BfeI qlivMdr isMG bwbr dI jrmn`c hoeI igRÌqfrI smyN sMq jrnYl isMG jI df pRqIkrm


afh qlivMdr isMG gurmuK eyQy sI, pihlF pMjfb ivwc, bwbr krky mÈhUr sI qy Auys XoDy ny gurmiq df pRcfr kIqf. bhuq cMgf pRcfrk sI Auh qy Kflsf jI Auhdy ho gey vrMt jfrI, qy Auh cly igaf bfhr, knyzf vwl qy EQy jrmn dy ivwc PiVaf igaf.
Aus mrd ny bhuq cVHdI klf vflf pMQ vfsqy kMMm kIqf. pRcfr vI kIqf qy kurbfnI ivwc vI iksy pwK qoN iksy nfloN ipwCy nHIN irhf, qy EQy…[[ nFa qy mYN nhIN ajy lYNdf pr myry koÜ ijhVI irport af, Auhdy muqfbk mYN eynf ku hI khFgf ik EQy ÊwdfrF ny PVf idwqf. PVy jfx qoN ipCoN, Auh Kflsf jI EQy mukdmf cwilaf qy mukdmy ivwc ijMnf-ijMnf iksy ivwc ivq sI, Ëor lfAux dI sfiraF ny koiÈÈ kIqI af. dfs ƒ vI ijMnf ku mOkf imilaf, EQy iewk pwiqRkf CotI ijhI mYN ByjI sI. kwlH icTI df jvfb afieaf ik Aus pwiqRkf`qy EQoN dI gorimMt ny kuJ hI neHIN, bhuq asr kIqf qy AuhnF ny hux puwiCaf qlivMdr isMG bfry sMqF qoN kuJ aKy khf idE.
BfeI mYN qy iehI khFgf ik jy EQoN dI gOrimMt ny knyzf dI ny, jrmn dI ny qlivMdr isMG ƒ eyQy ihMdUsqfn ivwc Byijaf qy ijvyN ihMdusqfn dI gorimMt ny BfeI amrjIq isMG dhyVU vfly df, bljIq isMG df, gurmIq isMG df, bfkI hor kulvMq isMG nfgoikaF vfÜf, BOlf isMG qy kÈmIrf isMG, jsdyv isMG qy suKdyv isMG, bfkI hor sfry ijqny ÈhId af, AuuhnF df Kun ijvyN gorimMt ny pIqf sI, iesy qrHF hI Kflsf jI qlivMdr isMG df KUn pIx qoN vI sMkoc neHIN krygI…[.
pr iewk gwl ËrUrI hY, ieh mYN gorimMt ƒ vI kihxI cfhuMdf hF, mYN ihMdusqfn dI ƒ. awgy ikhf vI iewk do vyrF, ieh mqf iKafl kry gorimMt ihMdusqfn dI, ik qlivMdr isMG ƒ qy qrsym isMG ƒ qy vDfvf isMG ƒ, iehnF swjxf ƒ pkV ky, eyQy ihMdusqfn ivwc ilaf ky, Èfied asIN kƒn dI kiVwkI ivwc aVf ky qy AuhnF ƒ PFsI qy cVHf ky KUn pI lvFgy jF JUTy pulIs mukfbly bxf ky…[. qy ieh cyqf kr lYxf cfhIdf, ijnHF ny pihlF iswKF df KUn pIqf, AuhnF dIaF icÉf vwl vyK lAu BeI ikwQy af?
qy iehnF bfry vI aYlfn ieho eI af, ijhVy pulIs aÌIsr ny jF ijhVy PYslfkun ny iehnF ƒ PFsI lfAux dI koiÈÈ kIqI qy goÜIaF nfl mOq dy Gft Auqfrn dI koiÈÈ kIqI, (ieh koiÈÈ isrÌ) Auho (hI aPsr) kry, ijhVf mF dy Audr ivwcoN do isr lY ky inkiÜaY. ijhVf iewk isr lY ky inkilaf, (Auh) pMgf nf pf lvy……[.
BfeI sfihb 7 julfeI 1984 ƒ irhfa hoey qF drbfr sfihb`qy hoey hmly smyN Gyry ivwcoN inkÜy BfeI suKdyv isMG qy bfkI isMGF ny srhwdoN pfr BfeI sfihb dy sfQI isMGF nfÜ iml ky aglI XojnfbMdI kIqI. jrmnI jylH ivwcoN irhfa ho ky BfeI sfihb kYnyzf puwjy qF kYnyzIan pulIs ny zykn, bI[sI[ kYnyzf dy iewk Èihr qoN igRÌqfr kr ilaf. keI mhIny kys cwlx qoN bfad afp inrdoÈ sfbq hoey. prMqU iPr kYnyzf srkfr ny eyar ieMzIaf hvfeI hfdsy dy sMbMD ivwc torFto kYnyzf ivwco igRÌqfr kr ley. iewk sfl do mhIny jylH ivwc rihx qoN bfad BfeI qlivMdr isMG sfry kysF ivwcon bydfg sfbq hoey.
1987-88 ivwc Bfrq ivwc ibnF rfgmflf qoN iqafr krfey sRI gurU gRMQ sfihb dy srUpF df muwdf AuWiTaf. BfeI suKdyv isMG aqy hor isMGF ny jQydfr qlivMdr isMG jI ƒ ihMdusqfn afAux leI ikhf, qF ik ies msly df hwl lwiBaf jf sky. ikAuNik BfeI qlivMdr isMG aKMz kIrqnI jQy aqy dmdmI tksfl ivckfr pul sfbq hoey sn. 1988 qoN 1992 qk rUpyÈ rih ky pMQk juJfrU sÌF ivwc ivcrdy rhy.
1992 ivwc BfeI sfihb dy BUJMgIaF aqy bwcI dy anMd kfrj nIaq sn, pr iswK jrnYl ÈhId huMdy sux ky Gr dIaF KuÈIaF Cwz ihMdusqfn af phuMcy.
1992 sfl ivwc cotI dy iswK juJfrU jrnYlF dIaF ÈhIdIaF hoeIaF. jQydfr qlivMdr isMG jI ƒ iksy Êwdfr ny igRPqfr krvf idwqf. BfeI sfihb`qy axmnuwKI qÈwdd kIqf igaf. AuhnF dy hwQF aqy pYrF dy nhuM iKwcy gey. AuhnF df aMg aMg qoV idwqf igaf. iswK sMGrÈ dy moZI QMmH hox kr ky pulIs AuhnF qoN vwzy Brf lYxf cfhuMdI sI, pr asih qÈwdd hox`qy vI BfeI sfihb gurbfxI afsry atwl qy aihl rhy. ijs sUrbIr qoN 1980 ivwc pMjfb pulIs kMbdI sI, Aus BfeI qlivMdr isMG ƒ inhwQy ƒ ruwK nfÜ bMnH ky goÜIaF mfr ky aqy nklI mukfblf bMxf ky ÈhId kr idwqf igaf.
iswK pMQ dy hIry jQydfr qlivMdr isMG bwbr inrsvfrQ pMQ dI syvf krdy rhy. afp jI ny pfiksqfnI jylHF`c bMd hfeIjYkr isMGF dy kys lV ky AuhnF ƒ brI krvfieaf. BfeI sfihb dy pirvfrk mYNbrF`qy vI pulIs ny qÈwdd Zfihaf. afp jI dy ipqf buËrg hox kr ky qÈwdd nf shfrdy hoey ÈhId ho gey. 1981 ivwc afp df aqy afp dy shury pirvfr df Gr sfV idwqf igaf. keI sfl qk AuhnF dIaF PslF AujfV idwqIaF jFdIaF rhIaF. bIbI suirMdr kOr jI dy ipqf jI, BrfvF aqy cfcf jI`qy vI qÈwdd kIqf igaf. AunHF dy cfcf jI vI jylHo prq ky dUsry idn akfl clfxf kr gey. BfeI qlivMdr isMG dy sFZU BfeI mnjIq isMG ‘jlvyVf` (hfeIjYkr) srhwd`qy ÈhId hoey.
ijwQy BfeI sfihb juJfrU sÌF ivwc syvf krdy rhy, EQy hI afpxI kOm ƒ ivwidak qOr`qy jfgrUk krdy rhy. AunHF ny zf[ hrijMdr isMG idlgIr ƒ pRyr ky ‘iswK hfeIjYkr` Bfg 1 qy Bfg 2, ‘Kfilsqfn dI qvfrIK` vrgIaF Koj BrpUr pusqkF vI ilKvfeIaF. afp ny kYnyzf ivwc isrdfr kpUr isMG jI dI ilKq ‘sfcI sfKIN vI pRkfiÈq kIqI. ÈRI akfl qKq sfihb dI pMQ pRvfinq mrXfdf dy pRcfrk hox kr ky afp ƒ ivroD vI sihxf ipaf, pr iewk inzr, isrlwQ jrnYl bx ky syvf krdy rhy qy kdy vI Poky nfhry mfr ky sMgq ƒ gumrfh nhIN kIqf. BfeI sfihb ikhf krdy sn ik ‘pihlF Kflsy bxIey, iPr hI Kfilsqfn bxygf`.
ienHF sqrF dy lyKk ƒ kdy BfeI sfihb dy imlfp df inwG pRfpq nhIN hoieaf, pr afp jI dI supqnI mfqf suirMdr kOr ƒ iml ky aqy AunHF dy ivcfr sux ky BfeI sfihb dI Jlk dyKI jf skdI hY. BfeI sfihb dI ieh jIvnI AunHF dI supqnI bIbI suirMdr kOr qoN pRfpq kIqI geI hY aqy iswK pMQ dy anmol rqn BfeI qlivMdr isMG jI ƒ ÈrDf dy Puwl Byt krn df Xqn kIqf hY.
awj hr koeI ivdyÈF ivwc rihx df cfhvfn hY, pr BfeI qlivMdr isMG ny kYnyzf dy suK-arfm qy afpxy bwcy Cwz ky Bfrq phuMc ky afpxf afp iswK kOm qoN kurbfn kr idwqf. kOm afp ‘qy ijMnf vI mfx kry QoVHf hY.
ajoky ieiqhfskfr vIrF ƒ jodVI hY ik BfeI sfihb dI iËMdgI df sÌr GOK ky sMgqF awgy rwiKaf jfvy qy AunHF dy rfh`qy quridaF AunHF dy supny pUry kIqy jfx qF iehI AunHF ƒ swcI ÈrDFjlI hovygI.
 

************************

 

 

iswDf kIrqn pRsfrn

vIzIAu

afprysLn nIlf qfrf

sMq jrnYl isMG jI

sLRI hrmMidr sfihb qy hmlf (1984)

BfeI qyijMdr isMG jI

kfkfr, dsqfr qy rihq

   

afzIAu inqnym

jpu jI sfihb

jfpu sfihb

qvY pRsfid svwXf

copeI sfihb

afnMd sfihb

rihrfsu sfihb

kIrqn soihlf

suKmnI sfihb

ismrn

sMq jrnYl isMG jI