30 nvMbr 2007 ƒ aflmgIr ivKy ÈRomxI akflI dl aMimRqsr dy iejlfs ivc BfeI dljIq isMG vloN idwqf igaf BfÈx


rfj krygf Kflsf
mYN srIr dy mrn ƒ mOq nhIN igxdf
ËmIr df mr jfxf XkInn mOq hY
2- AudyÈ qy inÈfny


jwQybMdI AunHF sBnF lokF ƒ iewkiTaF krygI jo smfijk, afriQk qy rfjsI KyqrF ivwc ËmhUrI qy sdfcfrk kdrF kImqF ƒ lfgU krfAux dy kfrj ƒ vwzI aihmIaq idMdy hn. jwQybMdI gurU gRMQ sfihb dy isDFqF AuWqy afDfirq, ijnHF ƒ ds gurU sfihbfn ny aml ivwc ilaFdf qy AunHF qoN ipCoN smyN smyN AunHF dy pYrokfrF ny ienHF isDFqF dI rfKI kIqI aqy hux AunHF isDFqF ƒ aml ivwc ilafAux leI qy AunHF dI rfKI leI jwQybMdI purËor Xqn krygI; jwQybMdI gurbfxI aDfirq iswK qrË ey iËMdgI dI ivafiKaf krygI aqy ies jIvn jfc nfl juVy hor isDFqF qy asUlF ƒ sB qoN pihlF pfrtI ivwc lfgU krygI aqy iPr isafsq dy Kyqr ivwc aml ivwc ilafeygI ijvyN ik do ieiqhfsk dsqfvyËF ivwc pyÈ kIqy gey hn aqy jo iswKF qy pMjfbIaF dy mn-msqk ivwc Auqry hoey hn; jwQybMdI swcy sucy iswKF dI cox krn smyN smUhk lIzriÈp (pMc pRDfnI pRxflI) dy ivcfr ƒ hyTlI pwDr qwk lfgU krygI aqy ies dy nfl hI slYkÈn dy Aus isDFq ƒ vI joiVaf jfvygf ijs df gurU sfihbfn ny pRcfr kIqf aqy ijs ƒ aml ivwc Auqfiraf; jwQybMdI iewk ieho ijhI rfjsI pfrtI hovygI jo iksy vI jfq, nsl, ivÈvfs, kOmIaq qy ilMg dy Byd-Bfv qoN mukq ho ky brfbrI iensfP qy aml dy asUlF AuWqy pihrf idMdI hoeI pMjfb dy lokF dIaF BfvnfvF dI qrjmfnI krygI. jwQybMdI iswK qrË ey iËMdgI dI AusfrU qy Xog dlIlF AuWqy aDfirq ivcfrF df pRcfr krdI hoeI lok rfey dI agvfeI krygI aqy nfl hI svYinrxY dy aiDkfr bfry vI lok rfey lFmbMd krygI qF jo lok aqy kOmF afpxI siBafcfrk hsqI ƒ brkrfr rwKx aqy mfnv aiDkfrF qy afriQk hwkF ƒ hfisl krn leI afpxy Kuws cuwky mulkF ƒ muV pRfpq krn dy Xog ho skx;

ies AudyÈ ƒ lY ky jwQybMdI inrMqr qy atuwt Xqn ËfrI rwKygI:
1[ iswK styt aqy iswK jIvn jfc dy hwk ivwc lok rfey lfmbMd krnI, sfrIaF kOmF dy mfnv aiDkfrF aqy Kfs krky afqm inrxY dy aiDkfr leI jUJ rhy lokF dy hwk ivwc jnqk rfey lFmbMd krnI aqy ies hwk ƒ pwky pYrF qy KVHf krn leI iewk munfisb ZFcf iqafr krn vfsqy srgrm Xqn krny.
2[ qmfm kOmF dy smfjk-afrQk ivkfs leI aqy AunHF dIaF rfjnIiqk BfvnfvF qy jËibaF dI pUrqI leI buinafdI ZFcf kfiem krn dy Xqn krny, AunHF dI kOmI, Dfrimk qy siBafcfrk hsqI dI rfKI krnI aqy ies inÈfny dI pUrqI krn leI aqy lok rfj dIaF jVF ƒ pwikaF krn leI rfÈtrI aqy aMqrrfÈtrI pwDr qy asrdfiek lfbI kfiem krnI.
3[ AunHF qmfm rfjsI gruwpF qy hor jwQybMdIaF ƒ sihXog dyxf qy AunHF nfl qflmyl rwKxf jo `rfj krygf Kflsf` dy isDFq Auqy aDfirq anMdpur sfihb dy mqy aqy aMimRqsr aYlfnnfmy pRqI afpxI vcn bwDqf ƒ pRgt krdIaF hn.
4[ AunHF qmfm BrfqrI jQybMdIaF aqy ÈKsIaqF nfl BrpUr sihXog krnf jo pYrf nM: 3 ivc idwqy AudyÈF pRqI vcnbwD hn qy AunHF AudyÈF ƒ puramn ZMg nfl lfgU krn leI koeI pRogrfm idMdIaF hn.
5[ ivÈvivafpI BfeIcfry dy isDFqF qy afdrÈF leI smfijk, afriQk aqy rfjsI inaF qy ivakqIgq Èfn dy afdrÈF leI mfnqf hfsl krnI. ies qoN ielfvf ienHF isDFqF ƒ lfgU krn leI nslI ivqkiraF df mukfblf krnf, CUq-Cfq Kqm krnI, jfq-pfq, iPrkfpRsqI aqy kwtV qy aMnHI iksm dI dyÈBgqI dy ruJfnF nfl twkr lYxI.
6[ kMm dy aiDkfr, kMm krn dIaF suKfvIaF qy inaF-pUrx hflqF kfiem krnIaF, tryz XUnIanF sQfpq krnIaF aqy AunHF ivwc ihwsf lYxf, smfijk surwiKaf dy isDFq ƒ lfgU krfAuxf, Aucyrf jIvn imafr sQfpq krnf, smfijk qy mfnisk ishq df iewk AuWcf imafr hfsl krnf aqy hr Aus ivakqI leI ivwidak pRxflI qwk phuMc ƒ asfn bxfAuxf BfvyN Auh ivakqI iksy vI jfq, nsl, rMg, ilMg, BfÈf jF Drm nfl sMbMD rwKdf hovy, Bfvy AusdI koeI vI kOmI smfijk siQqI hovy.
7[ buinafdI hwkF bfry lokF ƒ jfxkfrI dyxI, axK iewËq nfl ijAux dI jfc isKfAuxI, jmhUrI qy sdfcfrk kImqF dI rfKI leI sMgqI cyqnf ƒ jgfAux dy Auprfly krny aqy ies idÈf ivwc sYmInfr krvfAuxy qy rYlIaF krnIaF.
7[ Aukq imÈn ƒ lfgU krn leI sQfnk pwDr Auqy aqy bfhrly dyÈF ivwc jwQybMdI dIaF iekfeIaF kfiem krnIaF aqy ies imÈn nfl juVy rfÈtrI qy aMqrrfÈtrI gruwpF nfl qfl-myl kfiem krny.
8[ hor ieho ijhy kfrjF leI kMm krny ijnHF dI smyN-smyN loV mihsUs hovy aqy/jF Aukq idwqy inÈfinaF leI qurq- Purq kMm krny ËrUrI ho gey hox.

gurU rUp Kflsf jI
afE! sB qoN pihlF sRI gurU gRMQ sfihb jI ` sIs invfeIey Aus qoN bfad sfzy ÈhId, pMjvyN pfqÈfh qoN lY ky sfzy hux dy smyN dy ÈhId, ÈhId BfeI kmljIq isMG jI sunfm, AunHF awgy sIs invfeIey. qy Aus qoN bfad Auh pirvfr, Auh sfry lok, ijnHF ny pMQ leI ipCly sMGrÈ qy sdf iswKI leI bhuq GflxfvF GflIaF qy vwzI igxqI ivc ieQy bYTy hn aqy qusI sfry, mYN AunHF awgy sIs invfAuNdf hF. Kflsf jI awj asIN ieQy gurU Coh pRfpq ies aflmgIr dI DrqI `qy iekwTy hoey hF kuC Ausy hI qrHF, ijs qrHF dsm pfqÈfh ieQy afey sI. sfzy hflfq kuC Ausy hI qrHF dy hn, Aus vkq vI Kflsy dI kqfrbMdI tuwt cuwkI sI, KyrUM KyrUM ho cuwikaf sI Kflsf. qy awj jo sfzy hflfq hn[[ curfsI qy sfzI sdI dy mhfn ÈhId sMq jrnYl isMG huxF dy ivwCV jfx qoN bfad, koeI 24-25 sflF bfad asIN ijs hflfq ivc af ky ieQy KVHy hF, sfzI kqfrbMdI Ausy qrHF dI tuwtI hoeI hY. asIN KyrUM KyrUM hoey hoey aF. sfzI Auh jQybMdI jo sMGrÈ `coN pYdf hoeI sI qy sfzIaF swcIaF suwcIaF BfvnfvF kOm dIaF ` rIpRyjYNt(numfieMdgI) krdI sI. qy jo sfzI axK dI numfieMdf sI, Auh ies moV `qy af ky KVHI ey. qy (ieh) sfzI isrP jQybMdI df svfl nhIN, ieQy kOm df svfl hY, sfrI kOm df. sfzy awgy vwzIaF vMgFrF hn, smwisafvF hn, vwzy[[ aYzy svfl hn - gurbfxI dy, sfzI hoNd hsqI dy, sfzy BivwK dy, sB kuC sfzy sfhmxy hI KVHf hY vwzf iek svfl bxky. qy ieQy asIN kuC gMBIr ivcfrF krnIaF hn. bhuqI vfr asIN jËbfq `c vihny aF, kuC gMBIrqf[[ kuC socxf hY, kuC smJxf hY, qy kuC aml krny hn. mYN iehI quhfzy qoN kuC smF lvFgf. awj jdoN ieQy iekwTy hoey hF sB qoN pihlF qF asIN dyKIey ik iksy vI dOr ivc, iksy vI smyN `c iswK leI sB qoN pihl aqy aihm huMdI hY gurbfxI, gurU aml, iswK ieiqhfs qy iswK ÈhIdF df ieiqhfs. gurU nfnk sfihb ny sfzy sfhmxy[[ sf` iswDf akfl purK nfl joiVaf. iek afdrÈ mnuwK, smfj, rfj sfzy sfhmxy rwiKaf. ijQy brfbrqf, BfeIcfrf, srbwq df Blf, ijQy koeI BYa, koeI zr nf hovy, ijQy ipafr hovy, muhwbq hovy qy ijQy srIr qoN lwg ky rUh qk dI afËfdI hovy. ieho ijhf afdrÈ quhfzy sfhmxy rwiKaf qy Aus qoN bfad Kflsy dI isrjxf hoeI. Kflsy dI isrjxf nfl gurU aml dI mukMmlqf huMdI hY. qy Kflsf, gurU sfihb ny, akfl purK ny, afp sfijaf qy ikhf ik _Kflsfmyro rUp hY Kfs_,_Kflsf myrf siqgur pUrf_qy nfl hI ieh vI ikhf ik jdoN qk Kflsf inafrf rhygf, mYN Auh` pUrf qyj dyvFgf qy jdoN ieh ibprn dI rIq `c pY jfeygf qF mYN iehdI pRqIq nhIN krFgf. asIN iesy hI loa `c afpxI sfrI khfxI smJxI hY. asIN bVy dOr dyKy, gurU sfihb qoN bfad, bfbf bMdf isMG bhfdr df pihlf iswK rfj, Pyr iswKF dy isrF dy muwl pey, Pyr iswKF df rfj hoieaf, Pyr 1849 qy 1947 dIaF Audfs GVIaF afeIaF. ieh sfrf kuC hoieaf qy ies smyN dOrfn alihdf alihdf hkUmqF ny sfzy `qy keI qrIky nfl vfr kIqy. do qrHF[[[ sfzy `qy sdf hI hmly huMdy rhy. sf` mukfblf krnf pYNdf irhf. muÊlF vyly bVf iswDf sI ik Auh sfzf Kurf-Koj imtfAuNdy sI. aMgryËF vyly[[ Auh sfzf Kurf Koj vI imtfAuNdy sI qy nfl nfl sfzf bhuq kuC qbfh vI krI jFdy sI. AunHF ny sfzI[[ jo Kflsy df inafrfpx hY qy Kflsy dI pfqÈfhI df dfavf Auh sfzy qoN Bulf idwqf. AunHF simaF df hI dOr hY ik jdoN asIN ieh dohrf pVHxf Buwl gey, ijhVf vIr ny ieQy piVHaf ik `idwlI qKq pr bhygI (afp) gurU kI POj` Aus vyly piVHaf jFdf sI, Aus vyly AunHF(aMgryjF) ny (pVHxoN) htfieaf. qy hux dy sfzy smyN ieh hY ik 1947 qoN bfad ik `rfj krygf Kflsf, afkI rhy nf koie` awj dyKIey ik ieh vI keI gurU GrF ivc nhIN piVHaf jFdf. 84 vyly qF ieQoN dI srkfr Èryafm kih rhI sI ik `Xfd krygf Kflsf`. ieh sfrf smJx dI ËrUrq hY ik ieh[[ asl[[[ kI hY? ieh ibprvfd qy gurU nfnk sfihb dy swc df jo sdIv qoN, ÈurU qoN iek tkrfa af, Auh quhfzy sfhmxy hY. qy sMn 84 `c, jUn 84 `c, nvMbr 84 `c bhuq kuC sfhmxy af igaf. sf` pqf lwg igaf ik asIN ikQy KVHy hF? sf` iek mrd-eykfml ny, ies sdI dy sB qoN mhfn iswK ny sfƒ jgfieaf. sf` Xfd afieaf sfzf ieiqhfs[[ ik asIN kOx sI? sfzy ÈhId kOx sI? sfzy kol af ky KVH gey sfzy ÈhId. AunHF ny sfzI[[ Kflsy dy inafrypx ` sfƒ ies qrHF Xfd krfieaf ik hr[[ Auh ijMnf icr ivcry, AuhnF ny hr cIË nfl sfƒ afpxI ÊulfmI df aihsfs, Kflsy dy inafrfpx dy aYNgl (pwK) qoN Xfd krfieaf. AunHF ny vwzI jMg lVI eyQy. iek imwQk jMg[[ jo sMsfr ieiqhfs ivc bhuq vwzI jMg hY. qy AunHF ny inKyVf kIqf jo iek imt geI sI hoNd Kflsy dI, Kflsy dy inafrfpx dI, Kflsy dy pfqÈfhI dy dfavy dI[[ AunHF ny iblkul Aujfgr kIqI. qy pIrI df isDFq dwisaf ik kI huMdf hY? Aus qoN bfad bhuq nOjvfnF ny, hËfrF dI igxqI ivc Ausy rfh `qy cwldy, Kflsy dy inafrypx aqy Kflsy dI pfqÈfhI dy, Kflsy dy rfj leI bhuq byaMq ÈhfdqF idwqIaF. iek suinhrf ieiqhfs isrijaf. asIN Xfd krdy hF, sf` bVf mfx hY sfzy vIrF `qy, jo ÈhId ho3 gey[[[ ÈhId suKdyv isMG (suwKf), ÈhId hrijMdr isMG (ijMdf), ÈhId sqvMq isMG, ÈhId byaMq isMG, ÈhId idlfvr isMG, ÈhId gurjMt isMG buwD isMG vflf, ÈhId gurbcn isMG mfnocfhl qy hor ikMny ÈhId[[ jo sfzy ieiqhfs dy sunihry pwqry hn. qy ieQy asIN AunHF ` vI Xfd krFgy jo sfzy aYny isMG jylHF `c hn, jo PFsI df PMdf vI AuzIk rhy hn, ijvyN sfzy vIr jgqfr isMG hvfrf, blvMq isMG, divMdrpfl isMG. (jYkfry[[[)
Aus smyN Kflsf hiQafrbMd hoieaf. ieh vI sMqF dI sB qoN vwzI dyx hY ik zyZ sdI bfad[[ AunHF ny Kflsy ` mukMml rUp ivc hiQafrbMd kIqf. zyZ sdI bfad[[ asIN Buwl gey sI hiQafrF `, aqy afpxy rfj ƒ vI. qy sf` mfx hY asIN jo Auh sMGrÈ liVaf, iblkul jfieË sI. ijvyN dsvyN pfqÈfh ny ikhf ik jdoN sfry hIly vsIly Kqm ho jFdy af qF ikRpfn df AuTfAuxf iblkul jfieË qy hwkI hY.
(jYkfry[[[)
asIN AunHF sfry isMGF df, hr iksy df, ijs ny sMGrÈ leI kuC vI kdm cuwky, AunHF dI kdr krdy hF. bhuq isMG ies jMg ivc ÈhId hoey, kuC afpxy afp vI nuksfn hoieaf. qy sf` bhuq nuksfn sihxf ipaf. Auh sfzf afpxf hY, sfzf Gr df, afpxf srmfieaf. sfzy afpxy sFJy drd qy duK hn ieh. Auh bfhrly nhIN (sI) koeI. Auh sfry sfzy afpxy hn. qy ieh sMGrÈ df ijQy bVf ÈfnfmwqI ieiqhfs ricaf igaf, ies sMGrÈ ny Auh kuC kIqf jIhdy krky awj asIN ieQy bYTy hF, qy soc rhy hF ik sfzI dÈf kI hY[[[ Xfd kr rhy hF jy Auh nf huMdf qF Èfied ies qrHF vI nf bihMdy. qy AuQy jy[[ jo kuC glqIaF hoeIaF jF glq PYsly ley gey, kuC glq rfh vI PVy gey[[ Auh sMGrÈF dOrfn huMdy hn, Auh sMGrÈ krn vfilaF qoN huMdy hn. ijQy pRfpqIaF vI sfzIaF hn qy glqIaF vI asIN afpxI JolI pfAuNny hF.EQy sbk iswKdy hF ik awgy asIN kOm ` cVHdI klf qy afpxy Kflsy dy rfj vwl ` qy gurU gRMQ sfihb anusfr mnuwK, smfj qy rfj isrjx vwl ƒ qurnf hY. eyQy asIN Xfd krIey ik hr smyN ivc iksy guriswK ny Auh simaF dI ivafiKaf kIqI hY jdoN df iswK ieiqhfs ÈurU huMdf hY. iksy vyly bfbf bMdf isMG bhfdr ny, iksy vyly nvfb kpUr isMG ny, iksy vyly jwsf isMG afhlUvflIaf ny, iksy vyly mhfrfjf rxjIq isMG ny qy ienHF simaF ivc[[ gurbfxI anusfr simaF dI ivafiKaf, sfzf idÈf inrdyÈ[[[ ÈhId sMq jrnYl isMG iBMzrFvfilaF ny kIqf, EhI sfzf pRyrxf sroq hY aqy AunHF qoN hI asIN syD lYxI hY. AunHF ny kI ikhf, ikvyN ivcry, iks qrHF[[ iks qrHF AunHF ny smwisaF(vF) dy hwl kIqy. ieh sfrf asIN bVy iDafn nfl vfcxf hY. jdoN Drm XuwD morcf ÈurU hoieaf, sMqF ny kuC gwlF khIaF sI. AunHF ikhf sI ik _sfzIkOm Êulfm hY_,qy ieh ÊulfmI df aihsfs asIN krvfAuxf hY qy nfl hI ieh ÊulfmI df jUlf asIN kOm dy gloN lfhuxf hY. Auhdy leI kOm ` iewk kysrI inÈfn Qwly iekwTf krnf hY. AunHF ny ieh do gwlF BfvyN AunHF simaF ivc ikwzIaF muÈkl sI, kr ivKfeIaF.EhnF ny,ijMnf icr rhy, Kflsy dy inafrypx dy aYNgl(pwK) qoN, Aus idRÈtI qoN sfrI hI cIË dI ivafiKaf kIqI, qy jo ÊulfmI df aihsfs[[ qy jo sfzy qoN Kflsf df inafrfpx qy Kflsy dI pfqÈfhI df dfavf ivsr igaf sI Auh sfzy iek iek bwcy, jvfn dy, Gr dy idl ivc aYn bYT igaf. ieh AunHF dI bVI vwzI dyx aY ik aYnIaF sdIaF bfad AunHF ny quhf` Xfd krvf idwqf ik qusIN kOx EN? quhfzf inafrfpx kI hY? quhfzI kOmIaq kI hY? qy quhfzf rfh kI hY? quhfzf rfj kI hY? ieh bhuq vwzI dyx aY. qy AunHF sfry pMQ ` iek kysrI inÈfn sfihb dy Qwly iekwTf krky vI idKf idwqf. BfvyN ik Auh vI bMdy ijhVy Koty vI sI qy AunHF dI jfn dy vYrI sI. AunHF ny 6 jUn qk ieh nhIN iksy ` pqf lwgx idwqf qy sfry iekwTy krky vwzf iek mhfn jMg liVaf. AunHF kol, koeI vI afieaf vfps nhIN igaf, AunHF df bxky irhf. eys eykqf leI keI ËrUrI pwK huMdy hn. asIN eykqf dI gwl krdy hF, eykqf AudoN huMdI hY jdoN koeI mhFpurK krfAuNdf hY. AuhnF ny iqafg kIqf. pihly idn ikhf sI ik mYN ahudf0 nhIN lAUNgf koeI. myrI koeI lIzrI dI BuwK nhIN qy aKIr qk, AunHF ny Èhfdq hI idwqI hor nhIN kuC ilwqf. eykqf leI bVI jrUrI huMdI hY isDFqk spwÈtqf. qy AunHF sfhmxy spwÈt sI ik sfzf inÈfnf kI hY? gurU gRMQ sfihb dI soc, Kflsy df inafrfpx, Kflsy df rfj. qy nfl hI AunHF ` iksy qrF df zr
nhIN sI, ik jy mYN Koitaf ƒ, KiraF ƒ sB ƒ nfl lYnF aF. ik Auh jdoN spwÈt af, iblkul Kry sI, AunHF ƒ sfiraF ` lY ky AunHF ƒ kOmI rfh `qy awgy qoiraf. ieh bRfhmxvfd dy ivc af ik Koty sf` iBwt lf qf. Kflsy ivc[[[, Kflsf kdy iBwitaf nhIN jFdf, Auh sfiraF ` nfl lY ky, Auhƒ ÈuwD hI krdY . AunHF ny sfzy ivc ijAuN ky idKf idwqf. qy qIsrI gwl AunHF ny khI sI jdoN drbfr sfihb `qy hmlf hoeygf, Kfilsqfn dI nINh rwKI jfeygI. qy Auh nINh rwKI geI[[
(jYkfry)
Auh nINh rwKI geI qy Auh hr iswK dy idl ivc. qy asIN hr roË ardfs krdy hF Auhdy pRqI[[ BfvyN smyN ijvNy dy mrËI hox. qy hux Kflsf jI, asIN ieh dyKIey ik asIN AunHF sfrIaF gwlF ` ikMnf ku sFiBaf af? awgy ikMnf ku vDfieaY? TIk hY ik asIN AudoN KfVkU sMGrÈ ivc sI, sfzf PrË sI qy asIN sMGrÈ kIqf qy jylHF ivc vI rhy. asIN afpxf PrË inBfieaf pr jo sMqF ny jfgrUkqf ilaFdI sI kOmIaq pRqI, inafrypx pRqI qy iekwT ilaFdf sI, qy nINh rwKx dI gwl kIqI sI[[ Auh rfjnIqk lIzriÈp ny qy Dfrimk lIzriÈp ny awgy lY ky jfxI sI. Auh asIN dyKIey ik AuQy asIN ikMny ku kfmXfb hoey hF? ijhVf sfzf Kflsy dy inafrypx df iek aihsfs sMqF ny jIa-jIa `c vsf qf sI, Auh awj dyKIey[[ kI hY? ik awj sfzy `qy rfj kOx krdY? afr[aYs[aYs[, bI[jy[pIÌ akflI dl nhIN. awj asIN dyKIey ik sfzy `c ikMny nOjvfnF dy kys hn? asIN Buwl gey hF jo sMqF ny iek lkIr
iKwcI sI inafrypx vflI[[ Auh ikMnI imwt geI hY? bhuq kuC Buwl gey hF bhuq, jo iek hnyrI cwl rhI hY[[ pUrb qoN ihMdUqv dI qy pwCm qoN iek Kpqvfd dI[[ Auhdy ivc sfzf kuC nhIN irhf qy asIN bhuq kuC gvf ilaf. jo sMqF ny kOm ` kysrI inÈfn Qwly `kwTf kIqf sI. Auhdf
mqlb aY ik kOm ` cyqn krnf afpxy inÈfinaF pRqI, jfgrUk krnf qy lfmbMd krnf Auhdy pRqI. Ehdf asIN kI kIqf? sfzI rfjnIqk lIzriÈp ny, Dfrimk lIzriÈp ny, Kfs kr rfjnIqk ny? sfƒ 89 `c sfrf kuC kOm ny sONipaf[[ ÈkqI[[ qy sfrf pMQ nfl sI. AudoN qoN lwg ky[[ sMqF kol qF koeI vI afieaf vfps nhIN igaf, sfzy kol ijMny cMgy qoN cMgy bMdy vI afey sfzy nfl nIN koeI irhf. asIN Êwdfr qy pMQ ivroDI kih ky sfiraF ` kwZ idwqf. awj asIN ikQy aF? iPr aYs[jI[pI[sI[ dIaF coxF smyN (1996) jy asIN Auh iekwT nf gvfAuNdy qF
bfdl af hI nhIN sI skdf. iPr pMQk morcy vyly[[ hux[[ sB qoN hux jdoN ies dMBI ny, pfKMzI ny sfƒ ieQy llkfiraf srsy vfly ny[[[ sfrI kOm iekwTI sI[[[ sfrI kOm pfrtI ipCy iekwTI hox ` vI iqafr sI, dmdmI tksfl ipCy vI, qy AuhdI eykqf kIhny BMg kIqI aY? asIN iksy ` vI nfl nhIN rwK sky, asIN afpixaF ` vI, ijhVy sB qoN isdkI, sB qoN axKIly, ijnHF ny sB kuC imtfqf. afpxy ijhVy vrkr aY ijMnHF dI sB qoN vwzI kurbfnI, AunHF ` vI idno idn Gry bYTfeI gey aF. ijnHF ny sfzy leI aYny aYny jIa vfr idwqy, Gr bfr qbfh kr ley Auh vI afrfm nfl Gry bYTy af[[ qy koeI AunHF ` puwCx nhIN igaf. hux asIN GrF `c jf ky isMGF dy imlIdf ey, qy keI pihlI vfr aY, qy iksy dy koeI igaf vI nhIN. kI AunHF dIaF kurbfnIaF Gwt sI? ieh hY sfzI iekwT pRqI (phuMc). qy ijhVI nINh pRqI gwl aY Auh ieh hY ik nINh df mqlb isrP iehI nHIN ik asIN AuhdIaF gwlf krIey, jF nfary mfrI jfxy, Auhdy bVy zUMGy mqlb aY. TIk hY Aus vyly, KfVkU sMGrÈ bhuq jfieË `qy hwkI sI, qy hoxf cfhIdf sI qy hoieaf, asIN kIqf. pr Auhdy nfl[[ nINh df mqlb jdoN koeI mhFpurK kihMdY Auhdy vwzy[[ zUMGy arQ huMdy hn. Auh ieh af ik 84 qoN bfad sfzf sB kuC bdl igaf. sfzy arQ bdlxy cfhIdy sI. asIN gurbfxI `, ieiqhfs `, hor kOmF nfl sfzy sbMDF `, sfrI dunIaF df sfzf idRÈtIkox bdlxf cfhIdf sI. sfzI AusfrI hoxI cfhIdI sI QwilEN[[ ivwidak pwK qoN[[ hr pwK qoN. sf` iblz(ivkfs) krnf cfhIdf sI, AusfrI hoxI cfhIdI sI, iek jfgrUkqf dI lihr AuTxI cfhIdI sI, Drm dI lihr. iek Kflsy dy inafrypx df[[ jo Auh (sMq) sf` iek lihr dy ky gey Auh` awgy vDfAuxf cfhIdf sI. qy asIN kI kIqf? asIN
Aus mhfn iek iKafl ` , iek mhfn pivwqr-pfk iKafl `, jo sfzf iek ihwsf aY, sfzf afdrÈ aY, sfzy KUn nfl lwQ pwQ aY, qy sfzf iek bhuq pfk(ihwsf) Auh` iek nfarf bxf ky rwK idwqf. isrP nfary qk sImq, Auh vI iek bVf hI ies qrHF df nfarf ik asIN iekwly rih gey[[ iek zrny vFg, hAUey vFg, sfzy nfl koeI vI nhIN irhf. kdI nfarf mfiraf qy Aus qoN bfad koeI kMm nhIN Auhdy leI. ielYkÈnF afeIaF pMjF sflF bfad koeI vI, Auh lV leI, ielYkÈnF ivc koeI kMm nhIN, nf koeI Drm df, nf koeI (ÈhId) pirvfrF df, nf koeI jfgrUkqf, nf koeI kOm ` iblz(Ausfrn) krn df, nf koeI jo sMqF ny sf` ivrfsq ivc idwqI sI Auh awgy qorn df[[ kuC nhIN[[ sfiraF ` qoV idwqf asIN. qy nfarf lf deIdf[[ qy iehI ijhI isafsq ny sf` ieQy KVHf kr idwqf ijQy awj aF. asIN ikMny ku afpxy inÈfnaF dy nyVy phuMcy? ikMnf ku kOm ` nfl lY ky cwly aF? sfzy sfhmxy af[[ ieh isafsq dy kfrn af[[ ijwdF dI asIN kIqI af. qy sfƒ[[[ awj dyKIey ik awj asIN kihny aF bhuq inMidaf krdy aF, afpF sfry bfdl dI, kFgrs dI, sfiraF dI Auh sfry ieko hI af, koeI Prk hI nhIN hux nIly, icwty, pIly _c.iewk QF qy af gey ny sfry jxy. ieh qF swc hY ik sfry afpF jfxdy aF ik ieQy iek bdl cfhIdf af Kflsy df, pMjfb dI axK vflf. Auh hY nhIN, nhIN hY ies krky lokIN AuhnF kol jfxf hI eI af jd asIN bdl nhIN idwqf, bdl sfzI pfrtI ny dyxf sI. PrË sfzf vwzf sI, sfry pMQ ` iekwTf krky[[[. jy asIN (bdl) idwqf eI nhIN Pyr asIN inMddy ikAuN hF? bfdl, Auhdy guxF krky nhIN awj pfvr `c, sfzy aguxF krky af. qy sfzy ivc vI bhuq agux af. sfzy `c hAumY af, isDFqk spwÈtqf nhIN[[ asIN kysrI inÈfn Qwly kOm ` iekwTy nhIN kr sky[[ sMqF dI ivrfsq ` awgy nhIN iljf sky. ieh swcfeIaF bhuq vwzIaF ny [[ smJxf pvygf. sf` ieQy do qrHF dI isafsq qoN spwÈt inKyVf krnf pvygf. iek rvfieqI akflI isafsq jo iblkul ies styt awgy zMzOq krdI afÌ bhuq icr qoN. ijnHF ny eIn mMnI hoeI af. ijnHF df koeI Drm nfl, sdfcfr nf` pMjfb jF kdrFkImqF nfl koeI vfh rih nhIN igaf. AunHF qF ieh vI kih idwqf ik ieh pMjfbI pfrtI[[ qy hux asIN muwK Dfrf nfl aF. sfry iek ho gey af.iewk Auhdy nfl, ijMnf df isrP swqf qk sImq af,pfvr qwk,hor koeI nhIN. Auh Drm ` vI vrq skdy af swqf leI. dUsrI sfzI ies qrHF dI isafsq, jo asIN awj krdy aF ik asIN isrP[[[ nfary jrUrI huMdy hn pr jdoN isrP nfary hI rih jfxÌ jdoN kOm ` jfgrUk krky[[ Aus` nfl lY ky cwilaf hI nf jfvy, jdoN Qwly qoN AusfrI nf kIqI jfvy qF Auhdy aMq bVy mfVy huMdy af. ieho ijhI hlkI isafsq qoN vI sf` inqfrf krnf pvygf. qy sf` gMBIrqf nfl Eho ijhf jQybMdk ZFcf, Auho ijhI lIzriÈp Auh ijhIaF nIqIaF, Auh ijhy 5pRogrfm ilafAuxy pYxgy ik asIN, jo sfzy dUr dy inÈfny,aMiqm inÈfny ijMnF dI gwl krdy aF Auh sfzy sfhmxy sdf idKdy rihx, AunHF vwl ` vwDdy rhIey. qy jo POrI sfzIaF smwisafvF ny[[[ mUMh awzI KVHIaF ny pMjfb qy pMQ awgy ,AunHF ` vI smJIey. AunHF qoN ibnF qusIN awgy nhIN vD skdy. ijhVy asIN kih idMdy hF ik asIN KVHy hF inÈfny `q,y Auhdf koeI mqlb nhIN jd qk asIN awgy nhIN vwDdy. asÜ gwl af cwlx dI inÈfinaF vwl ƒ. KVHx nfl koeI Prk nhIN pYNdf, bhuqy bYTy huMdy af, asl gwl af cwlxY, qy cwlxf Coty Coty kdmF nfl pYNdf. qy afh ijhVIaF POrI afpxy sfhmxy smwisafvF, vwzy svfl af ienHF dy ivcdI jfxf pYxf qy rfh bVf lMmf aY, bVf gMBIr af bVI sucwjI lIzriÈp qy bVI dUraMdyÈI Bfldf. iPr iek lgn Bfldf, sB qoN pihlF guriswKI Bfldf, Kflsy dy afdrÈ Bfldf[[[ qy AuhqoN ibnF cwilaf vI nhIN jfxf. kdI soicaf ik hor dyÈ dy ivc kI kuC ho irhY? kÈmIr `c kI ho irhY? Auh nYkslfeIt dI iek vwzI mUvmYNt sfry[[ ikMny sO izsitkF (ijilHaF) ivc `c cwl rhI aY, Auh kI aY? nfrQ eIst `c kI ho irhYY? ikMny iËafdf klcr/swiBafcfr lV rhy af? ikwzIaF vwzIaF qbdIlIaF ho rhIaF ny? qy bfhr kI ho irhf dunIaF `c, qy ierfk `c kI ho irhY? aPgfnsqfn `c qy kÈmIr dy afly duafly[[[ kdI soicafÌ ikMnIaF vwzIaF qbdIlIaF qy Kflsf AuQy ikQy af? Kflsf qF `hm rulqyiPrqy` vflI gwl af. ijQy kÈmIr dunIaF df iek sYNtr af, ijQy iswK rfj df ihwsf sI, aMgryËF nfl smJOqf[[[ AuQy jo kuC hox jf irhY, Kflsf Auhdy ivc ikqy nyVy qyVy vI nhIN. aYho ijhy sfzy hflfq ny[[[. awj sfzy afpxy hflfq kOm dy. ieh sfzy leI muZly svfl ny, vMgfrF ny qy ienHF dy hwl kwZ ky, pRogrfm dy ky, asIN ienHF QfxI afpxy asl inÈfinaF vwl ` jfxf hY. asIN kOm ` iekwiTaF krnY, qfkqvr vI krnY, cVHdI klf vwlÌ sfzIaF sMsQfvF ` vI amIr qy Auh Èfn bhfl krnI hY qy nfl nfl sB ` nfl vI lY ky jfxf hY. ieQy mYN hor khFgf, tYm pihlF hI bhuq ho cuwikaf, hux gwl jFdI af iek purKI lIzriÈp vflI, izktytriÈp vflI. dwso ieh sfzI gurmq dI ikQoN dI ivrfsq af ik sfzy `qy iek pirvfr, iek bMdf lIzriÈp kry? sfrIaF pfrtIaF `c hI, kI Drm `c kI rfjnIqI `c. asIN sfrf kuC jrI jfny af qy sfrf kuC jr rhy hF. asIN aYnf kuC jr rhy aF ijhVf sfzI ivrfsq, sfzy bËurgF ny kdI nhIN jiraf. kdI KudkuÈIaF nhIN sI kIqIaF, ies DrqI dy ies ielfky `qy ijMnIaF hux kr rhy aF. qy kdI ieho ijhf iek purKI rfj nhIN sI. asIN ikvyN jr rhy hF? qy hux asl pRogrfm kI af? pRogrfm sB qoN muwK cfhIdf hY ik asIN, jo sfzy inÈfny aY dUr dyÌ qy nyVilaF rfhIN dUr ` jfxY. Auhdy leI sf` iek jQybMdk ZFcf gurmiq anusfr cfhIdf aY. koeI jQybMdI hI AuQy qk lY ky jfeygI. jQybMdk ZFcf Auh ivrfsq anusfr pMc pRDfnI, Auhdf mqlb hY ik ijhVI lIzriÈp dI cox hovy afgUaF dI, Auh QwilEN ipMz qoN lY ky AuqoN qk guxF nfl hovy, nf ik vPfdfrI nfl, pYsy nfl, jF iksy hor isPfrÈ nfl. ieho ijhy isMG afAux Ì `ien grIb iswKn kAu idE pfqÈfhI` df iehI mqlb hY. sFJI lIzriÈp hovy, sMgqI PYsly hox, qy asIN ijMny vIÌ sfzy awgy vwzy svfl af, sfzy pMjfb dy, sfzy arQcfry dy, sfzy nOjvfnF dy, sfzy Drm dy, AunHF ` sMboDq hoeIey qy afpxy aMqm0 inÈfinaF vwl ƒ vI bVy idRVH kdmF nfl vDIey. qy nfl hI iek jo bhuq aihm pRogrfm aY ik sfzf aYzf vwzf sMGrÈ hoieaf, sfzy ikMny ÈhId[[[ sf` qF ieh vI nHIN pqf. AunHF pirvfrF df kI hfl af asI dyKdy aF ik kI hfl af[[[ rul gey, iksy ny nhIN bfq puwCI. ienHF ny qF kI bfq puwCxI, sfzy qoN nIN puwCI geI. jo XUQ ivMg dI iËMmyvfrI af ik AunHF df pihlf pRogrfm jo sfzy sfry isMGF df pMjfb _cAunHF df vyrvf iekwTf kry qy ÈhId pirvfrF dI syvf-sMBfl df iek suXog pRbMD kIqf jfvy. ieh XUQ ivMg df pihlf pRogrfm ieh do qrIky nfl sf` cwlxf pYxf ik sfzy Auh inÈfny vI sfhmxy hox jo sfzy hux dy af. hux dIaF kI gwlF aF afpF sB ` pqY. awj pMQ qy pMjfb dy kI hflfq af? sfry icMqq aF, sfry cfhuMdy aF ik kuC cMgf hovy. pr AuhI gwl ik awgy hnyrf rfh nI koeI. awj kI hY sfzy hflfq[[[ pMQ dy, pMjfb dy, sfzy Drm qoN lY leIey gurbfxI, gurbfxI `qy ikMqU pRMqU bVI soc smJ ky ho irhY, sfzf ieiqhfs qoiVaf mroiVaf jf irhY, asIN[[ sfzy srUp df mËfkIaf pfqr jF awqvfdI df iek aks bxfieaf jf irhY. sfzy gurU Gr ikwzy vwzy vwzy[[ asIN grIb iswK. sfzy gurU dIaF golkF, gurU dIaF styËF `qy kOx kfbË? hF, Auh ikQy pYsf
lfieaf qy dsvMD df kI hfl af? sfzIaF vwzIaF sMsQfvF aYs[jI[pI[sI[, akfl qKq, srbwq Kflsf Auhdf kI bixaf hY? kI kr idwqf asIN Auh? awj iek bMdy Qwly hI af sfrf kuC, qy asIN AuhdI srdfrI iPr vI mMnI jFdy aF. sfzy nOjvfn ieh piqqpuxf, ieh AudfsIaF nOjvfnF dIaF, ieh KudkuÈIaF, ieh nÈy sfrI dunIaf qoN iËafdf aY ieQy sB kuC. ieh BrUx hwiqafvF, sfzI afriQkqf, sfzI iksfnI tuwt rhI af kriËaF Qwly. sfzIaF ËmInF KohIaF[[ pfxI quhfzf pihlF hI Koh ilaf. vfqfvrx vI Koh ilaf. quhfzIaF kdrF kImqF tuwt rhIaF. sB kuC, quhfzI bolI mF bolI rolI jf rhI aY. quhfzf swiBafcfr jf irhY, kI swiBafcfr quhf` idwqf jf irhY? jo quhf` ivkfs dy mfzl idwqy jf rhy hn, kI hY? ienHF ivc quhfzy leI kI hY? ik quhfzf qF sB kuC hI dfa `qy lwg igaY. kOx ieQy af ky vs irhY? quhfzy bMdy sfry[[ bfhr jfx ` Bwj rhy af, kI quhfzy kol rih jfxgy hux qoN 20 sflF bfad. kdI soicaf? awgy hovygf. qy ieQy hI Drm sfzf afDfr hY, sfzf bys(nINh) hY, `hr ibsrq sdf KuafrI` . AuhI gwl hoeI af ik asIN gurU qoN dUr hoey aF, Èbd qoN dUr hoey hF, sfzy sfry rog jo asIN igxfAuNdy hF sfhmxy af gey af Auhdf hwl iehI hY ik gurU vwl ƒ muVxf, jVHF vwl ` muVnf qy Drm dI Auh rUh lY ky afAuxI, gurU dI Auh nyVqf, Èbd gurU df ivcfr, Auhqy aml qy KflsfeI afiÈaF anusfr lfmbMdI, ieh smyN dI ËrUrq aY, ieh iek lihr clfAuxI bhuq ËrUrI hY. qy pfrtI ieDr bhuq iËafdf Ëor qy strYs dyvygI. Kflsf aYkÈn kmytI jo Èbd gurU df pRcfr qy dyhDfrIaF iKlfP iek muihMm clf rhI hY asIN Ausdf
ihwsf hF, qy Auh sfzf ihwsf hY. qy asIN Auhdy anusfr pRogrfm krdy rvFgy. ijhVI isrsy vfly dI gwl af, qy hor ijhVI afÈUqoÈ qy Binafrf vfly dI gwl af quhfzy sfhmxy af ik ienHF ny aYzf vwzf gunfh kIqf sfzI DrqI `qy llkfiraf gurU ƒ, aMimRq df svFg ricaf hY qy hux AuhnF df ajy qk kuC hoieaf nIN. ieh iek quhfzI dyx hY aqy quhfzI jwdo jihd hY ik AunHF dy eyQy zyry bMd af qy AunHF dy smfgm nhIN huMdy. nhIN qF ieh vI nhIN sIÌ ieh vI hox lwg pYxy sI. AunHF ` iksy kort ny koeI sËf nhIN idwqI. sfry QF ËYz sikAUirtI qy zyiraF ` vI sikAUirtI hY qy iksy ny Èjf dyxI vI nhIN qy nf hI iksy ny inrMkfrIaF ƒ idwqI sI. asIN srkfr ` ieh hI khFgy ik iswKF df sbr nf bhuqf aËmfieaf krn. inrMkfrIaF vyly vI iesy qrHF hI hoieaf sI qy iPr Auh` sËf[[[ sMgq ny dy idwqI sI ikAuNik PYslf sMgq ny kr idwqf sI. eysy qrHF ieMdrf gFDI vflf[[[ Auh PYslf sMgq ny kIqf sI qy Auh lfgU hoxf sI[[
(jYkfry)
asIN dyKdy hF ik srkfr ies dMBI `, ies gunfhgfr ƒ kI sËf idMdI aY? qËrbf hY ik Auhny kuC nhIN dyxf, ikAuNik dyhDfrI gurUzMmH ibprvfd df iek ihwsf afÌ qy jy nhIN dyxf qy Auh sMgq ny PYslf kr idwqf aY, qy Auh aml hoxf hI hoxf aF.hux mYN kuC bynqIaF krFgf. myry bfry[[[ bhuq bulfiraF ny bhuq vwzIaF iËMmyvfrIaF sONpIaF. qy jo iËMmyvfrIaF qusIN sMgq ny sONpIaF[[[ sMgq sB qoN vwzI af, asIN sfry sMgq ` juafbdyh hF, koeI vI sMgq qoN bfhr nhIN. jdoN gurU sfihb nI sI tok skdy qF asIN kOx hF? qy asIN sfrIaF ijMmyvfrIaF, ijMnf vI asINÌ Ëor lf ky idRVH ierfidaF nfl qy idRVH kdmF nfl inBfvFgy. qy mYN afpxy bfry[[[ ik jo asIN kIqf Auh sfzy PrË sI, KfVkU sMGrÈ vI, jylHF ivc vI, qy hux vI. qy asIN Auh krn nfl koeI aihsfn nhIN kIqf. ijhVI kurbfnI dI gwl af, kurbfnI PrË hY sfzf Drm ivc, koeI aihsfn nhIN, jdoN aihsfn hoieaf qF Auh kurbfnI nIN rihMdI qy ieh PrË asIN sfry iswKF ny (pUrf) krnf huMdY. mYN koeI vI srkfrI ahudydfrI qy iksy qrHF dI koeI ielYkÈn kdI nHIN lVFgf qy kOm dI syvf krFgy. pr ielYkÈn nf lVn df ieh mqlb nhIN ik pfrtI nhIN lVygI. pfrtI Qwly qoN lY ky Auqy qwk, eyQy iek bdl dyvygI[[[ asÜ pMQk bdl, asl pMjfb df bdl, rfjnIqk ipV ( `c vI qy aYs[jI[pI[sI[ `c vI qy asIN dyvFgy. qy nfl hI mYN ieh vI bynqI krF ik kdI vI gurUGr dy ivcÌ sfzy pihlF irvfj irhfÌ iksy vI lIzr dy hwk ivc nfary nhIN lwgxy cfhIdy jdoN gurU gRMQ sfihb df pRkfÈ (hovy) pfrtI dy hwk ivc vI nfary nhIN lwgxy cfhIdy, bfhr lwg skdy af ieQy nhIN. kdy vI ijAUNdy afdmI ` ieho ijhf aYvfrz nhIN dyxf cfhIdy ik mrd-ey-mujfhd jF PKr-ey-kOm jF ies qrHF dy[[ nf. qy jo ieÈiqhfr vI aY sMqF dy, ÈhIdF dy nfl kdI vI ijAuNdy bMidaF dIaF PotoaF nhIN lwgxIaF cfhIdIaF, sfzIaF iblkul hI nhIN lwgxIaF cfhIdIaF. ieh sf` rokxIaF cfhIdIaF. ieh CotIaF CotIaF gwlFÌ ieh bhuq vwzIaF gwlF af, nuksfn vflIaF gwlF af. ieh awj qoN sf` lfgU krnIaF cfhIdIaF. qy aKIr ivc mYN iek vfr Pyr sfrI lIzriÈp vloN bhuq DMnvfdI hF ijs qrHF qusIN joÈ qy hoÈ qy vwzI igxqI ivc afey ho, mYN quhfzf bhuq ÈukrguËfr hF ik ienHF simaF `c ijvyN asIN aflmgIr dI gwl kIqI, Auh smyN dOr ijvyN AudoN iswKF ny Aus dOr qoN bfad Kflsf rfj isrijaf sI, asIN vI awj Ausy qrHF qkVy ho ky ies dOr `c qkVy ho ky lMGFgy qy afpxy inÈfinaF vwl ƒ vDFgy. ieh vrHf(sRI gurU gRMQ sihb df) gurqf gwdI idvs df vrHf hY, aqy afE asIN gurU Èbd ` ieh vrHf smripq krIey, gurU Èbd df ivcfr, gurU Èbd df aml, Aus afÈy anusfr lfmbMd hoxf, qy gurU afÈy anusfr sMGrÈ krnf, ieh sfzy leI aYs vyly bhuq ËrUrI hY. afE! asIN guru nfnk dy swc anusfr socIey, smJIey qy hMBlf mfrIey qy aYQy mYN iek vfr iPr bynqI krFgF[[[ ik mYN smfpqI eyQy krFgf ik Aus mhfn ÈhId dy[[[ hor vI kuC bol sn ik sf` qkVy ho ky awgy vDxf cfhIdf hY. myrf iek qËrbf hY KfVkU iËMdgI `c vI bhuq smyN afey, jdoN mOq iblkul kloj bhuq nyVy nyVy sI, bhuq bhuq isMG ÈhId hoey, ds pMdrF ijMnf `qy aYnf qÈwdd hoieaf AuhnF ny kdI sfzy bfry dwisaf nHIN. pr iek gwl spwÈt rhI ik jdoN ivÈvfs huMdf hY gurU `qy, pqf hY ik asIN swcy rfh `qy cwl rhy aF qF inmfxy ho ky, idRVH ho ky EDr ƒ cwldy rhIey, gurU sdf hI imhrbfn huMdY[[ swcy idloN cwlIey. qy ieQy mYN sMqF dy jo Auh afm ieh Èbd boldy huMdy sI ik _sfzfqF inmfixaF df qUM hI eyN, hor koeI afsrf nhIN_iehdy nfl smfpqI krdf hF.
vfihgurU jI kf Kflsf«
vfihgurU jI kI Pqih«

7
jd qwk[[[

myrI mMËly-mksUd
myrI sr ËmIny-Éflsf
qyry awgy mYN nqmsqk hF
qyry KyqF, dirafvF, hvfvF qyrIaF
qyry KflsfeI inÈfn dI
Èfn leI, afn leI
sfƒ jo XuwD lVnf pY irhf
vwK vwK simaF, rUpF vysF `c
mrjIviVaF df iek kfPlf
jUiJaf qy jUJdf irhf
kdy qlI `qy soc rwK ky kdy sIs rwK
ieh mhF XuwD jo jfrI rihxf hY
jd qwk rfh afËfd nhIN huMdy
jd qwk iPËf pfk nhIN huMdI
aMbr vI sfzf nhIN huMdf
jd qwk mOq hfr nhIN jFdI.

 

************************

 

 

iswDf kIrqn pRsfrn

vIzIAu

afprysLn nIlf qfrf

sMq jrnYl isMG jI

sLRI hrmMidr sfihb qy hmlf (1984)

BfeI qyijMdr isMG jI

kfkfr, dsqfr qy rihq

   

afzIAu inqnym

jpu jI sfihb

jfpu sfihb

qvY pRsfid svwXf

copeI sfihb

afnMd sfihb

rihrfsu sfihb

kIrqn soihlf

suKmnI sfihb

ismrn

sMq jrnYl isMG jI