwlIaF gwlF nHIN jy pIqI qy bfkI mYN jwQydfrF ƒ vI bynqI krFgf (ik) mYƒ nHIN koeI pqf (ik) koeI pINdf jF neHIN pINdf qy jy qF neHIN pINdf qy asIN llkfr ky sMgq ƒ bynqI dy rUp ivwc kih skdy aF pr jy koeI corI CpolI gMZy vI KolH ky KFdf qy gÜf sfÌ krn vfsqy iehƒ vrqdf, AuhnF ƒ Cwz dyxI cfhIdI af qy jy afpF kurIqI qoN nf hty qy gurU ny ÌYslf kr idwqf:
pihlf Pfhf pieaf pfDy ipCo dy gil cftiVaf«
pihlF jQydfrF dy, sMqF dy qy lIzrF dy qy iËMmyvfrF dy gÜ`c AuhnF df Pfhf pvygf. ijhVy lok ieho ijhy nÈy vrqdy af, pr sMgq sfrI ƒ bynqI krFgf (ik) ijnHF nÈf iqafigaf AuhnF df DMnvfd qy ijhVy vrqdy af, Auh pRx kro ik ‘awgy vfsqy nÈf neHIN vrqFgy`, ‘KMzy df aMimRq CkFgy`, ‘sdf vfsqy pMQ dI zt ky hmfieq krFgy` mYN ivÈyÈ qOr`qy Èihr invfsIaF df DMnvfd krdF, mfieaf krky, kwpVy krky, sfbx-qyl krky qF qusF sfiraf moricaF ivwc hI shfieqf kIqI af pr igRÌqfrI dy rUp ivwc ijqnf qusIN aYs vyly sihXog idwqf qy awgy dyx vfsqy iqafr ho, Èfied ho skdf 47 qoN ipwCoN, ieh quhfzI pihlI imsfl hovygI. so awgy vfsqy vD cVH ky afpF ƒ ihwsf pfAuxf cfhIdf, Èihr invfsIaF ƒ vI. sfiraF df DMnvfd, bolidaF koeI ÊlqI hovy qF muafÌ krnf.
vfihgurU jI kf Kflsf«
vfihgurU jI kI Ìqih«
 

************************

 

 

iswDf kIrqn pRsfrn

vIzIAu

afprysLn nIlf qfrf

sMq jrnYl isMG jI

sLRI hrmMidr sfihb qy hmlf (1984)

BfeI qyijMdr isMG jI

kfkfr, dsqfr qy rihq

   

afzIAu inqnym

jpu jI sfihb

jfpu sfihb

qvY pRsfid svwXf

copeI sfihb

afnMd sfihb

rihrfsu sfihb

kIrqn soihlf

suKmnI sfihb

ismrn

sMq jrnYl isMG jI