sOdf sfD qy hmlf
BfeI bKÈIÈ isMG dy pirvfr dI

 

        sMn 2003 ivc jylH qoN bfhr afAux mgroN bKÈIÈ isMG ny afpxI rojI rotI leI zrfeIvrI df kMm ÈurU kIqf sI. Auh pitafly ivc keI QfvF qy ikrfey dy kmry ivc rihMdf irhf. ikAuNik afm ijMdgI bqIq krn dI koiÈÈ dOrfn, ikqy vI vfprI hr inkI Gtnf mgroN puils AusdI puC igC krn afAuNdI sI, ilhfjf mkfn mflk puils dy zr qoN Aus ƒ mkfn Czx leI kih idMdy. ijs Gr ivc bcy hux rih rhy hn agly mhIny ieh Gr vI Czxf pYxf hY. ijs gl df iPkr bicaF dI mF ƒ hY, puils vI Ausy gl df Auqr cfhuMdI hY ik pirvfr df gujfrf ikvyN hoeygf? bicaF df kI bxygf? puils smJdI hY ik Ausƒ sfrI gl df pqf hY, Aus kol BivK leI bhuq sfrf pYsf hY. ies krky puils AuhnF dI hr kfrvfeI qy njr rKdI hY. mIzIaf dy bMidaF ƒ vI ÈkI smJdI hY ik Èfied Auh bKÈIÈ isMG df koeI gupq sunyhf lY ky afey hoxgy.

pitafly dy purfxy ihsy, ijQy GoV-moVIaF glIaF ivc ZldI hoeI Èfm ƒ Gup hnyrf PYl jFdf hY, iek do mMjly mkfn dy Auprly ihsy ivc iek kmry ivc mDm ijhf cfnx sI aqy kmry dy bfhr hnyrf aqy puils df pihrf sI. ies kmry ivc cfr bcy, do aOrqF aqy iek bjurg bYTf hoieaf sI. ieh bËurg ipCly iqMn hPiqaF qoN ies ikrfey dy mkfn ivc rih rhI afpxI DI kol Aus hflq ivc afieaf hoieaf sI jdoN Aus dy iek puqr ƒ hirafxf puils ny XU[pI[ dy ijlHy lKImpur dy dUr-durfzy ipMz ivcoN GroN cuwk ilaf sI aqy Aus ƒ ieh pqf nhIN sI ik puils ny Aus ƒ Cizaf hY jF jylH Byj idqf hY jF ajy puC-qfÈ df islislf jfrI hY. ikAuNik bUhy bYTI puils AuhnF ƒ ienI suriKaf dy rhI hY ik Auh Pon qk vI kr-sux nhIN skdy. ikAuNik iksy vI Pon ƒ suxn qoN bfad puils qPqIÈ df sfhmxf krnf pYNdf hY qy iksy ny Pon ikAuN kIqf aqy kI ikhf? ijnF icr AuhnF dI qslI nhIN huMdI puC-igC jfrI rihMdI hY.
Ausdf ipqf afKdf hY ik pihlF asIN pfiksqnoN AujV ky afey CINtf vfly (nyVy nfBf) ivc jmIn alft hoeI. iewQoN muV kurkÈyqr jfxf ipaf. AuQoN asIN rfmpur dy nyVy cly gey jdoN puils ny sfzy Brf ƒ ÈhId kIqf aqy bKÈIÈ isMG krky sfƒ qMg krdy sn qF asI ieQoN lKmIrpur cly gey. Aus dy vzy puqr ƒ GroN PV ky puils afKdI hY ik asI iek hor doÈI lB ilaf hY. Auh duicqI ivc hY ik jykr Auh afpxI DI ƒ Gr lY jfvy qF ieh nf hovy ik ijQy Auh hux do rfjF dI puils df sfhmxf kr rhy hn, iPr iqMn sUibaF dI puils df sfhmxf krnf nf pY jfvy.

2 PrvrI dI rfq ƒ vzI igxqI ivc pMjfb puils ny bKÈIÈ isMG dy Gr Cfpf mfiraf aqy Gr dy sfry smfn dI pUrI qrHF qlfÈI leI pr kuJ vI aijhf nf imilaf jo Auh lBx afey sn. bKÈIÈ isMG dI pqnI prmjIq kOr bfr bfr puC rhI sI ik kI gl hY pr puils ny pUrI qlfÈI qoN bfad Aus ƒ puiCaf ik ds kI gl hY? acfnk suqy pey bicaF ny AuT ky ieMnI igxqI ivc puils ƒ vyiKaf qF Auh sihm gey. bicaF dI mF vI Gbrfht aqy hYrfnI ivc sI ik iks axhoxI dy kfrn ieMnI puils ny ies vkq AunHF ƒ vKq pfieaf hY. pr puils AuhnF dI hYrfnI, axjfxqf aqy Gbrfht ƒ ‘clfkI smJ rhI sI. aPsr Aus ƒ puCdf hY ik qyry Gr vfly ny zyry vfly sfD qy hmlf kIqf hY, ds Auh ikQy igaf ? Auh hux kI dsdI ijhVf keI idn pihlF Auhƒ ieh ds ky igaf sI ik Auh svfrIaF lY ky hjUr sfihb jf irhf hY. pr puils ies gl qy ikAuN XkIn krdI ? Ausƒ afpxf mfmlf hl cfhIdf sI aqy bKÈIÈ isMG nfl sB qoN nyVlf irÈqf vI Ausdf hI sI. kfPI Kwjl Kuafr krn qoN bfad puils afpxy kuJ bMidaF ƒ pihry qy ibTf ky vfips clI geI. rfq pihlF vFg ÈFq ho cukI sI pr ieh pirvfr dubfrf ibsqiraF ivc inGy hox df Xqn kr irhf sI jdoN ik AuhnF dy mnF ivc bhuq vzf sIq lMG cuikaf sI. pr ies mOky Èfied ies AuQl puQl ny hor rMg ilafxf sI jdoN rfq dy cOQy pihr hirafxf puils ny afx kfrvfeI pfeI. pMjfb puils pihl kr cukI sI ies krky AuhnF ny afpxy ax aYlfny kYdI hirafxf puils ƒ dyx qoN ienkfr kr idqf. mjbUrn hirafxf puils ƒ sMivDfn dy kfƒn muqfibk cl ky qIjy idn bKÈIÈ isMG dI pqnI dI puC igC krn dI iejfËq imlI. pr ies qoN pihlF pMjfb puils afpxy qOr qy sI[afeI[ey[ stfP ivc sd ky puC igC df islislf do vfr clf cukI sI. qIsrI vfrI hirafxf puils AuhnF DfrnfvF qy kMm kr rhI sI ijhVIaF BfrqI rfÈtrvfdI ivdvfnF aqy mIzIey vloN bfr bfr duhrfeIaF jFdIaF hn, Kfs krky ihMdI iPlmF ivc jo idKfieaf jFdf hY ik srkfr dy kƒnF ƒ nf mMnx vfly lok ‘awqvfdI huMdy hn cfhy ieh kƒn AuhnF dI jfn lYx vfly hI ikAuN nf hox, AuhnF ƒ kƒn dy ivruD nhIN jfxf cfhIdf. kfƒn ivruD jfx vfly lok ‘aqvfdI huMdy hn aqy AuhnF ƒ koeI bfhrly dyÈ dI qfkq pYsy dy ky kMm krfAuNdI hY jF iPr Auh jnm jfq hI jflm lok huMdy hn. Aus ihsfb nfl hI hirafxf puils jfxnf cfhuMdI sI ik quhfƒ ies kMm leI ikQoN pYsf afieaf? ikMnf pYsf afieaf? Auh pYsf ikQy hY? ieh gl AuhnF dI smJ qoN bfhr sI ik isKF dy mnF ivc aj dy jmfny ivc vI purfqn simaF vFg afpxy Drm pRqI ÈrDf aqy mr imtx dI Bfvnf hY.

puils dI puC igC df dOr BfvyN vkqI rUp ivc Kqm ho igaf pr Èk df iskMjf zyry vfly sfD dI suriKaf vFg kisaf hoieaf hY. imlx dI iejfjq mIzIey dy lokF ƒ imldI hY ijhVy puils qoN bfad afpxI qrHF dI puC igC krdy hn. ihMdI aKbfrF ny puils nfloN vI iËafdf lMbI ieMtrivAU krky qwQ lBx df Ëor lfieaf hY. jdoN asIN pirvfr ƒ imlx leI phuMcy qF iqMn vfr hfjr suriKaf krmcfrI ny afpxI, afpxy qoN Auprly, iPr Aus qoN Auprly aPsrF dI sMquÈtI aqy jfxkfrI leI sfzI puC igC kIqI. bKÈIÈ isMG dI pqnI afKdI hY ik mYƒ ibmfr hox qy zfktr kol jfx qk puils nfl sI. mkfn dy cfry pfsy 20 idn dUr qk puils df pihrf irhf. hirafxf puils dy gyVy vI jfrI hn.ijhVy nOjvfn PVy gey hn puils ny AuhnF nfl jo vI kIqf, AuhnF dy Gr iek smyN qoN bfad afpxy afp ƒ kuJ sOKy mihsUs krngy jdoN AunHF qy kys clx lgygf. pr bKÈIÈ isMG dI pqnI iek ax aYlfnI aqy aximQy smyN leI puils ihrfsq df sfhmxf kr rhI hY. ies df aMq kdo hovygf aqy ikho ijhf hovygf Ausƒ kuJ vI pqf nhIN hY.

Coty Coty bcy nhIN jfxdy ik AuhnF dy mfipaF ny pihlF ikho ijhf dOr dyiKaf hY aqy hux Auh ikhVy dOr ivcoN lMG rhy hn. ieh glF AuhnF dI ijMdgI qy ikho ijhf pRBfv pfAuxgIaF. jdoN asIN Gr ivc dfKl hoey qF Aus dI 10 sfl dI bytI ƒ swt lwgx kfrn buKfr ciVaf hoieaf sI. AusdI mF dsdI hY ik zfktrF ny disaf hY ik bcI dI rIVH dI hzI ivc nuks hY. ijs krky AusdI lq keI vfr kMm krnf Cwz idMdI hY qF Aus ƒ swt lwg jFdI hY.

sMn 2003 ivc jylH qoN bfhr afAux mgroN bKÈIÈ isMG ny afpxI rojI rotI leI zrfeIvrI df kMm ÈurU kIqf sI. Auh pitafly ivc keI QfvF qy ikrfey dy kmry ivc rihMdf irhf. ikAuNik afm ijMdgI bqIq krn dI koiÈÈ dOrfn, ikqy vI vfprI hr inkI GtnF mgroN puils AusdI puC igC krn afAuNdI sI, ilhfjf mkfn mflk puils dy zr qoN Aus ƒ mkfn Czx leI kih idMdy. ijs Gr ivc bcy hux rih rhy hn agly mhIny ieh Gr vI Czxf pYxf hY. ijs gl df iPkr bicaF dI mF ƒ hY, puils vI Ausy gl df Auqr cfhuMdI hY ik pirvfr df gujfrf ikvyN hoeygf? bicaF df kI bxygf? puils smJdI hY ik Ausƒ sfrI gl df pqf hY, Aus kol BivK leI bhuq sfrf pYsf hY. ies krky puils AuhnF dI hr kfrvfeI qy njr rKdI hY. mIzIaf dy bMidaF ƒ vI ÈkI smJdI hY ik Èfied Auh bKÈIÈ isMG df koeI gupq sunyhf lY ky afey hoxgy.
ijs vyly bKÈIÈ isMG ƒ puils ny pihlI vfr PiVaf Aus smyN Auh do bcIaF df ipqf sI. prmjIq kOr ny ies smy klr BYxI ivKy ÈhIdF aqy jylHF ivc njrbMd isMGF dy pirvfrF ƒ sFBx leI bxfey mfqf gujrI trst ivc afsrf ilaf pr ieQy vI Aus ƒ bhuqf itkxf nsIb nf hoieaf. jdoN trst dIaF muZlIaF bIbIaF df afpo ivc JgVf ho igaf qF prmjIq kOr donF ivcoN iksy kol jfx dI QF pitafly af ky rihx lg peI.

prmjIq kOr dsdI hY ik ijs smyN bKÈIÈ isMG ƒ PiVaf igaf qF Aus smyN hI idlI puils ny rudrpur nyVy Aus dy cfcy XfdivMdr isMG inhMg ƒ iek hor sfQI smyq ÈhId kr idqf. AusdI CotI ijhI bytI (hirMdr kOr) Aus smyN qo hI Aus dy nfl rihMdI hY jo hux aTvIN klfs ivc pVHdI hY. Aus dI afpxI vzI bytI(crnjIq kOr) pMjfvIN klfs ivc pVHdI hY. CotI bytI (ismrjIq kOr) qIjI klfs ivc hY aqy puwqr (mohkm isMG) dI Aumr zyZ ku sfl hY.
Aus dy pirvfr ny sB qklIPF dyKIaF, JlIaf hn. iek afm bMdy vFg ijMdgI ijAux dI koiÈÈ krn dOrfn bKÈIÈ isMG iPr Aus rfh qy ikAuN qur ipaf, ijQy duÈvfrIaF hI duÈvfrIaF hn aqy mOq hr dm nfl hY. Auh ikhVy svfl sn ijsny Ausƒ ieMnF mjbUr kIqf ik afpxy Coty Coty bicaF ƒ aqy AunF dy BivK ƒ dfa qy lf idqf. ieMnF svflF df Auqr jo mIzIey vloN pyÈ kIqf jFdf hY Auh kdficq nhIN hY. pUrI gl qy bKÈIÈ isMG dy sfhmxy afAux nfl hI sfP hovygI pr kfrn bhuq spÈt hn. ijvyN svrn isMG mIzIaf sfhmxy kih cukf hY ik ieh iksy dy pRyrx df jF sfijÈ df ihsf nhIN sgoN ieh ‘pMQk jËby anusfr kIqf igaf hY. ipCly sfl isrsy ivc cldy iek zyry dy muKI ny gurU goibMd isMG dI Kflsf sfjnf dy ieiqhfisk idhfVy df, Kflsf mirafdf df aqy isK isDFqF df jo mËfk Auzfieaf sI Aus df iswKF vloN jo ivroD kIqf igaf Aus ivroD df vI Aus sfD vwloN, ihMdusqfn dy mIzIey vloN mjfk Auzfieaf igaf. jdoN nMgy icty sbUqF dy huMidaF do sUibaF dIaF srkfrF aqy kyNdr srkfr ny Aus sfD dI ihPfjq aqy puÈqpnfhI kIqI qF ieh isKF nfl iek hor mjfk sI. Aus dy ivroD ivc isKF ƒ ÈFqmeI mfrc krn qoN vI roikaf igaf. QfixaF aqy hvflfqF dI hvf KfxI peI. anykF QFeIN iswKF ƒ zyry dy pYrokfrF aqy puils qoN Ëlflq JwlxI peI. ies qoN vI agy adflq ny Aus ivakqI ƒ kqlF aqy blfqkfrF dy kys ivc bVy afrfm nfl Ëmfnq dy idqI. ieh gOr qlb hY ik hr pyÈI smyN iek do nhIN hjfrF bMidaF df iekwT adflq ivc krdf hY, afm jn jIvn ivc ivGn pfAuNdf hY. Aus ƒ adflq jF kfƒn kuJ nhIN kihMdf pr isKF vfrI jrf ijMnI gl qy dPf 44 lg jFdI hY. qKq dmdmf sfihb dy isMG sfihb vloN kiZaf igaf mfrc rfjsQfn puils ny do idn rok ky riKaf. ieh ivqkrf Aus jlflq df ihwsf hY ijhVI ipCly swTF virHaF qoN isK ies afËfd mulk ivc kdy nMgy icty aqy kdy lukvyN rUp ivc Jldy af rhy hn. ieh hI Auh vjf hY ijhVI iksy afm isK ƒ mjbUr krdI hY ik ‘Auh kdm AuTfey ijhVf aMiqm hovy. ijhVy lok cmk dmk dI dunIaF ivc Ko cuky hn jF Kfx hMZfAux leI jIAuN rhy hn AuhnF ƒ ieh gl kdy smJ nhIN pYxI qy nf hI srkfr cfhuMdI hY ik iksy ƒ smJ pvy. qurn smyN jdoN asI prmjIq kOr ƒ hOslf dyx leI hmdrdI dy kuJ lPË khy qF Aus ny awgoN ikhf ik, ‘‘ieh ikhVf iswKF leI koeI nvIN gwl hY. qusIN imlx afey ho ieMnF hY ik puils iewk vfr iPr puwC igwC krygI.”

ienHF gwlF ƒ kOx smJy ik bKÈIÈ isMG afpxI jIvn sfQn, iqMn CotIaF CotIaF bwcIaF qy zyZ sfl dy duwD cuMGdy puwqr dy duinafvI ipafr ƒ kOmI drd qoN vfr ky kMizaF vflI aOKI GftI vwl qur ipaf hY ijs qy cVHxf aOKf hI nhIN sgoN AuQy qF hr pl iËMdgI qy mOq ÈrIkF vFg nfloN nfl qurdIaF hn. pqf nhIN agly pl kI ho jfvy. ijhVy ies sfry kuJ ƒ pYsy nfl qoldy hn Auh afp afpxI iËMdgI ƒ pYsy dI qkVI ivc qol ky vyK lYx ik pYsf iËMdgI qy pirvfr qoN vwzf hY? ieh qF bKÈIÈ isMG vfly rfh qy quiraF hI pqf lwgdf hY.

 

************************

 

 

iswDf kIrqn pRsfrn

vIzIAu

afprysLn nIlf qfrf

sMq jrnYl isMG jI

sLRI hrmMidr sfihb qy hmlf (1984)

BfeI qyijMdr isMG jI

kfkfr, dsqfr qy rihq

   

afzIAu inqnym

jpu jI sfihb

jfpu sfihb

qvY pRsfid svwXf

copeI sfihb

afnMd sfihb

rihrfsu sfihb

kIrqn soihlf

suKmnI sfihb

ismrn

sMq jrnYl isMG jI