sOdy vfÜy zyrydfr dI llkfr qy dyÈ dy hfkmF dI imafAUN


sOdy vfÜy zyrydfr gurmIq rfm rhIm dIaF krqUqF dy Byq jdO Aus dy zrfeIvr Kwtf isMG ny mIzIey dy sfhmxy KolHy qF zyry vfilaF vwÜo dlIl idwqI geI ik Kwtf isMG dI BxyNvI zyry dy aMdr hI rih rhI hY, isrÌ Kwtf isMG ƒ iksy ny KrId ilaf hY. pr ieh BxyvIN dy zyry`c rihx df kfrn vI hux CyqI hI sfhmxy af igaf hY.
Kwtf isMG dI BYx suKjIq kOr ny zyrf muKI ƒ sMq smJ ky afpxI lVkI ÈimMdr kOr AudoN zyry`c ByjI sI, jdoN Kwtf isMG ƒ zyrf muKI dI aslIaq df pqf nhIN sI. jdoN Kwtf isMG dy KulfisaF ipwCoN zyry ny Kwtf isMG dI BxyvIN dy zyry` c hI rih rhI hox dI dlIl idwqI qF afm lokF ny smiJaf ik Kwtf isMG dI BYx qy BxyvIN zyrf muKI dy hwk ivwc hn. ies dlIl dy nfÜ zyry vfiÜaF ny afpxy afp ƒ bcfAux dI koiÈÈ kIqI; pr ipCly idnIN Kwtf isMG df jIjf (zyry`c rihMdI Kwtf isMG dI BxyNvI df ipqf) clfxf kr igaf. ipqf dy sskfr mOky puwqrI df hoxf vI ËrUrI sI. pr jdoN pirvfr Kwtf isMG dI BxyNvI ƒ zyry qoN lYx igaf qF zyry vfiÜaF df kihxf sI:
‘‘Kwtf isMG ƒ sfzy hvfly kr idE qy ÈimMdr kOr ƒ lY jfE…[EdF neHI kuVI ƒ asIN Byjxf……``.
ies qrHF zyry vfiÜaF ny iewk puwqrI ƒ ipqf dy sskfr`qy nf phuMcx idqf. lVkI dI mF suKjIq kOr hfeIkort dI Èrn ivwc geI ik hux myrI lVkI CuzfeI jfvy qF ik Auh Gwto-Gwt afpxy ipqf dy Bog smfgm`qy qF phuMc sky. hfeIkort ny vrMt aPsr pirvfr dy nfÜ Byijaf, ijs ƒ zyry vfiÜaF ny zyZ GMtf drvfjy`qy hI rokI rwiKaf qy Eny icr qk lVkI ikqy lukf idwqI. ies qrHF hfeIkort vI mËlUm pirvfr ƒ AunHF dI lVkI nf idvf skI. aYvyN hI kih idwqf igaf ik Auh qF afpxI mfsI vwl cly geI hY.
ieh sfrf vrqfrf ies dyÈ dy hkUmqI isstm dI bhuq hI ajIb aqy qrsXog avsQf dI cuglI kr irhf hY. ieiqhfs ivwc kdy piVHaf sI ik jdoN mugl iewQy rfj krdy sn qy AunHF dy afm ispfhI ies dyÈ dIaF suMdr lVkIaF ƒ cuwk ky lY jFdy qF AunHF lVkIaF dy pirvfrk mYNbrF df KUn Aubflf nhIN sI KFdf, blik Auh bVI imMnq nfl jf ky bynqIaF krdy sn ik sfzI lVkI sfƒ vfps kr idwqI jfvy.
awgo lVkI cuwk ky iljfx vfÜf ispfhI jF aPsr AunHF ƒ iDrkfrdf. lVkI df pirvfr iPr vI roh`c afAux dI bjfey bVI afjËI nfl lVkI dy bdly keI qrHF dI dOlq Bytf krn dy lflc idMdf, pr jdoN aPsr isrP lVkI ƒ hI rwKx dI iËd ivwc sB kuJ Tukrf idMdf qF lVkI dy sfry hI irÈqydfr iewk aPsr dy ies rvweIey ƒ Bgvfn dI rËf mMn ky isr suwt ky vfps prq afAuNdy. ieh sI ies dyÈ dy lokF dI mrdfngI, ijs df iËkr pRclq purfql lok gIqF`coN imldf hY. BfeI vIr isMG ny afpxI pRiswD rcnf ‘suMdrI` ivwc aijhy keI gIqF dy hvfly idwqy hn, ijnHF`co ies dyÈ df ‘sunihrI ieiqhfs` JlkF mfrdf hY. AudoN isMG hI sn, jo ik mËlUm lVkIaF ƒ jfbrF dy pMjy`coN Cuzf ky ilafAuNdy sn.
pr hYrfnI hY ik awj ikhf jf irhf hY ik hux asIN Aus jMgl rfj`coN bfhr inkl afey hF aqy hux lokF dy leI lokF dI afpxI srkfr hY, pr awj vI gurmIq rfm rhIm vrgy bdmfÈ mËlUm lVkIaF ƒ ihwk dy Ëor bMDk bxf ky hkUmqI isstm ƒ Èryafm llkfr rhy hn qy isstm koeI kfrvfeI krn dI bjfey imaFk irhf hY. Èfied ijnHF lokF dIaF votF nfl ajoky hfkm cuxy jFdy hn AunFH lokF dI jwdI-puÈqI kfierqf dy iktfxU votF dy rfhIN dyÈ dy hkUmqI isstm`c vI pRvyÈ kr gey hn, iesy leI hI iewk Dfrmk bfxf pfeI bYTf bdmfÈ Èryafm mËlUm lVkIaF ƒ bMDk bxfeI bYTf hY aqy ies dyÈ df isstm Aus bdmfÈ dy awgy hwQ bMnHIN Kloqf hY. Èfied zyrydfr dy mn`c rihm pY jfvy qy Auh lVkI Aus dy pirvfr ƒ vfps kr ky hkUmq df nwk rwK lvy. aijhy isstm dy aDIn bdmfÈF qoN mËlUm lVkIaF dI pwq bcfAux dI afs nhIN rwKI jf skdI, pr gurU ky isMG afpxI ijMmyvfrI kdoN sMBflxgy?
ieAuN jfpdf hY ik purfqn smyN ivwc mËlUm ablfvF vloN kIqI jFdI pRkfr ky kfrn ajy nhIN bdly isrP Aus pRkfr dy kuJ Èbd bdl gey hn, awj-kwlH ieh pRkfr ieAuN hvfvF`c gUMj rhI qy isMGF ƒ bhuVIaF pf rhI hY:
moVI bfbf kwC vfiÜaf,
rMn geI rMn geI
isrsy ƒ geI,
rMn geI rMn geI
nUrmihl ƒ geI.

 

llkfr………sfD dy nfm


1. iks moV`qy pqf nhIN mOq imljy,
sfDf rihMdIaF hÈrqF kYÈ kr lY,
dfxy muk gey qyry jhfn AuWqo,
afpxI jYz surwiKaf tfiet kr lY.


2. sfDf kuwiqaf jdoN qyrI mOq afeI
slfbqpury ƒ isrsy qoN Bwj quiraf
nfl jfmF dy jfm tkrfAux lwgf
ËmIr Kflsy dI murdf bxfAux Kfiqr
QfpVf idwlI df lY ky Twg quiraf
klgIDr idaF syrF ƒ Zfhux Kfiqr
nfl igwdVF df lY ky iewk vwg quiraf
rih gey igxqI dy ByKIaf idn qyry
smF imly qF sfzf ieiqhfs pVH lY
dfxy muk gey……


3. mF bwkry dI ikMnf icr KYr mMgU
Bfxf awj ik kwl ƒ vrq jfxf
BfvyN kfl ƒ pfvy dy nfl bMnHlIN
qyry DOx`qy KMzy ny KVk jfxf
nrkDfrI dy nvyN avqfr sfDf
sfzy kOl vI ‘rxjIqF` dI Gft koeI nf
soiDaf Auzvfier ƒ lMzn dy ivc jf ky
ieh isrsf qF dUr dI vft koeI nf
bdly ikvyN ley vyK Prol vrky
nfly bcx dI nvIN qrkIb GV lY
dfxy muwk gey……


4. afpxI krqUq qUM sfDf ivKf cuwikaf
hux ilÈkdI sfzI qlvfr vyKIN
sfzy joÈ nUUM TMiZaF krn Kfiqr
pwbF Bfr hoeI ihMd srkfr vyKIN
qyry mn`c koeI jy Èwk sfDf
qihs nihs hoieaf muÊl drbfr vyKIN
jykr Pyr vI nf qYƒ XkIn afvy
qF iPr vYdXf jF gFDI pirvfr vyKIN
jMmx vflI ƒ ikAuN dws lIk lfvyN
puwq iewk df jy, qF iek nfm dr lY
dfxy muwk gey……


5. CqrpqI ijhy keI qUM dPn kIqy
Ausy rwsy nf sfƒ vI bMnH vyKIN
nkyl qyry nwk ivwc pfAux dy leI
cVHdI pMjfb`coN mrjIviVaF dI jMÖ vyKIN
qyry isr df byÈwk ienfm rwiKaf
pr pRvfinaF ƒ ienfmF dI Jfk koeI nf
qyrIaF lwqF dI juwqI qoN pCfx afAuxI
idsx jogI qyrI CwzxI lfÈ koeI nf
afpxy awKIN koeI hfr psMd krky
iek Poto vI Prym dy ivc jV lY
dfxy muwk gey qyry jhfn AuWqoN
afpxI jYWz surwiKaf tfiet kr lY.
 

************************

 

 

iswDf kIrqn pRsfrn

vIzIAu

afprysLn nIlf qfrf

sMq jrnYl isMG jI

sLRI hrmMidr sfihb qy hmlf (1984)

BfeI qyijMdr isMG jI

kfkfr, dsqfr qy rihq

   

afzIAu inqnym

jpu jI sfihb

jfpu sfihb

qvY pRsfid svwXf

copeI sfihb

afnMd sfihb

rihrfsu sfihb

kIrqn soihlf

suKmnI sfihb

ismrn

sMq jrnYl isMG jI