BfeI hrijMdr isMG ijMdf dI ËbfnI "mYN ies Drm-XuwD`c ikvyN Èfml hoieaf"


ieh afm pRcfr kIqf jFdf hY ik iswK juJfrU lihr pfiksqfn dI dyx hY jF pfiksqfn ieh lihr df pUrI mdd krdf irhf. pr BfeI hrijMdr isMG ijMdf (ÈhId) dI ieh hwQ-ilKq ies Dfrnf ƒ Êlq sfbq krdI hY.
bcpn ivwc mYN bVf hI iËafdf ÈrfrqI sI. ienHF ÈrfrqF kfrn mYƒ qkrIbn hI skUl ivwcoN mfr pYNdI sI. Gr ivwc mYƒ sfry hI bVf ipafr krdy sn. bfkI sfry pirvfr ivwc qy irÈqydfrF ivwc mYN bVf lfzlf sI. sB hI myry nfÜ bhuq hI ipafr krdy. myyry mfqf ipqf jI df mYƒ zfktr jF vwzf aÌsr bxfAux df tIcf sI. myry mfqf-ipqf qy myrf vwzf Brf myrI hr mMg pUrI krdy sn. myrf vwzf vIr myry nfÜ bhuq ipafr kiraf krdf sI. mYN afpxy mfqf qy ipqf nfÜ soNdf sI.……
…[[kflj tfeIm sfzy koÜ hmyÈf hiQafr rihMdf sI……. iewk lVfeI qoN bfad sMq jrnYl isMG jI iBMzrFvfÜy ny sfƒ dovF pfrtIaF ƒ lMgr hfl drbfr sfihb bulf ilaf. Aus smyN mYN 14vIN klfs ivwc pVHdf sI. ieh 1984 dI gwl hY.
asIN dovy pfrtIaF zrdy-zrdy sMqF dy koÜ gey. sfƒ sB ƒ pqf sI ik sMq jI mfrdy bhuq hn, ies kr ky asIN sfiraF qoN ipwCy bYTy sI, pr sMqF ny myrf nF lY ky mYƒ awgy ibTf ilaf qy zFg lY ky myry duafÜy ho gey. mYN sMqF dy awgy hwQ joV ky mfÌI mMg irhf sI. sMq jI kdy myry ipwCy jfx qy kdy awgy af jfx. mYN soicaf ik hux sMq jI mYƒ bhuq mfrngy qy hwQ pYr qoV dyxgy. sMqF ny mYƒ ikhf ‘suixaf sI ik qUM bVf bhfdr hYN, iksy qoN nHIN zrdf, pr awj qF pUrf ziraf ipaYN`.
mYN ikhf, ‘mhFpurÈo! bÉÈ idE, awgy qoN ÊlqI nHIN krdf`.
sMqF ny ikhf; ‘afps ivwc ikAuN lVdy ho……[jy lVnf eI hY qF Ëulm dy iÉlfÌ lVo`. ies qrHF sMqF ny sfƒ smJfieaf qy iswiKaf idwqI. iPr sMqF ny mYƒ ivÈvfs idvfieaf qy ikhf; ‘myry qoN zr nf, kuJ nHIN kihMdf……`. qy sMqF ny zFg iewk pfsy rwK idwqI, pr mYƒ iPr vI zr lwg irhf sI ikAuNik sMqF dy hwQ ivwc qIr sI, ikqy qIr hI nf mfr dyx.
EhI gwl hoeI, jdoN mYƒ pUrn ivÈvfs ho igaf ik sMq hux kuJ nhIN afKxgy qy asIN bVy KuÈ sI. sMqF ny sfzf dovF pfrtIaF df rfËInfmf krvf idwqf qy nfÜ hI sMqF ny myry lwk ivwc do qIr jV idwqy. nfÜ hI sMqF ny ikhf; ‘‘ieh qIr mYN ipafr nfÜ mfry af, jy Ëor nfl mfrdf qF qIr dUhrf kr dyNdf``.
iPr sMqF ny afpxy hwQF nfÜ kmIË cuwk ky myry lwk ivwc peIaF lfsF dyKIaF qy mYƒ ipafr kIqf. iPr mYN sMqF ƒ ikhf, ‘mhFpurÈo, koeI syvf bÉÈo, aËmf ky vyKo, jo vI qusIN khogy asIN afpxI jfn vfr ky vI pUrI krFgy`.
sMqF ny ikhf-‘qyry qoN bhuq vwzI syvf lYxI af, smyN df ieMqËfr kro`.
Aus smyN myry dosq bÉÈIÈ isMG mflovfl ny mYƒ ikhf ik qUM bVI iksmq vfÜf hYN, mhFpurÈF dI mfr ƒ sfry qrsdy ny, AunHF dI mfn nfÜ qF pfp dUr ho jFdy af.
mhFpurÈF nfÜ myrf idlI ipafr sI. sMq jI mYƒ bVy hI cMgy lwgdy sn. kflj smyN vfr 1980`c kflj ivwc dfKl hoieaf qF mYN aMimRqsr ivwc hI iksy irÈqydfr dy Gr rihMdf sI. Auh myry dUr dy irÈqydfr sn qy Auh irÈqydfr mQrf isMG dy vI dUr dy irÈqydfr sn. EQo mQrf isMG vI afpxy cfcy dy lVky qy BfbI dy nfÜ rihMdf sI.
sfl 1980 ivwc myrI mQrf isMG nfl bhuq hI iËafdf gUVHI dosqI ho geI. asIN iewk dUsry qoN ibnF iewk idn vI nhIN rihMdy sI. jd kdy vI mYN iewk-do idnF leI ipMz vlf jFdf qF jdoN vfps afAuNdf qF mQrf isMG mYƒ Guwt ky jwPI pf ky mUMh cuMm ky imÜdf sI.
iPr Auh myry nfÜ kflj vI jfx lwg ipaf qy myry dosq bKÈIÈ isMG nfl vI jfx-pCfx ho geI. bÉÈIÈ isMG df qy mQrf isMG df vI afps ivwc bVf ipafr pY igaf. bKÈIÈ isMG juJfrU isMG sI, hmyÈf sMqF dy nfÜ rihMdf sI qy rUpoÈ sI. vIr mQrf isMG vI bÉÈIÈ isMG nfÜ imÜ ky duÈtF ƒ soDx lwg ipaf, pr myry aqy bÉÈIÈ isMG vIr qoN ielfvf mQrf isMG bfry hor koeI nhIN sI jfxdf ik mQrf isMG df ipMz ikhVf hY qy aslI nF kI hY.
mQrf vIr bhuq swcf qy iemfndfr ivakqI sI. Aus ivwc hr iewk gux sI. mQrf isMG bVf hI ÈrfrqI sI. Aus dI BfbI Aus ƒ bVf ipafr vI krdI sI qy Aus nfÜ lVdI vI bVf sI. Aus dI BfbI bhuq iswDI-sfdI ipMz dy rihx vfÜI sI. Aus ƒ vIr mQrf isMG bVf qMg krdf sI. Aus df cfcy df lVkf bVf hI cMgf sI. Auh myry nfÜ qy mQrf isMG nfÜ bVf ipafr krdf sI, bVf iswDf-sfdf qy iemfndfr ivakqI. mQrf vIr afp vI roË zfierI ilKdf sI.
bcpn dI pVHfeI mQrf isMG ny afsfm (guhftI)`c kIqI sI. EQoN Aus dy dosqF dIaF kfÌI icwTIaF afAuNdIaF rihMdIaF sn. EQy gVbV cwldI hox kfrn mQrf isMG aMimRqsr pVHny pY igaf. vIr mQrf isMG kfnvYNt skUl df piVHaf sI. Aus dI jnrl nfÜj bVI vDIaf sI. Auh myry nfÜ Éflsf kflj pVHny pY igaf. Auh iksy nfÜ kdy vI JgVf nhIN sI krdf, bhuq nrm-idl sI. Auh hr iek nfl bVf mËfk krdf sI. keI vfr myry nfÜ hox kr ky mjbUrI nfl Aus ƒ dUsiraF nfÜ JgVf krnf ipaf. mQrf isMG iPlmF df bVf ÈOkIn sI. Auh ieMgilÈ iÌlmF iËafdf vyKdf sI.
1983 ivwc pihlI bYNk zkYqI mYN PzrYÈn dy kihx`qy kIqI qy AuhnF ƒ hI sfry pYsy dy idwqy. iPr mYN 1984 ivwc idwlI Èihr ivwc jQybMdI nfÜ rl ky iewko idn ivwc 2 bYNk zkYqIaF kIqIaF.
Aus smyN mYN BgOVf nhIN sI qy afpxy Gr jFdf rihMdf sI, pr ieMnHF kMmF bfry myry Gr vfiÜaF ƒ iblkul pqf nhIN sI. Kflsf kflj ivwc asIN PYzryÈn vwloN hVqflF kIqIaF, keI vfr bwsF sfVIaF qy pulIs nfÜ vI JVpF kIqIaF. kflj smyN ivwc hI myry`qy kfPI kys pY cuwky sn. kflj dy ivwc suwK nF df sI[afeI[zI[ vfÜf afdmI sI, Auh myrI sfrI irport aYs[pI[ ƒ roË Byjdf sI, ijs kfrn srkfr vwloN myry aYn[aYs[ey[ dy kfgË bx gey ny, ies kr ky qUM pulIs qoN bc ky rhIN, aYs[aYs[pI[ ny qYƒ PVn leI pulIs ƒ bhuq pwkI kIqI hY`.
keI vfr asIN ÌYzryÈn dy lIzrF ƒ imÜy qy AunHF qoN duÈtF ƒ soDx leI hiQafr mMgy pr AuhnF ny cfvlf, ivCoaf afid ÌYzryÈn vfiÜaF dy kihx`qy sfƒ nf idwqy. iPr luiDafxy dy aYs[aYs[pI[ BwtI`qy hmlf ho igaf. Aus ivwc mYƒ, myry jIjf jI ƒ qy myry dosq dljIq isMG ƒ sfzy GroN PV ilaf, myry qoN vwzf Brf Bwj igaf. pulIs ny Aus AuWqy goÜI clfeI pr Ìfier ims hox kr ky Aus df bcfa ho igaf.
mYN pulIs ƒ afpxf nF Êlq dwisaf qy dwisaf ik ijs ƒ qusIN PVn afey sI Auh qF sux ky Bwj igaf hY.
iPr myry skUtr`qy myry ipMz df iewk dosq jf irhf sI. skUtr nMbr not hox kr ky Aus ƒ PV ilaf. jdoN Aus qoN myry bfry puwiCaf qF Aus ny dws idwqf ik ijhVf afdmI qusIN PiVaf sI, AuhI cMigafVf hY. iPr dljIq isMG ƒ Qfxy ivwc pMcfieq dI bynqI`qy Cwz idwqf, pr mYƒ qy myry jIjf jI ƒ luiDafxy lY gey.
Aus smyN mYƒ qy jIjf jI ƒ imÜx aYs[pI[ hIr afieaf. EQoN df ieMcfrj bydI sI. Auh juJfrU isMGF dy bVf iKlfÌ sI. Auh myry qoN sMqF bfry puwCdf qF mYN sMqF dI Aus dy mUMh`qy hI pRsMsf krI jFdf. jIjf jI mYƒ QwilAu pYr mfrdy ik ies qrHF dIaF gwlF nf kr. bydI qy hIr aYs[pI vI ipafr nfÜ hI sMqF dIaF gwlF suxdy sn.
sMq iBMzrFvfiÜaF qy lONgyvfÜ dy Pon krn kr ky jIjf jI ƒ qF Cwz idwqf, pr myry qoN roË kfÌI puwCigwC krdy rhy.
iPr ijwQy tfrcr krdy sI, Es jgHf`qy lY gey qy mYƒ mfrn lwgy. mYƒ puwCdy, ‘‘sMq pulIs vfiÜaF dI ilst ikvyN bxfAuNdy hn``?
mYN AunHF ƒ ikhf-‘‘ijvyN afp mYƒ tfrcr krn lwgy ho qy mYN jdoN Cuwt ky sMqF koÜ jfvFgf qF mYN quhfzy sfiraF bfry sMqF ƒ dwsFgf qy AunHF ƒ ieh vI dwsFgf ik quhfzy bfry vI bVf gÜq boldy sn qF quhfzf nF vI afpxy-afp ilst ivwc af jfvygf…[[``.
iPr AunHF ny mYƒ kuJ nhIN ikhf qy 10-15 idn bfad surjIq isMG sMDU qy suwK dI grMtI`qy mYƒ Cwz idwqf. pr bfad ivwc vI jdoN kdy koeI sfzy ipMz nyVy vfrdfq ho jFdI qF pulIs mYƒ PVH lYNdI. keI vfrI cMgy pulIs vfÜy mYƒ jfx-buwJ ky Bjf idMdy.
iewk vfr mYƒ rfq Gry suwqy pey ƒ pulIs ny PV ilaf. mYN Gr vfiÜaF ƒ pulIs dy ey[aYs[afeI[ dy sfhmxy hI ikhf-‘‘qusIN myrf iÌkr nf kro, qIr vfÜy sMqF ƒ Qfxydfr bfry dws dyxf``. ieh sux ky pulIs ny mYƒ Cwz idwqf. ies qrHF kr ky vI keI vfr mYN pulIs qoN Cutkfrf pfieaf.
iewk vfr myrf irmFz sdr Qfxy ivwc cwl irhf sI. Aus smyN EQy ieMspYktr bfjvf sI, Aus nfÜ myrI kfPI JVp hoeI. Auh mYƒ kihMdf, ‘‘ijs irvflvr nfÜ kflj`c goÜI clfeI sI, Auh sfƒ brfmd krf``.
mYN Aus ƒ ikhf- ‘‘Aus smyN qF sfzy koÜ styngMn vI sI, ihMmq hY qF lY lf``.
ieMny icr ƒ iewk Qfxydfr myry dosq ibMdy qy bodU df skUtr PV ky lY afieaf. mYN Aus Qfxydfr nfÜ kfÌI JgVf kr irhf sI, Es smyN mQrf isMG drbfr sfihb qoN af igaf aqy Aus ny ieMspYktr ƒ ikhf, ‘‘ijhVf skUtr qusIN PiVaf hY, Auh myry dosqF df hY, Auh sfƒ dy idE, mYN drbfr sfihb qoN afieaf hF``.
EQoN bÉÈIÈ isMG ny myry bfry aqy skUtr bfry ieMspYktr ƒ Ìon vI kr idwqf sI. iPr Qfxydfr zr igaf qy mQrf isMG ƒ kihMdf, ‘‘myry qoN ÊlqI ho geI, mYƒ nhIN sI pqf ik skUtr quhfzy dosqF df hY. pr mYN quhfƒ skUtr nhIN dy skdf, ijnHF qoN mYN skUtr lY ky afieaf hF, AunHF ƒ Byj idE, mYN AunHF ƒ skUtr huxy dy dyvFgf``. iPr mQrf isMG ny Qfxydfr qo drbfr sfihb qk df ikrfieaf vI ilaf qy skUtr Cuzfieaf.
Kflsf kflj df ipRMsIpl Èyrigwl ÌYzryÈn dy iÉlfÌ sI. Auh kFgrs nfÜ sMbMD rKdf sI, ies krky Aus nfÜ sfzI kfPI JVp huMdI rihMdI sI. Auh mYƒ Èkl qoN iblkul nhIN sI jfxdf, pr myry nF qoN ies kdr cflU sI ik myrf nF vI suxnf psMd nhIN sI krdf. Auh mYƒ jdoN vI imldf, bVy pRym nfl imÜdf sI aqy pVHfeI bfry puwCdf rihMdf. Auh myrI hr qrHF dI mdd krdf sI, ikAuNik Auh mYƒ Èkl qoN nhIN jfxdf sI.
keI vfr mYƒ kflj`coN kwZx dy noits Gr jFdy sn, pr mYN zfkIey ƒ ikhf hoieaf sI ik myrf noits Gr ny dyvIN, pr iewk vfr zfkIey ny noits Gr dy idwqf. myry mfqf-ipqf ny mYƒ ikhf-‘‘sfƒ ipRMsIpl ny kflj bulfieaf hY``. mYN GridaF ƒ ikhf- ‘‘iksy ny Èrfrq nfÜ afp ƒ noits iBjvf idwqf hY, myrI qF kflj ivwc koeI gwl nHIN hoeI``.
vYsy ipRMsIpl isrÌ PYzryÈn dIaF srgrmIaF krn hI myry qoN aOKf sI, pr mYN Aus dI vwzI Aumr qy ipRMsIpl hox kfrn Aus df siqkfr kfiem rwKxf cfhuMdf sI, pr………….
ies qrHF afKrI vfr mYƒ noits ipRMsIpl ny idwqf ik hfËr ho, nhIN qF qyrf nF kflj ivwco kwt idwqf jfvygf.
mYN jdoN ipRMsIpl dy dÌqr jf irhf sI qF Aus smyN ipRMsIpl ny kfÌI pROPYsr iekwTy kIqy sn. mYN vI afpxy dosqF nfÜ hiQafr lY ky ipRMsIpl ƒ imlx leI cwl ipaf.
ipRMsIpl dy afiPs ivwc phuMc ky mYN ipRMsIpl qoN aMdr afAux dI afigaf mMgI. Aus ny aMdr bulf ky ikhf, ‘afE bytf jI, kI gwl af ikwDr afey ho?` mYN ikhf-‘‘afp ny mYƒ bulfieaf hY. myrf nF cMigafVf hY``. ipRMsIpl bVf hYrfn hoieaf, kihMdf- ‘‘qUM qy mYƒ roË hI bVy ipafr nfÜ imÜdf sI. mYN qYƒ bVf hoxhfr ividafrQI smJdf sI…[[pr qUM qF kflj df mfhOl Érfb kr irhf hYN, qusIN hVqflF krfAuNdy ho…[ sfƒ ipwCoN afrzr afey ny ik qYƒ kflj ivwcoN kiZaf jfvy``. qy nfÜ hI AunHF ny dPqr dy dovyN drvfËy bMd kr ley. ipRMsIpl ny Ìon cuwikaf qy nMbr imlf ky kihMdf- ‘‘ieMspYktr sfhb! asIN iek Êlq afdmI PiVaf hY, qusIN jldI afE``.
Aus smyN myry dosq bfhr hI KVHy sn. mYN ipRMsIpl ƒ ikhf, ‘‘sr jy mYN drvfËy ƒ mfVf ijhf hwQ nfl KVkfieaf qF myry dosq af jfxgy aqy quhfƒ goÜIaF nfÜ BuMn dyxgy``. ieh sux ky pRoPYsr aqy ipRMsIpl bhuq zr gey. Auh myry nfl ipafr nfÜ pyÈ afAux lwgy.
aKIr ipRMsIpl bilaf- ‘‘mYN ieMspYktr koÜ qyrf nF vI nHIN ilaf. qUM cMgf ividafrQI hYN, qYƒ asIN kflj` coN ikAuN kwZxY…[``.
ies qrHF kr ky mYƒ kflj ivwcoN nf kwiZaf igaf. iPr asIN ipRMsIpl ƒ BfeI amrIk isMG aqy hrimMdr isMG sMDU dy Ìon vI krfey.
iewk vfr mYƒ Kflsf kflj ivwc ÌYzryÈn df pRDfn bxfAux lwgy sn qF ipRMsIpl ƒ sMDU ny myrf nF pyÈ kIqf qF ipRMsIpl kihMdf- ‘‘qusIN hor iksy ƒ pRDfn bxf idAu, pr ies df nF vI nhIN myry sfhmxy lYxf``. BfeI amrIk isMG myry nfÜ bVf ipafr krdy sI aqy mYƒ keI vfr AunHF ny afp mihqy ƒ jfx vfÜy trwk`qy mYƒ cVHf ky jfx ik qUM aMimRq Ck lf. AunHF dy sfhmxy mYN trwk`qy cV jfxf pr jdoN trwk cwl pYxf qF mYN rsqy ivwco hI AuWqr ky vfps af jfxf. ies qrHF AunHF df kihxf nf mMnx kr ky mYƒ BfeI sfihb bhuq guwsy hoey qy nrfË hoey. pr hux mYN bhuq pCqfAuNdf hF ik mYN AunHF df afKf nhIN mMinaf qy anmol aMimRq dI dfq qoN vFJf rih igaf aqy hux aMimRq Ckx leI idl ivwc bhuq qVp hY.
mYN roË idn ivwc iewk vfr drbfr sfihb jf ky sMqF dy bcn suxdf qy drÈn krdf aqy bÉÈIÈ isMG mflovfl aqy mQrf isMG dy kihx`qy EQy hI keI rfqF guËfrdf sI. EQy ÌYzryÈn ivwc hrimMdr isMG sMDU nfÜ vI kfÌI ipafr sI. Auh vI myr hr kMm kr idMdf sI.
mYN isMGfpur qy bYkFk iksy kMm leI igaf sI, ies kr ky mYN drbfr sfihb 2 mhIny nhIN jf sikaf. jdoN mYN vfps ipMz afieaf qF QoVHy idnF bfad drbfr sfihb`qy hmlf ho igaf. Aus idn mYN ipMz sI. mYN afpxy ipMz vfiÜaF ƒ lY ky qy dUsry ipMzF ivwcoN vI jQy iqafr kr ky drbfr sfihb vwl ƒ kUc kIqf, pr ÌOj dy koÜ hiQafr hox kr ky asIN inhwQy AunHF nfÜ mukfblf nhIN kr skdy sI, ies leI awgy jfxf ibhqr nf smiJaf qy vfps af gey. iPr sfzy mn ivwc aYkÈn krn dI soc afeI, pr hiQafr nf hox kr ky kuJ nf kr sky. jdoN 5-6 qrIk ƒ sMqF dy ÈhId hox dI Ébr suxI qF Aus smyN ijMdgI ivwc sB qoN vwzf duwK mihsUs hoieaf. Aus idn hI soNh KfDI ik drbfr sfihb`qy hmly leI ijhVy iËMmyvfr duÈt hn, AunHF ƒ mYN soDFgf, Bfvy jfn ikAuN nf dyxI pvy.
1984 ivwc 11-12 jUn ƒ mYN drbfr sfihb dy drÈn krn igaf qF drbfr sfihb ivwc goÜIaF dy inÈfn`qy akfl sfihb ZwTf vyK ky awKF ivwc awQrU af gey. mYN mn ivwc inÈcf kIqf ik drbfr sfihb dI byadbI krn vfiÜaF ƒ kdy nhIN bÉÈFgy.
iPr mYƒ blU stfr afpryÈn qoN QOVHy idnF bfad afrmI PVn leI Gr afeI, pr mYN Gr nf hox kr ky bc igaf. bfad ivwc pqf lwgf ik sfrI irport sfzy ipMz dy bRfhmx bfxIey ny afrmI ƒ idwqI sI. iPr Aus idn qoN Gr jfxf bMd kr idwqf qy aMimRqsr iksy jgHf`qy ricx lwg ipaf.
iPr mYN idwlI phMicaf. idwlI dy iewk sfQI nfÜ ieMdrF gFDI df Gr vyiKaf qy roË EDr cwkr lfAuxy ÈurU kr idwqy, pr Auh myry sUqr nhIN sI af skdI, ikAuNik myry koÜ Aus smyN mfmUlI ijhf iewk irvflvr hI sI qy Auh vI keI vfr goÜIaF ims kr jFdf sI.
myry koÜ bYNk zkYqI dy kuJ pYsy vI sn. ies leI mYN keIaF afdmIaF (smglrF) qoN styngMn afid hiQafrF dI mMg kIqI, pr hiQafr nhIN imÜy. iPr myrf beHIaf (rfjU), jo hiQafrF df ieMqËfm krn igaf sI, Auh af igaf. Aus ny mYƒ idwlI af ky sfrI khfxI dwsI qy dwisaf ik mYN hiQafr ilafieaf hF qy Auh hiQafr bfrzr`qy pey hn. Aus smyN hIrf vIr vI idwlI hI rihMdf sI. Auh vI mYƒ imiÜaf pr koeI Kfs gwl nf hoeI. iPr rfjU dy imÜx kr ky Auh sfzy nfÜ bfrzr`qy hiQafr lYx igaf pr sfƒ EQy Auh hiQafrF vfÜf afdmI nf imiÜaf.
sfƒ pqf lwgf ik Auh hiQafr lY ky vfps clf igaf hY. ies kr ky rfjU ny sfƒ dovF ƒ ikhf ik cwlo pfiksqfn cwlIey, EQoN iqMnF idnF ivwc afpF hiQafr lY ky vfps af jfvFgy qy nfÜy EQoN hr qrHF dy hiQafr muÌq imÜ jfxgy. asIN hiQafr lYx leI Es smyN pfiksqfn ƒ cwl pey. asIN ibnF hiQafr qoN bfrzr pfr kIqf qy cOpeI sfihb dy pfT krdy rhy. ies qrHF idn cVHy asIN pfiksqfn dI post` qy cly gey qy AunHF ƒ afpxy bfry dwisaf. rfjU ny sfrI gwl AunHF ƒ smJfeI.
pr EQoN sfƒ kuJ nf idwqf igaf. sfƒ vfps Byj idwqf.
jdoN sfƒ pqf lwgf ik sfƒ ieh koeI vI hiQafr nhIN dy rhy qF sfzf mn bVf duKI hoieaf. AunHF aÌsrF ƒ mYN ikhf- ‘sfƒ EQy hI dwsxf sI ik asIN quhfƒ KflI hwQ Byj rhy hF…[[`, pr Auh cuwp rhy. Auh sfƒ kihMdy- ‘sfzy hwQ vws kuJ nhIN…[[`.
asIN AunHF ƒ ikhf-‘sfƒ koeI Cotf-motf hiQafr eI dy idE, ikAuNik asIN bfrzr pfr krnf ey, jy koeI muÈikl af geI qF Gwt qoN Gwt KVkf kr ky ipwCy qF af skFgy`.
pr AunHF ny iblkul jvfb dy idwqf. iPr vI asIN AunHF ƒ ikhf- ‘iksy dosq dy Gr vI cly jfeIey qF Auh vI 12 bor qk df hiQafr dy idMdY, qusIN qF srkfr ho…[[`.
pr AunHF ny iPr vI kuJ nf idwqf. hF, Èfied hmdrdI vjoN AunHF sfƒ iqMn ku hËfr rupey ËbrdsqI dy idwqy. jo asIN nhIN sI lY rhy. asIN AunHF ƒ afiKaf sfzy pfs ieMzIaf ivwc pYsy hn, jy afp sfƒ pYsy lY ky muwl dy hiQafr dy skdy ho qF byÈwk pYsy lY lE. pr AunHF do mhInIaF bfad afAux leI ikhf. asIN soicaf ik jy ienHF koloN pYsy nf ley qF ieh lok nrfË ho jfxgy aqy awgy qoN sfzI koeI mdd nhIN krngy. ies leI asIN AunHF qoN pYsy lY ley.
asIN vfihgurU dI ikrpf nfl copeI sfihb dy pfT krdy ieMzIaf ivwc dfKl ho gey.
hiQafr nf imÜx kr ky sfzf mn bhuq duKI sI. hIrf vIr kihMdf, ‘pqf huMdf ik ies qrHF hoxf qF kysF dI byadbI nf krdf`.
iPr mYN dovF vIrF ƒ hOslf idwqf ik myry kol pYsy hYgy ny qy myry smglr vfkÌIaq vfÜy vI hYgy ny, afpF AunHF qoN pYisaF nfÜ hiQafr KrIdFgy qy duÈtF ƒ soDFgy. CotI-motI bYNk zkYqI leI hiQafr qF mMg ky hI sfr lvFgy. iPr jdoN sfzy koÜ pYsy hoxgy qF hiQafr vI vDIaf ÉrId lvFgy.
ies qrHF dIaF gwlF kr ky asIN afpxy afp qy iewk dUsry ƒ hOslf idMdy rhy. asIN ieMzIaf af ky pYsy vMz ley qy vwzy Èihr df aYzrYWs iewk dUsry ƒ dy idwqf ik EQy sfry iekwTy hovFgy. iPr mYN aMimRqsr af igaf.……


BfeI ijMdy-suwKy dI llkfr: rfÈtrpqI vwl

 

pRYËIzYNt afÌ ieMzIaf ƒ, icwTI jylH ivwco ilKI srdfrF
lwKF vfrI PFsI cVHfgy, ivhVy kOm dy ilafAux leI bhfrF
inBfAuxI asIN vI rIq kOm dI, iËd qusF vI hY jykr pugfAuxI
idwlI mUhry nhIE Jukxf, jfn hws-hs kOm lyKy lfAuxI.

ÌYslf jo PFsI dyx df, sfƒ iKVy mwQy hY ieh pRvfn
jnm suhylf ho igaf, sfzf soD pfpI vYidaf ÈYqfn
ÈhfdqF dy pI ky jfm ƒ, asF iËMdgI hY sÌl bxfAuxI
idwlI mUhry nhIE Jukxf, jfn hws-hws kOm lyKy lfAuxI.

DMnvfd dsm ipqf df, ijnHF syvf sfQoN kOm dI krfeI
moVI gurU ikrpf dy nfÜ, ijhVI BfjI ibprF ny pfeI
sfzy ijhy inmfxy bMidaF qoN syvf afp gurF kOm dI krfAuxI
idwlI mUhry nhIE Jukxf, jfn hws-hws kOm lyKy lfAuxI.

jy tYNk-qopF koÜ qusF dy, qy Gwt sfzIaF vI nhIN ÈmÈIrF
afpxIaF afp GVIe, rxy-qwqy ivwc sdf qkdIrF
rhI hY rvfieq Éflsy dI, jVH dunIaF qoN pfp dI imtfAuxI
idwlI mUhry nhIE Jukxf, jfn hws-hws kOm lyKy lfAuxI.

iksy nfl sfzf vYr koeI nf, ijhVf aiVaf Auh sdf rhy JVdf
krnf nhIN vfDf iksy` qy, qy kIqf iksy df vI Éflsf nf jrdf
ieho hY ivDfn rwb df, kIqI mUhry hr iewk dI hY afAuxI
idwlI mUhry nhIEN Jukxf, jfn hws-hws kOm lyKy lfAuxI.
mMgdy nhIN ÉYr rihm dI, sfƒ kIqI `qy nhIN Ërf pCqfvf
kurbfnI qy ÈhfdqF df, sfzf ÉflseI mfrg suhfvf
iËMdgI hY idwqI rwb ny, asIN inAuN ky nhIN kfPro ijAUxI
idwlI mUhry nhIE Jukxf, jfn hws-hws kOm lyKy lfAuxI.

aMg-sMg sfzy guru hY, quhfzy nfÜ jy mƒ qy vËId ny
rihx sfƒ QfpIaF idMdy, dIp isMG aqy bMdy ijhy ÈhId ny
AunHF dI hI pYV nwp ky, Pqih afKrI hY kOm ƒ bulfAuxI
idwlI mUhry nhIE Jukxf, jfn hws-hws kOm lyKy lfAuxI.

bfdÈfhI lfl iklHy dI, rwbI krmF qoN ho geI hY bfgI
hkUmqF Ìnfh ho geIaF, ijnHF BYa qy scfeI hY iqafgI
iehI qvfrIK idwlI ny, iksy idn iPr jfpy duhrfAuxI
idwlI mUhry nhIE Jukxf, jfn hws-hws kOm lyKy lfAuxI.

Koihaf iswK rfj kOm df, hux Éflsy ny qyg nfl lYxf
ivwZ` qf jhfd kOm ny, bhuqI dyv vws qusF dy nhIN rihxf
lYx dy leI rfj Éflsf, bUMd iewk-iewk Kun dI vhfAuxI
idwlI mUhry nhIE Jukxf, jfn hws-hws kOm lyKy lfAuxI.

dy ky isr sO`coN nwby, asF ihMd ƒ aËfd krfieaf
aikRqGx kOm qusF dI, ijhny kOZI Br muwl vI nf pfieaf
sfzy isrF nfÜ jo bxI, Auh bfdÈfhI asF hux ZfhuxI
idwlI mUhry nhIE Jukxf, jfn hws-hws kOm lyKy lfAuxI.


qusIN pUjo dyvI-dyvqy, nfÜy krdy ho pwQrF dI pUjf
asIN pujfrI iewk rwb dy, ibnF Aus qoN nf mMndy koeI dUjf
hwk qy Drm swc dI, hux Kflsy hkUmq clfAuxI
idwlI mUhry nhIE Jukxf, jfn hws-hws kOm lyKy lfAuxI.

sfzIaF do jfnF jfx nfÜ, pYxy mwTy nhIN Kflsy dy jyry
iewkI dy iekwqI pfAux leI, ipwCy bYTy isMG ‘ÈFq` ny bQyyry
rwKxy Êulfm iswK jy, nINd kfÌro quhfƒ vI nhIN afAuxI
idwlI mUhry nhIE Jukxf, jfn hws-hws kOm lyKy lfAuxI.
 

************************

 

 

iswDf kIrqn pRsfrn

vIzIAu

afprysLn nIlf qfrf

sMq jrnYl isMG jI

sLRI hrmMidr sfihb qy hmlf (1984)

BfeI qyijMdr isMG jI

kfkfr, dsqfr qy rihq

   

afzIAu inqnym

jpu jI sfihb

jfpu sfihb

qvY pRsfid svwXf

copeI sfihb

afnMd sfihb

rihrfsu sfihb

kIrqn soihlf

suKmnI sfihb

ismrn

sMq jrnYl isMG jI